اصلوڪا رھاڪو
قديمي ماڻهن يا اصلوڪن رهاڪن جي ڪا به عام طور تي مڃيل تعريف موجود ناهي،[1] جيتوڻيڪ 21هين صديءَ ۾ بنيادي ڌيان خود-سڃاڻپ، رياست جي ٻين گروهن کان ثقافتي فرق، پنهنجي روايتي علائقي سان خاص لڳاءُ، ۽ ڪنهن غالب ثقافتي ماڊل جي تحت استحصال ۽ امتيازي سلوڪ جي تجربي تي ڏنو ويو آهي.[2] دنيا ۾ قديمي ماڻهن جي آباديءَ جو اندازو 25 کرڙ (250 ملين) کان 60 کرڙ (600 ملين) جي وچ ۾ لڳايو ويو آهي.[3] سڄي دنيا جي آباد براعظمن تي لڳ ڀڳ 5,000 مختلف قديمي قومون رهن ٿيون.[4] اڪثر قديمي ماڻهو پنهنجي روايتي علائقن ۾ اقليت ۾ آهن ۽ انهن ٻين گروهن، خاص طور تي ٻاهران آيل ماڻهن جي غلبي جو تجربو ڪيو آهي. قديمي ماڻهن جي حقن جي وضاحت قومي قانون سازي، معاهدن ۽ بين الاقوامي قانونن ۾ ڪئي وئي آهي. 1989ع جي انٽرنيشنل ليبر آرگنائيزيشن (ILO) جي ڪنوينشن نمبر 169 قديمي ماڻهن کي امتيازي سلوڪ کان بچائي ٿي ۽ انهن جي زمينن، وسيلن، تعليم ۽ صحت جي حقن جي وضاحت ڪري ٿي. 2007ع ۾ گڏيل قومن (UN) قديمي ماڻهن جي حقن بابت هڪ پڌرنامو پڻ جاري ڪيو.
اصطلاح (Etymology)
[سنواريو]انگريزي لفظ Indigenous لاطيني لفظ indigena مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي "زمين مان ڦٽي نڪتل يا مقامي".[5] لاطيني ۾ ان جي بناوت indu (اندر) ۽ gignere (پيدا ڪرڻ) مان ٿي آهي.
وصفون (Definitions)
[سنواريو]
گڏيل قومن يا بين الاقوامي قانون ۾ قديمي ماڻهن جي ڪا باقاعده تعريف ناهي، پر مختلف ادارن پنهنجا معيار مقرر ڪيا آهن:
عالمي ادارن جا معيار
[سنواريو]- ورلڊ بينڪ (World Bank): قديمي ماڻهو اهي الڳ سماجي ۽ ثقافتي گروهه آهن جيڪي انهن زمينن ۽ قدرتي وسيلن سان اجتماعي اباڻو لڳاءُ رکن ٿا جتي اهي رهن ٿا يا جتان انهن کي بي دخل ڪيو ويو آهي.
- ايمنسٽي انٽرنيشنل (Amnesty International): قديمي ماڻهن جي سڃاڻپ انهن جي خاص ٻولي، ثقافت، عقيدي ۽ اباڻي ماحول سان مضبوط لڳاءُ ذريعي ٿئي ٿي.
قديمي ماڻهن جي آبادي (Global Statistics)
[سنواريو]دنيا جي ڪجهه وڏن قديمي گروهن جي اندازي مطابق آبادي هيٺ ڏنل آهي:
| قديمي ماڻهن جي آبادي (Concrete Numbers) | اهم گروهه | | |||
| تقريبن 41 کرڙ (410 ملين) | سنڌي، بلوچ، کرد، اينو (Ainu) | | تقريبن 5 کرڙ (50 ملين) | بربر، ماسائي، پگمي | | تقريبن 5.5 کرڙ (55 ملين) | ڪيچوا، مايا، ناواجو | | تقريبن 70 لک (7 ملين) | مائوري، ابورجنيز |
ذريعو: International Work Group for Indigenous Affairs (IWGIA) 2024 |
تاريخي پسمنظر (Historical Context)
[سنواريو]شروعاتي طور تي يورپين "انڊيجينس" جو اصطلاح آمريڪا جي اصلوڪن رهاڪن ۽ آفريڪا مان آندل غلامن جي وچ ۾ فرق ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو هو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾، هي اصطلاح سڄي دنيا جي نوآبادياتي (colonized) ماڻهن جي گڏيل تجربن ۽ جدوجهد کي جوڙڻ لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو.
9 آگسٽ 1982ع تي گڏيل قومن جي ورڪنگ گروپ جي پهرين گڏجاڻي ٿي هئي، جنهن ڪري هاڻي هر سال 9 آگسٽ تي "قديمي ماڻهن جو عالمي ڏينهن" ملهايو ويندو آهي.
- ↑ "Indigenous Peoples and the United Nations Human Rights System".
- ↑ Secretariat of the Permanent Forum on Indigenous Issues 2009, p. 6.
- ↑ Muckle, Robert J. (2012). Indigenous Peoples of North America.
- ↑ "Indigenous Peoples and the United Nations Human Rights System". United Nations.
{{cite web}}: Missing or empty|url=(مدد) - ↑ "indigene, adj. and n." OED Online.