ادراڪي نفسيات
سانچو:Cognitive ادراڪي نفسيات (Cognitive psychology) انساني ذهني عملن جو سائنسي مطالعو آهي، جهڙوڪ ڌيان (attention)، ٻوليءَ جو استعمال، ياداشت (memory)، ادراڪ (perception)، مسئلن جو حل، تخليقيت، ۽ دليل بازي (reasoning).[1] ادراڪي نفسيات جي شروعات 1960ع واري ڏهاڪي ۾ "رويي واري علم" (behaviorism) کان عليحدگي سان ٿي، جنهن ۾ اڳي اهو مڃيو ويندو هو ته ذهني عمل سائنسي مشاهدي کان ٻاهر آهن.
تاريخ (History)
[سنواريو]فلسفي طور، انساني ذهن بابت بحث قديم يونان جي دور کان هلندڙ آهن. 387 قبل مسيح ۾، افلاطون تجويز ڏني هئي ته دماغ ذهني عملن جو مرڪز آهي.[2] 1637ع ۾، ريني ڊيڪارٽ 'ذهن ۽ جسم جي دوئي' (dualism) جو تصور ڏنو. 19هين صديءَ ۾، پال بروڪا (Paul Broca) ۽ ڪارل ورنيڪ (Carl Wernicke) دماغ جا اهي حصا دريافت ڪيا جيڪي ٻولي ڳالهائڻ ۽ سمجهڻ جا ذميوار آهن. 1950ع واري ڏهاڪي جي وچ ۾، "ادراڪي انقلاب" (cognitive revolution) آيو، جنهن ۾ نام چومسڪي جي لسانيات ۽ ڪمپيوٽر سائنس جي ترقيءَ اهم ڪردار ادا ڪيو. الرڪ نيسر (Ulric Neisser) 1967ع ۾ پنهنجي ڪتاب Cognitive Psychology ذريعي هن اصطلاح کي عام ڪيو.[3]
ادراڪي عمل (Cognitive processes)
[سنواريو]ادراڪي نفسيات دانن جو بنيادي ڌيان انهن ذهني عملن تي هوندو آهي جيڪي رويي تي اثرانداز ٿين ٿا. ياداشت جا ٽي مکيه مرحلا هن ريت آهن:
- حسي ياداشت (Sensory memory): حسي معلومات کي محفوظ ڪري ٿي.
- مختصر مدت جي ياداشت (Short-term memory): معلومات کي عارضي طور تجزيي لاءِ رکي ٿي.
- ڊگهي مدت جي ياداشت (Long-term memory): معلومات کي ڊگهي عرصي تائين محفوظ رکي ٿي.
ڌيان (Attention)
[سنواريو]نفسياتي طور ڌيان مان مراد دستياب معلومات مان ڪنهن خاص حصي تي پنهنجي آگاهي کي مرڪوز ڪرڻ آهي.[4] ڌيان جا ٻه نظام آهن: هڪ 'خارجي ڪنٽرول' (bottom-up) جيڪو اوچتو ٿيندڙ تبديلين تي ردعمل ڏئي ٿو، ۽ ٻيو 'اندروني ڪنٽرول' (top-down) جيڪو سوچي سمجهي ڪنهن شيءِ تي ڌيان ڏياري ٿو.
ياداشت (Memory)
[سنواريو]ياداشت جا ٻه مکيه قسم آهن: مختصر مدت (جنهن کي هاڻي 'ورڪنگ ميموري' چيو وڃي ٿو) ۽ ڊگهي مدت جي ياداشت.
ڊگهي مدت جي ياداشت (Long-term memory)
[سنواريو]ڊگهي مدت جي ياداشت جا ٽي قسم آهن:[5]
- پروسيجرل ياداشت (Procedural memory): ڪنهن ڪم کي ڪرڻ جي مهارت، جهڙوڪ ڪار هلائڻ.
- سيمينٽڪ ياداشت (Semantic memory): حقيقتن ۽ ڄاڻ جو ذخيرو، جهڙوڪ تاريخي واقعا يا دوستن جا نالا.
- ايپيسوڊڪ ياداشت (Episodic memory): ذاتي زندگيءَ جا واقعا، جهڙوڪ توهان آخري دفعو ڪٿي سير تي ويا هئا.
ادراڪ (Perception)
[سنواريو]ادراڪ ۾ جسماني حواس (ڏسڻ، سنگھڻ، ٻڌڻ، چيکڻ، ڇهڻ) ۽ انهن حواسن جي تشريح ڪرڻ وارا ذهني عمل شامل آهن. هي اهو طريقو آهي جنهن سان انسان پنهنجي آس پاس جي دنيا کي سمجهي ٿو.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "American Psychological Association (2013). Glossary of psychological terms".
- ↑ "Mangels, J. History of neuroscience".
- ↑ Neisser, U. (1967). Cognitive Psychology.
- ↑ "How does the APA define "psychology"?".
{{cite web}}: Missing or empty|url=(help) - ↑ Balota, D.A. & Marsh, E.J. (2004). Cognitive Psychology: Key Readings