اسٽاڪ ايڪسچينج

اسٽاڪ ايڪسچينج (Stock exchange) يا سيڪيورٽيز ايڪسچينج، هڪ اهڙي منڊي يا مرڪز آهي جتي اسٽاڪ بروڪر ۽ واپاري سيڪيورٽيز (securities) خريد ۽ وڪرو ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ ڪمپنين جا شيئرز، بانڊز ۽ ٻيا مالي اوزار. اسٽاڪ ايڪسچينج انهن سيڪيورٽيز جي جاري ڪرڻ، واپس وٺڻ، ۽ منافعي يا ڊيويڊنڊ جي ادائيگي جهڙن مالي معاملن لاءِ سهولتون پڻ فراهم ڪندي آهي. اسٽاڪ ايڪسچينج ۾ واپار ٿيندڙ شين ۾ لسٽ ٿيل ڪمپنين جا اسٽاڪ، يونٽ ٽرسٽ، ڊيريويٽوز (derivatives) ۽ بانڊز شامل آهن. اسٽاڪ ايڪسچينج اڪثر "مسلسل نيلامي" واري منڊي طور ڪم ڪندي آهي جتي خريدار ۽ وڪڻندڙ مٽاسٽا جي فرش تي يا اليڪٽرانڪ نظام ذريعي مالي معاملا طئي ڪندا آهن.^[2]

ڪنهن خاص اسٽاڪ ايڪسچينج تي واپار ڪرڻ لاءِ، سيڪيورٽي جو اتي لسٽ ٿيل هجڻ ضروري آهي. عام طور تي رڪارڊ رکڻ لاءِ هڪ مرڪزي مقام هوندو آهي، پر جديد دور ۾ واپار جو واسطو ڪنهن جسماني جاءِ سان گهٽجي ويو آهي، ڇاڪاڻ ته هاڻي اليڪٽرانڪ ڪميونيڪيشن نيٽ ورڪ استعمال ٿين ٿا، جيڪي تيز رفتار ۽ گهٽ خرچ واري واپار جي سهولت ڏين ٿا. اسٽاڪ ايڪسچينج تي واپار صرف انهن بروڪرز تائين محدود هوندو آهي جيڪي ان ايڪسچينج جا ميمبر هوندا آهن.^[3]

شروعاتي طور تي سيڪيورٽيز جاري ڪرڻ کي پرائمري مارڪيٽ ۽ ان کان پوءِ ٿيندڙ واپار کي سيڪنڊري مارڪيٽ چيو ويندو آهي. اسٽاڪ ايڪسچينج عام طور تي اسٽاڪ مارڪيٽ جو سڀ کان اهم حصو هوندي آهي.

تاريخ

قرض ڏيڻ جي شروعات قرون وسطيٰ جي آخر ۾ اٽلي ۾ ٿي. 14هين صدي ۾، وينس جا قرض ڏيڻ واريون مٽاسٽا جي معلومات رکندا هئا ۽ گراهڪن سان ملاقاتون ڪندا هئا، بلڪل ائين جيئن اڄڪلهه جو بروڪر ڪندو آهي.^[4] وينس جي واپارين هڪ ٻئي سان قرضن جي مٽاسٽا جو اصول متعارف ڪرايو.^[5]

دنيا جي پهرين باضابطه اسٽاڪ مارڪيٽ 1602ع ۾ ڊچ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي قيام سان شروع ٿي.^[6] ايمسٽرڊم اسٽاڪ ايڪسچينج کي اڪثر دنيا جي قديم ترين "جديد" سيڪيورٽيز مارڪيٽ سمجهيو ويندو آهي.^[7] ٻئي طرف، ڪي ماهر سمجهن ٿا ته حصص جي مارڪيٽ قديم روم ۾ به موجود هئي.^[8]

1688ع ۾ جوزف ڊي لا ويگا جو ڪتاب Confusion of Confusions شايع ٿيو، جنهن ۾ اسٽاڪ مارڪيٽ جي ڪم ڪرڻ جو طريقو بيان ڪيو ويو هو.^[9] برطانيه ۾ لنڊن اسٽاڪ ايڪسچينج جي شروعات ڪافي هائوسز (coffee houses) کان ٿي.^[10]

آمريڪا ۾ 17 مئي 1792ع تي نيويارڪ اسٽاڪ ايڪسچينج جو بنياد رکيو ويو، جڏهن 24 بروڪرز "بٽڻ ووڊ معاهدي" (Buttonwood Agreement) تي صحيحون ڪيون.^[11]

19هين صدي کان پوءِ

بمبئي اسٽاڪ ايڪسچينج (BSE) جي شروعات پريم چند روي چند 1875ع ۾ ڪئي هئي.^[12] شروعات ۾ بروڪر هڪ بڙ جي وڻ هيٺ گڏ ٿيندا هئا، جيڪو مقام هاڻي "دلال اسٽريٽ" (Broker Street) جي نالي سان مشهور آهي.

ڪردار

اسٽاڪ ايڪسچينج جا ڪجهه اهم ڪردار هي آهن:

پئسو گڏ ڪرڻ (Raising capital)
سيڙپڪاريءَ کي هٿي ڏيڻ
ملڪي معيشت جي صورتحال کي ظاهر ڪرڻ
شيئر هولڊرز جي حقن جي حفاظت ڪرڻ

حوالا

↑ Kat Tretina and Benjamin Curry (April 9, 2021). "NYSE: What Is The New York Stock Exchange". Forbes. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 June 2022 تي محفوظ ڪيل. July 25, 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ Lemke and Lins, Soft Dollars and Other Trading Activities, §2:3 (Thomson West, 2013-2014 ed.).
↑ Lemke and Lins, Soft Dollars and Other Trading Activities, §§2:25 - 2:30 (Thomson West, 2013-2014 ed.).
↑ The Venetian Money Market: Banks, Panics, and the Public Debt, 1200-1500. Johns Hopkins University Press. 2019. ISBN 9781421431444. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ "The Birth of Stock Exchanges". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.
↑ Beattie, Andrew (December 13, 2017). "What Was the First Company to Issue Stock?". Investopedia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ Braudel, Fernand (1983). Wheels of Commerce: Civilization & Capitalism 15th-18th Century. New York: Harper & Row. ISBN 0060150912.
↑ Malmendier, Ulrike (2009-12-01). "Law and Finance “at the Origin”" (en ۾). Journal of Economic Literature 47 (4): 1076–1108. doi:10.1257/jel.47.4.1076. ISSN 0022-0515. https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jel.47.4.1076.
↑ De la Vega, Joseph, Confusion de Confusiones (1688)
↑ "Stockbroker 101 - A Cool History". Stockbroker 101. اصل نسخو مان 22 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ "History of the NY Stock Exchange". Library of Congress. May 2004. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.
↑ "BSE may set another record, become an official tourist spot". The New Indian Express. Press Trust of India. 6 October 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 November 2021 تي حاصل ڪيل.

ٻاهريان ڳنڍڻا

[NYSEhighestcap-1] Kat Tretina and Benjamin Curry (April 9, 2021). "NYSE: What Is The New York Stock Exchange". Forbes. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 June 2022 تي محفوظ ڪيل. July 25, 2022 تي حاصل ڪيل.

[2] Lemke and Lins, Soft Dollars and Other Trading Activities, §2:3 (Thomson West, 2013-2014 ed.).

[3] Lemke and Lins, Soft Dollars and Other Trading Activities, §§2:25 - 2:30 (Thomson West, 2013-2014 ed.).

[4] The Venetian Money Market: Banks, Panics, and the Public Debt, 1200-1500. Johns Hopkins University Press. 2019. ISBN 9781421431444. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 November 2022 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.

[5] "The Birth of Stock Exchanges". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 20 November 2022 تي حاصل ڪيل.

[6] Beattie, Andrew (December 13, 2017). "What Was the First Company to Issue Stock?". Investopedia. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.

[Braudel-7] Braudel, Fernand (1983). Wheels of Commerce: Civilization & Capitalism 15th-18th Century. New York: Harper & Row. ISBN 0060150912.

[8] Malmendier, Ulrike (2009-12-01). "Law and Finance “at the Origin”" (en ۾). Journal of Economic Literature 47 (4): 1076–1108. doi:10.1257/jel.47.4.1076. ISSN 0022-0515. https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/jel.47.4.1076.

[9] De la Vega, Joseph, Confusion de Confusiones (1688)

[10] "Stockbroker 101 - A Cool History". Stockbroker 101. اصل نسخو مان 22 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.

[11] "History of the NY Stock Exchange". Library of Congress. May 2004. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 April 2016 تي محفوظ ڪيل. 22 March 2019 تي حاصل ڪيل.

[12] "BSE may set another record, become an official tourist spot". The New Indian Express. Press Trust of India. 6 October 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 November 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 November 2021 تي حاصل ڪيل.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]