مواد ڏانھن هلو

اسڪندريہ لائبريري

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
اسڪندريہ جي لائبريري
جرمن فنڪار او وي ون ڪورون پاران اسڪندريہ جي لائبريري جو اڻويهين صدي جو آرٽسٽڪ خاڪو، جيڪو ان وقت جي آثار قديمه جي موجود ثبوتن تي ٻڌل هو.
Lua error in package.lua at line 80: module 'Module:Infobox_dim/data' not found.
جاءِاسڪندريہ، مصر، پيٽوليمڪ سلطنت
قسمقومي لائبريري
قيامممڪن طور تي بطليموس ٻئي فيلاڊيلفس جي دور ۾ (285-246 ق.م)[1][2]
مجموعو
گڏ ڪيل شيونڪو به لکيل ڪم[3][4]
ماپاندازا مختلف آهن؛ 40,000 کان 400,000 تائين پاپائرس سڪرول،[5] جيڪي لڳ ڀڳ 100,000 ڪتابن جي برابر آهن[6]
ٻي ڄاڻ
ملازماندازو آهي ته ان جي عروج وقت اتي 100 کان وڌيڪ عالم ملازم هئا[7][8]

اسڪندريہ، مصر ۾ واقع اسڪندريہ جي لائبريري، قديم دنيا جي وڏين ۽ اهم لائبريرين مان هڪ هئي. هي لائبريري هڪ وڏي تحقيقاتي اداري جو حصو هئي جنهن کي Mouseion چيو ويندو هو، جيڪو ميوزز (فنون جي نون ديوين) لاءِ وقف هو.[9] اسڪندريہ ۾ هڪ عالمي لائبريري جو خيال ممڪن طور تي Demetrius of Phalerum پاران بطليموس پهرين سوٽر کي ڏنو ويو هو، پر لائبريري پاڻ شايد سندس پٽ بطليموس ٻئي فيلاڊيلفس جي دور ۾ تعمير ٿي. لائبريريءَ تيزيءَ سان ڪيترائي پاپائرس سڪرول حاصل ڪيا، جنهن جو وڏو سبب بطليموس بادشاهن جي جارحانه حڪمت عملي هئي.[2] اهو معلوم ناهي ته ڪنهن به وقت اتي ڪيترا سڪرول موجود هئا، پر اندازا 40,000 کان 400,000 تائين ٻڌايا وڃن ٿا.

اسڪندريہ کي علم ۽ سکيا جي گاديءَ جو هنڌ سمجهيو ويندو هو، جنهن ۾ هن عظيم لائبريريءَ جو وڏو هٿ هو.[9] ٽين ۽ ٻي صدي قبل مسيح دوران ڪيترن ئي بااثر عالمن هتي ڪم ڪيو، جن ۾ شامل آهن: Zenodotus (جنهن هومر جي ڪمن کي معياري بڻايو)؛ Callimachus (جنهن دنيا جو پهريون لائبريري ڪيٽلاگ تيار ڪيو)؛[2] Eratosthenes (جنهن زمين جي گهيري جو درست اندازو لڳايو)؛ ۽ Hero of Alexandria (جنهن پهريون ٻاف وارو انجن ايجاد ڪيو).

لائبريريءَ جو اثر صدين تائين گهٽبو ويو. 48 قبل مسيح ۾ جوليس سيزر جي گهرو ويڙهه دوران لائبريريءَ کي اتفاقي طور تي باهه لڳي هئي، پر اهو واضح ناهي ته ڪيترو نقصان ٿيو. رومي دور ۾ فنڊن جي کوٽ سبب هي ادارو وڌيڪ ڪمزور ٿي ويو. اندازو آهي ته 270 کان 275 عيسوي جي وچ ۾ اسڪندريہ تي حملن دوران لائبريريءَ جو بچيل حصو به تباهه ٿي ويو.

تاريخي پس منظر

[سنواريو]
بطليموس پهرين سوٽر جو هڪ مجسمو، ٽين صدي قبل مسيح.
اسڪندر اعظم جو هڪ رومي نقل وارو مجسمو.

اسڪندريہ جي لائبريري پنهنجي قسم جي پهرين لائبريري نه هئي.[2][10] قديم يونان ۽ ويجھي اوڀر (Near East) ۾ لائبريرين جي هڪ ڊگهي روايت موجود هئي.[11][2] لکيل مواد جو قديم ترين رڪارڊ قديم سوميري شهر Uruk مان 3400 قبل مسيح ڌاري ملي ٿو.[12] قديم ويجهي اوڀر جي سڀ کان مشهور لائبريري اشور بانيپال جي لائبريري هئي، جيڪا ستين صدي قبل مسيح ۾ قائم ڪئي وئي هئي.[12][2]

323 قبل مسيح ۾ اسڪندر اعظم جي وفات کانپوءِ سندس سلطنت ٽن حصن ۾ ورهائجي وئي، جنهن ۾ مصر جو حصو بطليموسي خاندان (Ptolemaic dynasty) جي حصي ۾ آيو، جن اسڪندريہ کي پنهنجي گاديءَ جو هنڌ بڻايو.[13] بطليموسي بادشاهه يوناني ثقافت ۽ علم کي سڄي دنيا ۾ ڦهلائڻ چاهيندا هئا.[14] لائبريريون ڪنهن به شهر جي وقار ۾ اضافو ڪنديون هيون ۽ عالمن کي پاڻ ڏانهن ڇڪينديون هيون.[3][15]

بطليموسي سرپرستي هيٺ

[سنواريو]

قيام

[سنواريو]
بطليموس ٻئي فيلاڊيلفس جو مجسمو، جنهن بابت يقين ڪيو وڃي ٿو ته هن لائبريري کي هڪ اداري طور قائم ڪيو.[2]

لائبريري جي قيام بابت معلومات تاريخ ۽ ڏند ڪٿائن جو مجموعو آهي.[16] قديم ترين ذريعو 'ليٽر آف ارسٽياس' (Letter of Aristeas) آهي، جيڪو 180 کان 145 قبل مسيح جي وچ ۾ لکيو ويو. لائبريري Brucheion (شاهي حصي) ۾ Mouseion جي حصي طور تعمير ڪئي وئي هئي.[17]

شروعاتي واڌارو ۽ تنظيم

[سنواريو]

بطليموسي حڪمرانن جو مقصد لائبريريءَ کي سموري علم جو مجموعو بڻائڻ هو.[18] هنن ڪتابن جي خريداريءَ لاءِ وڏا فنڊ فراهم ڪيا.[19] هنن شاهي ايجنٽن کي دنيا جي مختلف حصن ۾ موڪليو ته جيئن هر موضوع ۽ هر ليکڪ جا ڪتاب گڏ ڪيا وڃن. يوناني طبيب Galen مطابق، جيڪو به ٻيڙو اسڪندريہ جي بندرگاهه تي ايندو هو، ان تي موجود ڪتاب لائبريري کڻي ويندا هئا، جتي انهن جا نقل تيار ڪيا ويندا هئا. اصل ڪتاب لائبريري ۾ رکيا ويندا هئا ۽ نقل مالڪن کي واپس ڪيا ويندا هئا.[20][8]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ Tracy 2000, pp. 343–344.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Phillips 2010.
  3. 1 2 MacLeod 2000, p. 3.
  4. ↑ Casson 2001, p. 35.
  5. ↑ Wiegand & Davis 2015, p. 20.
  6. ↑ Garland 2008, p. 60.
  7. ↑ Haughton 2011.
  8. 1 2 MacLeod 2000, p. 5.
  9. 1 2 Murray, Stuart (2009). The Library: An Illustrated History. New York: Skyhorse Publishing. p. 17. ISBN 978-1-61608-453-0. OCLC 277203534. https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/17.
  10. ↑ MacLeod 2000, pp. 1–2, 10–11.
  11. ↑ MacLeod 2000, p. 13.
  12. 1 2 MacLeod 2000, p. 11.
  13. ↑ Casson 2001, pp. 31–32.
  14. ↑ MacLeod 2000, pp. 2–3.
  15. ↑ Fox 1986, p. 341.
  16. ↑ MacLeod 2000, pp. 1–2.
  17. ↑ Wiegand & Davis 2015, p. 19.
  18. ↑ MacLeod 2000, pp. 1–.
  19. ↑ Casson 2001, p. 34.
  20. ↑ حوالي جي چڪ: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Galen
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=اسڪندريہ_لائبريري&oldid=363642" تان ورتل