اسپيني سلطنت

اسپيني سلطنت
Spanish Empire

*Imperio español* (اسپيني)
*Imperium Hispanicum* (Latin)
اسپيني سلطنت; Spanish Empire; Imperio español (اسپيني); Imperium Hispanicum (Latin)
1492ع–1976ع
	ساڄي طرف: برگنڊي جي صليب; کاٻي طرف:جديد جهنڊي جي ابتدائي شڪل
	قومي شعار: Plus Ultra (Latin); "اڃان اڳتي"
	قومي ترانو: Marcha Real (اسپيني); "شاهي مارچ"
	18هين صديءَ جي آخر ۽ 19هين صديءَ جي شروعات ۾ اسپيني سلطنت
گاديءَ جو شهر	سفر ڪندڙ شاهي درٻار (1492–1561); ميڊرڊ (1561–1601، 1606–1976); والادولڊ (1601–1606)
سرڪاري ٻوليون	اسپيني ٻولي
ٻيون ٻوليون	فهرست ڏسو نيپوليٽن ٻوليون; سسليائي; سارڊينيائي; گوانچي ٻولي; اراگوني; بربر; استوريائي; باسڪ ٻولي; ڪيٽالان/ويلنسين; اوسيٽن; لومبارڊ; گاليشيائي; اندلسي عربي (17هين صديءَ جي شروعات تائين); پرتگالي; اطالوي; لڪسمبرگش; ڊچ (فليمش سميت); فرانسيسي (والون، پڪارڊ ۽ شيمپينوئس سميت); جرمن; هيٺائين جرمن; فريزين; ڪويچوا ٻولي; ناهواتل; زاپوٽيڪ; مايا; سيبوانو; چيني; تگالوگ ٽاگا لوگ ۽ ٻيون مختلف مقامي ۽ غير مقامي ٻوليون;
مذهب	رومن ڪيٿولڪ عيسائيت
رهواسي نالو	اسپيني (باشندا)
رڪنيت	ٽراسٽامارا
حڪومت	مرڪب بادشاهت: 1492 کان 1700ع; مطلق بادشاهت: 1700–1820, 1823–1833, 1923–1930; آئين جي تابع بادشاهت: 1820–1823, 1833–1873, 1874–1923, 1930–1931; پارلياماني بادشاهت: 1823–1923, 1975–1976; 1975– جمهوريه: 1873–1874, 1931–1939; آمريت: 1939–1975; جمهوري منتقليءَ جو دور: 1975–1976;
تاريخ
• ڪرسٽوفر ڪولمبس پاران آمريڪا جي دريافت	12 آڪٽوبر 12 آڪٽوبر 1492ع 1492ع
• آمريڪا ۾ اسپيني نوآبادياتي نظام جي شروعات	1493ع
• نئوارئ جي فتح	1512 کان 1529ع
• ازٽيڪ سلطنت جي فتح	1519 کان 1521ع
• ميگلن جو دنيا جي چوڌاري سامونڊي چڪر	1519 کان 1522ع
• مایا جي فتح	1524–1697
• انڪا سلطنت جي فتح	1532 کان 1572ع
• موئسڪا جي فتح	1537ع کان 1540ع
• اسپيني ايسٽ انڊيز جو قيام	1565ع
• آئيبيريائي يونين	1580–1640ع
• اسپيني-آمريڪي آزاديءَ جي جنگين ۽ اسپيني-آمريڪي جنگ دوران آمريڪا ۽ پئسفڪ علائقن مان واپسي	1808–33; 1898
• اسپيني صحارا مان واپسي	1976ع
ايراضي
1780	13,700,000 km2 (5,300,000 sq mi)
ڪرنسي	اسپيني رويال; ايسڪوڊو (1537ع کان); اسپيني ڊالر (1598ع کان); اسپيني پيسيٽا (1869ع کان)

اسپيني سلطنت (Spanish Empire، اسپيني: Imperio español) جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن "هسپانوي بادشاهت" يا "ڪيٿولڪ بادشاهت به چيو ويندو آهي،^[4] ^[5]^[6] هڪ نوآبادياتي سلطنت هئي، جيڪا 1492ع کان 1976ع تائين قائم رهي.^[7] ^[8] پرتگالي سلطنت سان گڏجي، هن يورپ ۾ "دريافتن جي دور" (Age of Discovery) جي شروعات ڪئي. هن عالمي سطح تي وسيع علائقن تي پنهنجو اختيار قائم ڪيو، جن ۾ آمريڪا (نئين دنيا)، آفريڪا، ايشيا ۽ اوشيانا جا مختلف ٻيٽ ۽ گڏوگڏ يورپ جي ٻين حصن جا علائقا شامل هئا.^[9] اها شروعاتي جديد دور جي طاقتور ترين سلطنتن مان هڪ هئي ۽ "اها سلطنت جتي سج ڪڏهن به نه لهندو آهي" جي نالي سان مشهور ٿي.^[10] 1700ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1800ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾، پنهنجي عروج واري دور ۾، اسپيني سلطنت 13.7 ملين چورس ڪلوميٽر (53 لک چورس ميل) جي ايراضيءَ تي پکڙيل هئي، جنهن ان کي تاريخ جي وڏي ۾ وڏين سلطنتن مان هڪ بڻائي ڇڏيو.^[3]

سال 1492ع ۾ ڪرسٽوفر ڪولمبس جي آمد سان شروع ٿي ۽ ٽن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين جاري رهندڙ، اسپيني سلطنت ڪيريبين ٻيٽن، ڏکڻ آمريڪا جي اڌ حصي، وچ آمريڪا جي اڪثر حصي ۽ اتر آمريڪا جي وڏي حصي تائين ڦهلجي وئي. شروعات ۾، "نئين دنيا" (New World) ۾ اسپيني بالادستي لاءِ صرف پرتگال ئي هڪ سنجيده خطرو هو. پرتگالي توسيع جي خطري کي ختم ڪرڻ لاءِ، اسپين 1580ع کان 1582ع جي وچ ۾ ”پرتگالي جانشيني واري جنگ“ دوران پرتگال ۽ ازورس (Azores) ٻيٽن تي قبضو ڪري ورتو. ان جي نتيجي ۾ ”آئبيرين يونين“ (Iberian Union) قائم ٿي، جيڪا ٻنهي بادشاهتن جي وچ ۾ هڪ زبردستي قائم ڪيل اتحاد هو؛ اهو اتحاد 1640ع تائين برقرار رهيو، جڏهن پرتگال اسپين کان پنهنجي آزادي ٻيهر حاصل ڪئي. 1700ع ۾، چارلس ٻئي (جيڪو اسپين جو آخري هيبسبرگ حڪمران هو ۽ بغير ڪنهن وارث جي وفات ڪري ويو هو) جي وفات کان پوءِ، فلپ پنجون اسپين جو بادشاهه بڻيو.

ميگلن-ايلڪانو جي زمين جو پهريون ڀيرو مڪمل چڪر لڳائڻ وارو سفر اسپين جي پئسفڪ واري سلطنت ۽ ايسٽ انڊيز تي اسپيني تسلط لاءِ بنياد وڌو. ميڪسيڪو ۾ زڪاتيڪاس ۽ گواناجواتو، توڙي بوليويا ۾ پوٽوسي جي کاڻن مان سون ۽ چاندي جي آمد اسپيني بادشاهت کي مالامال ڪيو ۽ فوجي مهمات توڙي علائقائي توسيع لاءِ مالي وسيلا فراهم ڪيا. اسپين وڏي حد تائين آمريڪا ۾ پنهنجي علائقن جو دفاع ڪرڻ ۾ ڪامياب رهيو, جڏهن ته ڊچ، انگريز ۽ فرانسيسي صرف ننڍڙن ڪيريبين ٻيٽن ۽ چوڪين تي قبضو ڪري سگهيا، ۽ انهن علائقن کي انڊيز ۾ اسپيني آباديءَ سان غير قانوني واپار ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو. سلطنت جي توسيع جو هڪ ٻيو اهم عنصر جينوا جي بينڪارن پاران فراهم ڪيل مالي مدد هئي، جن شاهي مهمات ۽ فوجي ڪارروائين لاءِ فنڊ فراهم ڪيا. ^[11]

بوربن بادشاهت ڪجهه سڌارا، جهڙوڪ نويوا پلانٽا (Nueva Planta) جا حڪم ناما, جن اختيارن کي مرڪزي بڻايو ۽ علائقائي استحقاق ختم ڪيا, لاڳو ڪيا. معاشي پاليسين نوآبادين سان واپار کي هٿي ڏني، جنهن سان آمريڪا ۾ اسپيني اثر وڌيو. سماجي سطح تي، حڪمران اشرافيه ۽ اڀرندڙ وچولي طبقي جي وچ ۾ ڇڪتاڻ پيدا ٿي ۽ ان سان گڏوگڏ اسپين جي سرزمين تان آيل اسپيني ماڻهن ۽ آمريڪا ۾ رهندڙ ”ڪريولز“ (Creoles) جي وچ ۾ به ورهاست ظاهر ٿي.^[12] انهن عنصرن آخرڪار آزاديءَ جي تحريڪن لاءِ راهه هموار ڪئي، جيڪي 19هين صديءَ جي شروعات ۾ شروع ٿيون ۽ جن جي نتيجي ۾ اسپيني نوآبادياتي اختيار آهستي آهستي ختم ٿي ويا.^[13] 1820ع واري ڏهاڪي جي وچ تائين، اسپين ميڪسيڪو، مرڪزي آمريڪا ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ پنهنجا علائقا وڃائي چڪو هو. 1898ع جي آخر تائين، اسپيني-آمريڪي جنگ کان پوءِ، ان ڪيوبا، پورٽو ريڪو، فلپائن جي ٻيٽن ۽ ماريانا ٻيٽن ۾ موجود "گوام" تي به پنهنجو اختيار وڃائي ڇڏيو.^[14]

پڻ ڏسو

نوٽ

حوالا

↑ Monarchy nominally restored in 1947
↑ Government proclaimed in 1936
1 2 Taagepera, Rein (September 1997). "Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia". International Studies Quarterly 41 (3): 492–502. doi:10.1111/0020-8833.00053. https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf. Retrieved 2020-07-07.
↑ Fernández Álvarez, Manuel (1979). España y los españoles en los tiempos modernos (هسپانوي ۾). University of Salamanca. ص. 128.
↑ Schneider, Reinhold, 'El Rey de Dios', Belacqva (2002)
↑ Hugh Thomas, 'World Without End: The Global Empire of Philip II', Penguin; first edition (2015)
↑ Wright, Edmund, مرتب (2015). A Dictionary of World History (2nd ڇاپو). Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780192807007.001.0001. ISBN 978-0191726927.
↑ Echávez-Solano, Nelsy; Dworkin y Méndez, Kenya C., مرتب (2007). Spanish and Empire. Nashville, Tenn.: Vanderbilt University Press. ص. xi–xvi. doi:10.2307/j.ctv16755vb.3. ISBN 978-0826515667. S2CID 242814420.
↑ Beaule, Christine; Douglass, John G., مرتب (2020). The Global Spanish Empire: Five Hundred Years of Place Making and Pluralism. Amerind Studies in Anthropology. Tucson: University of Arizona Press. ص. 3–15. doi:10.2307/j.ctv105bb41. ISBN 978-0816545711. JSTOR j.ctv105bb41. S2CID 241500499. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2021 تي حاصل ڪيل – Open Research Library وسيلي.
↑ Márquez, Carlos E. (2016). "Plus Ultra and the Empire Upon Which the Sun Never Set". ۾ Tarver, H. Micheal; Slape, Emily (مرتب). The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ص. 161. ISBN 978-1610694223. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ Kamen 2003, p. 69.
↑ Kamen 2003, p. 506.
↑ Lynch, John. "Spanish American Independence" in The Cambridge Encyclopedia of Latin America and the Caribbean 2nd edition. New York: Cambridge University Press 1992, p. 218.
↑ Scheina 2003, p. 424.

ڪتابيات

وڌيڪ مطالعو

ٻاهرين ڳنڍڻا

وڪيميڊيا العام ۾ سان لاڳاپيل ميڊيا Spanish Empire.

15px Fortalezas Españolas de América
Biblioteca de información ibérica en línea de Stanley G. Payne, Historia de España y Portugal, Vol.سانچو:Esd1, Cap.سانچو:Esd13: «El Imperio español» (انگريزي).
Extensión de los imperios de la historia (انگريزي).
El imperio Ibérico, "donde nunca se ponia el sol" (vídeo).
Mapa ilustrado de los territorios que alguna vez pertenecieron a la Corona Española

سانچو:Colonialism سانچو:History of Europe }}

↑ The Catholic Church was the State religion of the Spanish Empire, but the following religions were also present in the empire: Islam (Sunni Islam (Hanafi and Maliki [the latter until 1609] schools), Shia Islam, Crypto-Islam), Aztec religions, Inca religions, Buddhism, Hinduism, Sikhism, Jainism, Animism and Judaism (Crypto-Judaism).

حوالي جي چڪ: "lower-alpha" نالي جي حوالن جي لاءِ ٽيگ <ref> آهن، پر لاڳاپيل ٽيگ <references group="lower-alpha"/> نہ مليو

[2] Monarchy nominally restored in 1947

[3] Government proclaimed in 1936

[Taagepera1997-4] 1 2 Taagepera, Rein (September 1997). "Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia". International Studies Quarterly 41 (3): 492–502. doi:10.1111/0020-8833.00053. https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf. Retrieved 2020-07-07.

[5] Fernández Álvarez, Manuel (1979). España y los españoles en los tiempos modernos (هسپانوي ۾). University of Salamanca. ص. 128.

[6] Schneider, Reinhold, 'El Rey de Dios', Belacqva (2002)

[7] Hugh Thomas, 'World Without End: The Global Empire of Philip II', Penguin; first edition (2015)

[8] Wright, Edmund, مرتب (2015). A Dictionary of World History (2nd ڇاپو). Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780192807007.001.0001. ISBN 978-0191726927.

[echavez-solano-9] Echávez-Solano, Nelsy; Dworkin y Méndez, Kenya C., مرتب (2007). Spanish and Empire. Nashville, Tenn.: Vanderbilt University Press. ص. xi–xvi. doi:10.2307/j.ctv16755vb.3. ISBN 978-0826515667. S2CID 242814420.

[beaule_douglass-10] Beaule, Christine; Douglass, John G., مرتب (2020). The Global Spanish Empire: Five Hundred Years of Place Making and Pluralism. Amerind Studies in Anthropology. Tucson: University of Arizona Press. ص. 3–15. doi:10.2307/j.ctv105bb41. ISBN 978-0816545711. JSTOR j.ctv105bb41. S2CID 241500499. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 August 2021 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2021 تي حاصل ڪيل – Open Research Library وسيلي.

[Márquez2016-11] Márquez, Carlos E. (2016). "Plus Ultra and the Empire Upon Which the Sun Never Set". ۾ Tarver, H. Micheal; Slape, Emily (مرتب). The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia. ABC-CLIO. ص. 161. ISBN 978-1610694223. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 January 2023 تي محفوظ ڪيل. 19 September 2022 تي حاصل ڪيل.

[FOOTNOTEKamen200369-12] Kamen 2003, p. 69.

[FOOTNOTEKamen2003506-13] Kamen 2003, p. 506.

[14] Lynch, John. "Spanish American Independence" in The Cambridge Encyclopedia of Latin America and the Caribbean 2nd edition. New York: Cambridge University Press 1992, p. 218.

[FOOTNOTEScheina2003424-15] Scheina 2003, p. 424.

[1] The Catholic Church was the State religion of the Spanish Empire, but the following religions were also present in the empire: Islam (Sunni Islam (Hanafi and Maliki [the latter until 1609] schools), Shia Islam, Crypto-Islam), Aztec religions, Inca religions, Buddhism, Hinduism, Sikhism, Jainism, Animism and Judaism (Crypto-Judaism).

[lower-alpha 1]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]