مواد ڏانھن هلو

المغرب

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
سلجھائپ صفحن جي لاءِ معاونت نظر ھيٺ مضمون اتر آفريڪا جي هڪ ذيلي علائقي تي آهي. مغرب جي نماز جي لاءِ مغرب جي نماز ڏسو. ٻين استعمالن لاءِ ملڪ مراڪش ڏسو. وڌيڪ ٻين استعمالن لاءالمغرب (سلجھائپ) ڏسو.
المغرب
المغرب
ٻيا نالا المغرب العربي (عرب مغرب)
المغرب الكبير (وڏو مغرب)
ملڪ ۽ علائقا


وڏيون علائقائي تنظيمون آفريقي يونين، عرب ليگ ۽ عرب مغرب يونين
نام مغربي
آبادي جو اندازو 10,90,00,000 (2025)[1]
نسلي گروهه عرب (اڪثر)
بربر، يورپي يهودي ۽ صحرائي پڻ.
ٻوليون عربي (اڪثر)
بربر، فرانسيسي ۽ اسپيني پڻ
مذهب سني اسلام (اڪثر)
شيعه اسلام، عيسائيت، يهوديت ۽ عبادي اسلام پڻ.
ٽائيم زون UTC+00:00 (GMT)
UTC+01:00 (CET)
UTC+02:00 (EET)

المغرب (عربي: اَلْمَغْرِب، ادبي: اها جاءِ جتي سج لھي ٿو)، جنهن کي عرب مغرب (عربي: اَلْمَغْرِبُ الْعَرَبِيُّ) [2] يا وڏو مغرب (عربي: المغرب الكبير) ۽ اتر اولهه آفريڪا جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو،[3]عرب دنيا جو اولهه وارو حصو آهي. علائقي ۾ اولهه ۽ مرڪزي اتر آفريڪا شامل آهن، جن ۾ تيونس، الجزائر، ليبيا، مراڪش ۽ ماريطانيه شامل آهن. المغرب ۾ مغربي صحارا جو تڪراري علائقو پڻ شامل آهي. سال 2018ع تائين، علائقي جي آبادي 10 ڪروڙ کان مٿي هئي.

المغرب کي عام طور تي آفريڪا جي اترئين حصي جي گھڻي حصي، جن ۾ صحارا ريگستان جو هڪ وڏو حصو شامل آهي، پر مصر ۽ سوڊان کي ڇڏي، جيڪا المشرق، عرب دنيا جو اوڀر وارو حصو، ۾ واقع سمجهيا وڃن ٿا. المغرب جي روايتي تعريف، جيڪا ان جي دائري کي اطلس جبلن ۽ تيونس، الجزائر، مراڪش ۽ ليبيا جي ساحلي ميدانن تائين محدود ڪري ٿي، ۾ جديد دور ۾ ماريطانيه ۽ مغربي صحارا جي تڪراري علائقي کي شامل ڪرڻ لاءِ وڌايو ويو. اندلس (آئبيرين جزيره نما) تي مسلمانن جي حڪومت (711-1492ع) جي دور ۾، المغرب جي رهاڪو مسلمانن کي يورپي "مور" جي نالي سان سڃاڻندا هئا.[4] يوناني هن علائقي کي، ان جي اطلس جبلن جو حوالو ڏيندي "اطلس جي سرزمين" سڏيندا هئا.[5]

20هين صدي جي دوران علائقي ۾ جديد قومي رياستن جي قيام کان اڳ، المغرب کي عام طور تي ڏکڻ ۾ ميڊيٽيرينيئن (رومي) سمنڊ ۽ اطلس جبلن جي سلسلي جي وچ ۾ هڪ ننڍي علائقي جو حوالو ڏنو ويندو هو. ان ۾ اوڀر لبيا جو علائقو به شامل هو، پر جديد ماريطانيه شامل نه هو. تازو ئي 19هين صدي جي آخر ۾، "المغرب" جي اصطلاح، عام طور تي، ساحلي اتر آفريڪا جي اولهه رومي سمنڊ جي علائقي ۽ خاص طور تي تيونس، الجزائر ۽ مراڪش جي حوالي سان استعمال ڪئي وئي.[6]

المغرب تي مشتمل علائقو، نميديا ​​جي بادشاهت جي تحت هڪ آزاد سياسي وجود جي طور تي ڪجه حد تائين متحد هو. پوء اها رومن سلطنت جي حڪمراني جي تحت آيو ۽ جرمن وانڊال جي حملن جو سامهون ڪيو ۽ بازنطيني سلطنت پاران هڪ ڪمزور رومن حڪمراني جي مختصر طور تي ٻيهر قائم ٿيڻ کان پوءِ، اسلامي خلافتن، اموي، عباسي ۽ فاطمي خلافتن جي هيٺ آيو. سڀ کان وڌيڪ پائيدار حڪمراني اغلبين جي مقامي عرب سلطنتن جي هئي، جنهن ۾ اٺين کان تيرهين صدي تائين پکڙيل، ادريسي، صالحي، سليماني، قرطبه جا اموي، حمودي، ناصري، سعديان، علوي ۽ سنوسي ۽ انهي سان گڏ افراني جي بربر سلطنتون، المورد، المواحد، حمادي، زيري، مريني، زياني، حفصي ۽ واطسي شامل آهن. عثماني سلطنت پڻ ڪجهه عرصي تائين علائقي جي ڪجهه حصن تي ڪنٽرول ڪيو.

عربن جي ستين صدي کان لڏپلاڻ المغرب جي آبادي جي دائري کي عربن جي حق ۾ تبديل ڪيو. 19 هين ۽ 20 هين صدي جي شروعات ۾، علائقي تي يورپي سامراجي طاقتن جي حڪومت هئي، جنهن ۾ الجزائر، موريتانيا، تيونس ۽ مراڪش جي گھڻي حصي تي فرانس، ليبيا تي اٽلي ۽ اتر مراڪش ۽ مغربي صحارا تي اسپين جو قبضو شامل آهي. 1945ع ۾ ٻئي مهاڀاري جنگ ۾ اتحادين پاران علائقي تي نوآبادياتي قبضي ۽ اٽلي جي اتر آفريڪا کان نڪرڻ کان پوءِ آزادي جي جنگيون ڏهاڪن تائين جاري رهيون، جن مان الجزائر جي جنگ، افاني ۽ رف جي جنگ ۽ مغربي صحارا جي پرتشدد تڪرارون شامل آهن.

الجيريا، ليبيا، ماريطانيه، مراڪش ۽ تيونس 1989ع ۾، هڪ گڏيل مارڪيٽ ۾ تعاون ۽ اقتصادي انضمام کي فروغ ڏيڻ لاءِ، عرب مغربي يونين قائم ڪيا. ان ۾ مراڪش جي رڪنيت هيٺ مغربي صحارا کي ظاهري طور تي شامل ڪيو ويو.[7] بهرحال، هي ترقي ٿوري وقت لاءِ هئي ۽ يونين هاڻي وڏي پيماني تي غير فعال آهي. مغربي صحارا تي الجزائر ۽ مراڪش جي وچ ۾ تڪرار ٻيهر اڀري، جيڪا ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ حل نه ٿيل سرحدي تڪرار جي ڪري مضبوط ٿي. ٻنهي تڪرارون يونين جي گڏيل مقصدن تي ترقي کي روڪيو آهن.[8]

تاريخ

[سنواريو]

مذهب

[سنواريو]
مدغاسين جو مقبرو

المغرب جي ماڻهن جا اصل مذهب هڪ مضبوط مادري سلطنت جي زرخيز فرقن ۾ ٻڌل ۽ لاڳاپيل لڳي رهيا هئا. هي نظريو امازي ثقافتن جي سماجي ۽ لساني جوڙجڪ تي ٻڌل آهي. [9]جيڪو سڀني مصري ۽ اوڀر ايشيائي، اتر ميڊيٽرينين ۽ يورپي اثرات کي اڳڀرو ڪري ٿو.

المغرب علائقي ۾ مذهب جو تاريخي رڪارڊ, ڪلاسيڪل دنيا ۾ ان جي بتدريج شموليت کي ظاهر ڪن ٿا. ساحلي ڪالونيون پهرين فونيشين ۽ ڪجهه يونانين ۽ بعد ۾ رومن پاران وسيع فتح ۽ نوآبادي پاران قائم ڪيون ويون. ٻي صدي عيسوي تائين علائقو فونيشي ڳالهائيندڙ عيسائيت جو مرڪز بڻجي چڪو هو. رومن آبادگارن ۽ رومنائيز آبادي عيسائيت ۾ تبديل ٿي وئي. ڪارٿيج اڄ جي رومي ميڊيٽرينين ساحل ۽ اتر آفريڪا جي اندروني حصي سان ملندڙ جلندڙ[10] بعد ۾ هڪ آرڪ ڊائيوسيس جي طور تي غير رسمي اوليت جو استعمال ڪيو. علائقي عيسائي چرچ جي ليکڪ ٽرٽولين (155-202) ۽ عيسائي اڳواڻ شخصيتون جهڙوڪ سينٽ مونڪا ۽ سندس پٽ، فلسفي سينٽ آگسٽين, هپو پهرين جو بشپ ۽ ڪارٿيج جي سينٽ جوليا (5 صدي) جهڙيون شخصيتون پيدا ڪيون. ڊونيٽسٽ عيسائيت بنيادي طور تي مقامي بربر آبادي ۾ پکڙجي وئي ۽ پنجين صدي جي آخر ۽ ڇهين صدي جي شروعات کان، علائقي ۾ ڪيترائي عيسائي بربر بادشاهتون شامل هيو.[11]

al-Qarawiyyin Mosque

Islam arrived in 647 and challenged the domination of Christianity. The first permanent foothold of Islam was the founding in 667 of the city of Kairouan, in present-day Tunisia. Carthage fell to Muslims in 698 and the remainder of the region fell by 709. Islamization proceeded slowly.

From the end of the 7th century, over a period of more than 400 years, the region's peoples converted to Islam. Many left during this time for Italy, although surviving letters showed correspondence from regional Christians to Rome up until the 12th century. Christianity was still a living faith. Although there were numerous conversions after the conquest, Muslims did not become a majority until some time late in the 9th century. During the 10th century, Islam became by far the dominant religion in the region.[12] Christian bishoprics and dioceses continued to be active and continued their relations with the Christian Church of Rome. As late as the reign of Pope Benedict VII (974–983), a new Archbishop of Carthage was consecrated. From the 10th century, Christianity declined in the region.[13] By the end of the 11th century, only two bishops were left in Carthage and Hippo Regius. Pope Gregory VII (1073–85) consecrated a new bishop for Hippo. Christianity seems to have suffered several shocks that led to its demise. First, many upper-class, urban-dwelling, Latin-speaking Christians left for Europe after the Muslim conquest. The second major influence was the large-scale conversions to Islam from the end of the 9th century. Many Christians of a much reduced community departed in the mid-11th century, and remnants were evacuated in the 12th by the Norman rulers of Sicily. The Latin-African language lingered a while longer.

There was a small but thriving Jewish community, as well as a small Christian community. Most Muslims follow the Sunni Maliki school. Small Ibadi communities remain in some areas. A strong tradition of venerating marabouts and saints' tombs is found throughout regions inhabited by Berbers. This practice was also common among the Jews of the region. Any map of the region demonstrates the tradition by the proliferation of "Sidi"s, showing places named after the marabouts. This tradition has declined through the 20th century. A network of zaouias traditionally helped teach basic literacy and knowledge of Islam in rural regions.

Christianity

[سنواريو]
Christian Berber family from Kabylia

Communities of Christians, mostly Catholics and Protestant, persist in Algeria (100,000–380,000),[14] Mauritania (10,000),[15][16] Morocco (~380,000),[17] Libya (170,000), and Tunisia (100,750).[18] Most of the Roman Catholics in Greater Maghreb are of French, Spanish, and Italian descent, with ancestors who immigrated during the colonial era. Some are foreign missionaries or immigrant workers.

Jewish presence

[سنواريو]
Jewish Feast in Algeria, 1835

The earliest documented Jewish presence in the Maghreb dates to the third century BCE, with Jews being settled in eastern Libya by the Ptolemaic rulers of Egypt.[19] During the Roman Empire, Jewish communities expanded across the Maghreb, with archaeological evidence, including synagogues and inscriptions, indicating their presence in what are now Tunisia, Algeria, and Morocco from the early centuries CE.[20] Under early Muslim rule, Jews flourished in major urban centers such as Kairouan, Fez, and Tunis, with the Jewish community in Kairouan particularly noted for its significant intellectual and cultural contributions. In the 14th to 16th centuries, the Maghreb experienced an influx of Jews fleeing from Spain and Portugal due to growing persecution and the Spanish Inquisition. Following the expulsion of Jews from Spain in 1492 and the forced mass conversions in Portugal in 1497, many Sephardic Jews settled in North Africa, establishing new communities and integrating with the existing Jewish populations.[21]

A group of Jews on a street in the Jewish village of Hara Seghira in Djerba, 1952

In the 10th century, as the social and political environment in Baghdad became increasingly hostile to Jews, some Jewish traders emigrated to the Maghreb, especially Kairouan, Tunisia. Over the following two or three centuries, such Jewish traders became known as the Maghribi, a distinctive social group who traveled throughout the Mediterranean world. They passed this identification on from father to son. Their tight-knit pan-Maghreb community had the ability to use social sanctions as a credible alternative to legal recourse, which was weak at the time anyway. This unique institutional alternative permitted the Maghribis to very successfully participate in the Mediterranean trade.[22] This facilitated contacts between the Maghrebi and European Jewish communities, particularly in trade in the pre-colonial period. The most important points of contact were Livorno in Italy with its harbour frequented by Tunisian merchants and Marseille in France with its counterpart, the harbour for Algeria and Morocco. The Maghreb region produced spices and leather, from shoes to handbags. As many of the Maghrebi Jews were craftsmen and merchants, they had contact with their European customers.[23] Today, among Arab countries, the largest Jewish community now exists in Morocco with about 2,000 Jews and in Tunisia with about 1,000.[24][25]

جاگرافي

[سنواريو]

ماحولياتي علائقا

[سنواريو]

المغرب اتر ۾ ميڊيٽرينين آبهوا واري علائقي ۽ ڏکڻ ۾ خشڪ صحارا آبهوا ۾ ورهايل آهي. المغرب ۾ اوچائي، برسات، گرمي پد ۽ مٽيءَ ۾ فرق، ٻوٽن ۽ جانورن جي مختلف برادرين کي جنم ڏئي ٿو. ورلڊ وائڊ فنڊ فار نيچر (WWF) المغرب ۾ ڪيترن ئي مختلف ماحولياتي علائقن جي سڃاڻپ ڪري ٿو.

ميڊيٽرينين المغرب

[سنواريو]
Dwarf fan palm, grown in Maghrebi countries
هاءِ اطلس جبلن، مراڪش ۾ هڪ بربر ڳوٺ

اطلس جبلن ۽ ميڊيٽرينين سمنڊ جي وچ ۾ المغرب جا حصا ليبيا ۾ ساحلي ٽريپوليٽينيا ۽ سائرينيڪا سان گڏ، ميڊيٽرينين ٻيلن، ٻيلن ۽ جھنگلن جا گھر آهن. اهي ماحولياتي علائقا، رومي ميڊيٽرينين طاس جي ٻين حصن سان، ٻوٽن ۽ جانورن جي ڪيترن ئي قسمن کي حصيداري ڪن ٿا. [26] ميڊيٽرينين المغرب جي ڏاکڻي حد جي مٿاڇري 100 ملي ميٽر (3.9 انچ) يورپي زيتون جي ڏاکڻي قسم اوليو يوروپيا ۽ ايسپارٽو گراس (اسٽيپا ٽيناڪسيما) سان مطابقت رکي ٿي.[27]

  • ميڊيٽرينين (بڪ-ارگانيا) خشڪ ٻيلا ۽ رسيل ٻوٽا، مراڪش، ڪينري ٻيٽ ۽ مغربي صحارا ۾،
  • ميڊيٽرينين خشڪ ٻيلا ۽ ميدان الجزائر، مصر، ليبيا، مراڪش ۽ تيونس ۾،
  • ميڊيٽرينين ٻيلن ۽ (الجزائر، ليبيا، مراکش، تيونس).
  • ميڊيٽرينين مخروطي ۽ مخلوط ٻيلا الجزائر مراکش، تيونس، اسپين).
  • ميڊيٽرينين هاءِ اٽلس جونيپر اسٽيپ (مراکش).

Saharan Maghreb

[سنواريو]
Taghit oasis in Grand Erg Occidental
El Gour in El Bayadh Province, Algeria

The Sahara extends across northern Africa from the Atlantic Ocean to the Red Sea. Its central part is hyper-arid and supports little plant or animal life, but the northern portion of the desert receives occasional winter rains, while the strip along the Atlantic coast receives moisture from marine fog, which nourishes a greater variety of plants and animals. The northern edge of the Sahara corresponds to the 100 mm isohyet, which is also the northern range of the date palm (Phoenix dactylifera).[28]

ثقافت

[سنواريو]
ڪوسڪوس، المغرب جو کاڌو

المغرب جي ملڪن ۾ ڪيتريون ئي ثقافتي هڪجهڙائيون ۽ روايتون آهن، انهن ۾ هڪ روايت ماني يا ڪوسڪوس بنيادي کاڌو آهن.[33][34] کاڌي جي لحاظ کان، نشاستي کان ٻاهر ڪجهه هڪجهڙائيون سڄي عرب دنيا ۾ مليون آهن.[35] ٻين ثقافتي ۽ فنڪارانه روايتن ۾، بربر ثقافتن جا زيور جيڪي امازي عورتون پائينديون هيون ۽ چاندي مان ٺهيل هيون. موتي ۽ ٻيا استعمال 20هين صدي جي ٻئي اڌ تائين المغرب جي وڏين علائقن ۾ بربر سڃاڻپ جي هڪ عام خاصيت هئي. 2020ع ۾، ڪوسڪوس کي يونيسڪو جي غير محسوس ثقافتي ورثي جي فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.[36]

معيشت

[سنواريو]

المغرب جا ملڪ نامياري گهريلو پيداوار جي لحاظ کان

عالمي مالياتي فنڊ جي درجابندي - 2013ع عالمي بينڪ جي درجابندي- 2013ع ورلڊ فيڪٽ بڪ جي درجابندي
RankCountryGDP (PPP) $M
44الجزائر285,541
58مراڪش179,240
70تيونس108,430
81ليبيا70,386
148ماريطانيه8,241
RankCountryGDP (PPP) $M
34Algeria421,626
55Morocco241,757
70Libya132,695
75Tunisia120,755
143Mauritania11,835
RankCountryGDP (PPP) $M
45Algeria284,700
58Morocco180,000
68Tunisia108,400
81Libya73,600
151Mauritania8,204
List by the International Monetary Fund (2019) List by the World Bank (2017) List by the CIA World Factbook (2017)
RankCountryGDP (PPP) $M
35Algeria681,396
54Morocco328,651
76Tunisia149,190
101Libya61,559
143Mauritania19,811
RankCountryGDP (PPP) $M
35Algeria631,150
55Morocco298,230
76Tunisia137,358
78Libya125,142
143Mauritania17,458
RankCountryGDP (PPP) $M
35Algeria629,300
55Morocco300,100
76Tunisia135,900
102Libya63,140
148Mauritania17,370

وچين دور جا علائقا

[سنواريو]
  • افريقيه (هن وقت ڪونستنتين، تيونس ۽ طرابلس، ليبيا)
  • جيريد
  • سوس
  • مآذب
  • درا وادي
  • هدنا
  • رف
  • تمسنا
  • ٽريپولي
  • المغرب الاوسط؛ مرڪزي مغرب، هن وقت اتر الجزائر
  • المغرب الاقصي؛ دور جو مغرب، هن وقت مراڪش
  • المغرب الادني؛ اوڀرين مغرب، هن وقت لبيا ۽ تيونس)

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ "total population of the Maghreb countries"۔
  2. ↑ "Definition of MAGHREB", www.merriam-webster.com (ٻولي ۾ انگريزي), حاصل ڪيل 17 March 2024۔
  3. ↑ English for Students: Northwest Africa آرڪائيو ڪيا ويا 21 July 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. english-for-students.com
  4. ↑ "The Moors were simply Maghrebis, inhabitants of the Maghreb, the western part of the Islamic world, that extends from Spain to Tunisia, and represents a homogeneous cultural entity", Titus Burckhardt, Moorish Culture in Spain. Suhail Academy. 1997, p.7
  5. ↑ Amin, Samir (1970). The Maghreb in the modern world: Algeria, Tunisia, Morocco. Penguin. p. 10. ISBN 978-0-14-041029-7. https://books.google.com/books?id=8yBzAAAAMAAJ. Retrieved 27 August 2017.
  6. ↑ Elisée Reclus, Africa, edited by A. H. Keane, B. A., Vol. II, North-West Africa, Appleton and company, 1880, New York, p.95
  7. ↑ "L'Union du Maghreb arabe", اصل کان 20 April 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 17 May 2010۔
  8. ↑ "Maghreb", The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–05., اصل کان 29 September 2007 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 11 July 2007۔
  9. ↑ "The central position of women in the life of the Berbers of Northern-Africa exemplified by the Kabyles", www.second-congress-matriarchal-studies.com, اصل کان 28 September 2010 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 29 January 2010۔
  10. ↑ Bunson, Matthew (2002), "Carthage", Encyclopedia of the Roman Empire, Facts on File library of world history (Rev. ڇاپو), New York: Facts On File, صص: 97–98, آئي ايس بي اين 978-1-4381-1027-1۔
  11. ↑ Isichei, Elizabeth (1995). A History of Christianity in Africa: From Antiquity to the Present. Wm. B. Eerdmans Publishing. p. 42. ISBN 978-1-4674-2081-5.
  12. ↑ Staying Roman, Jonathan Conant, pp. 362–368, 2012
  13. ↑ Insoll, T. (2003) "The Archaeology of Islam in Sub-Saharan Africa", Cambridge World Archaeology,
  14. ↑ Deeb, Mary Jane. "Religious minorities", Algeria (Country Study). Federal Research Division, Library of Congress; ed., Helen Chapin Metz, December 1993. This article incorporates text from this source, which is in the public domain. آرڪائيو ڪيا ويا 10 July 2012 at Archive.is
  15. ↑ A. Lamport, Mark (2021). Encyclopedia of Christianity in the Global South. Rowman & Littlefield Publishers. p. 497. ISBN 978-1-4422-7157-9. https://books.google.com/books?id=B6xVDwAAQBAJ&pg=PA497. "Influences—Christian influences in Mauritanian society are limited to the approximately 10,000 foreign nationals living in the country"
  16. ↑ "Mauritania", Open Doors USA, اصل کان 1 April 2019 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 21 January 2021۔
  17. ↑ "Africa :: Morocco — The World Factbook", Central Intelligence Agency, 9 November 2021, اصل کان 2 December 2022 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 24 January 2021۔
  18. ↑ Fr Andrew Phillips, "The Last Christians Of North-West Africa: Some Lessons For Orthodox Today", Orthodox England, اصل کان 19 September 2018 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 8 January 2013۔
  19. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :12
  20. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :22
  21. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :42
  22. ↑ Avner Greif (June 1993). "Contract Enforceability and Economic Institutions in Early Trade: The Maghribi Traders' Coalition". American Economic Review (American Economic Association). http://www.stanford.edu/~avner/Greif_Papers/SSRNAUG202008.pdf. Retrieved 11 July 2007.. See also Greif's "Reputation and Coalitions in Medieval Trade: Evidence on the Maghribi Traders", in Journal of Economic History Vol. XLIX, No. 4 (Dec. 1989) pp.857–882
  23. ↑ Lubrich, Naomi (30 November 2023), "Who were the Jews of North Africa? Four Questions to Daniel Zisenwine", Jüdisches Museum Schweiz, حاصل ڪيل 15 December 2023۔
  24. ↑ Rosenberg, Jerry M. (28 September 2009) (en ۾). The Rebirth of the Middle East. Hamilton Books. ISBN 978-0-7618-4846-2. https://books.google.com/books?id=bdAdAAAAQBAJ&pg=PA44.
  25. ↑ "Jewish Population Rises to 15.2 million Worldwide", Jewish agency, 15 September 2021, اصل کان 25 July 2023 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 20 June 2023۔
  26. ↑ Dallman, Peter R. (1998) Plant Life in the World's Mediterranean Climates. California Native Plant Society/University of California Press, Berkeley. ISBN 0-520-20809-9
  27. ↑ Wickens, Gerald E. (1998) Ecophysiology of Economic Plants in Arid and Semi-Arid Lands. Springer, Berlin. ISBN 978-3-540-52171-6
  28. ↑ Wickens, Gerald E. (1998) Ecophysiology of Economic Plants in Arid and Semi-Arid Lands. Springer, Berlin. ISBN 978-3-540-52171-6
  29. ↑ سانچو:WWF ecoregion
  30. ↑ سانچو:WWF ecoregion
  31. ↑ سانچو:WWF ecoregion
  32. ↑ سانچو:WWF ecoregion
  33. ↑ Jonathan M. Bloom; Sheila S. Blair (2009). Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set. New York: Oxford University Press USA. p. 378. ISBN 978-0-19-530991-1. https://books.google.com/books?id=un4WcfEASZwC&pg=PA358. Retrieved 20 June 2023.
  34. ↑ See, for example, Rabaté, Marie-Rose (2015). Les bijoux du Maroc: du Haut-Atlas à la vallée du Draa. Paris: ACR ed. and Rabaté, Marie-Rose; Jacques Rabaté; Dominique Champault (1996). Bijoux du Maroc: du Haut Atlas à la vallée du Draa. Aix-en-Provence: Edisud/Le Fennec, as well as Gargouri-Sethom, Samira (1986). Le bijou traditionnel en Tunisie: femmes parées, femmes enchaînées. Aix-en-Provence: Edisud.
  35. ↑ See, for example, Rabaté, Marie-Rose (2015). Les bijoux du Maroc: du Haut-Atlas à la vallée du Draa. Paris: ACR ed. and Rabaté, Marie-Rose; Jacques Rabaté; Dominique Champault (1996). Bijoux du Maroc: du Haut Atlas à la vallée du Draa. Aix-en-Provence: Edisud/Le Fennec, as well as Gargouri-Sethom, Samira (1986). Le bijou traditionnel en Tunisie: femmes parées, femmes enchaînées. Aix-en-Provence: Edisud.
  36. ↑ "UNESCO adds couscous to list of intangible world heritage", Al Jazeera English (ٻولي ۾ انگريزي), 16 December 2020, اصل کان 8 August 2021 تي آرڪائيو ٿيل, حاصل ڪيل 19 May 2022۔

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]

المغرب سفري راهنما منجانب وڪي سفر Wikivoyage

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=المغرب&oldid=340092" تان ورتل