اداسي
اداسي (Sadness) هڪ جذباتي تڪليف آهي جيڪا نقصان، محرومي، بي بسي، نااميدي ۽ ڏک جي احساسن سان لاڳاپيل هوندي آهي. اداسيءَ جي حالت ۾ انسان اڪثر خاموش يا سست ٿي ويندو آهي ۽ ٻين کان ڪناره ڪشي اختيار ڪندو آهي. اداسيءَ جي شديد صورت ڊيپريشن (Depression) آهي. روئڻ اداسيءَ جي هڪ اهم علامت ٿي سگهي ٿي.[1]
نفسيات دان پال ايڪمين (Paul Ekman) پاران بيان ڪيل ڇهن بنيادي جذبن ۾ اداسي به شامل آهي. ٻيا پنج جذبا خوشي، ڪاوڙ، حيرت، خوف ۽ بيزاري آهن.
ننڍپڻ ۾ اداسي
[سنواريو]ننڍپڻ ۾ اداسي هڪ عام تجربو آهي. ڪجهه خاندانن ۾ اداسيءَ جي اظهار تي "پابندي" هوندي آهي، پر ماهرن موجب اداسيءَ کي دٻائڻ سان ماڻهو مينيڪ (manic) يا سطحي سوچ جو مالڪ بڻجي سگهي ٿو. ٻارن ۾ اداسي تڏهن به پيدا ٿيندي آهي جڏهن اهي پنهنجي ماءُ کان ڌار ٿيڻ يا آزاد ٿيڻ جو عمل سکندا آهن. جيڪڏهن ٻار کي پنهنجي ڏک جو مڪمل اظهار ڪرڻ نه ڏنو وڃي، ته هو مستقبل ۾ ان سان مقابلو ڪرڻ نه سکي سگهندو.
نيورو ايناتومي (Neuroanatomy)
[سنواريو]نفسياتي تحقيق موجب اداسيءَ جو تعلق دماغ جي مختلف حصن جي سرگرميءَ سان آهي. جڏهن ڪو فرد اداس هوندو آهي ته دماغ جي هيٺين ۽ 'اوربيٽو فرنٽل ڪارٽيڪس' (orbitofrontal cortex) ۾ رت جو وهڪرو ۽ سرگرمي وڌي ويندي آهي.
تحقيق ڏيکاري ٿي ته خاص طور تي دماغ جي حصي برڊمين ايريا 9 (Brodmann's area 9) ۽ ٿيلامس (thalamus) ۾ اداسيءَ دوران وڌيڪ حرڪت ڏٺي وئي آهي.[2]
ڪم (Function)
[سنواريو]اداسي رڳو هڪ منفي احساس ناهي، پر ان جا ٻه اهم فائدا آهن:
- سوچ ۾ تبديلي: اداسي انسان کي پنهنجن مقصدن ۽ عقيدن تي ٻيهر غور ڪرڻ تي مجبور ڪندي آهي.
- مدد لاءِ اشارو: اداس چهرو يا رويو ٻين کي اهو پيغام ڏيندو آهي ته هن شخص کي مدد يا همدرديءَ جي ضرورت آهي.
مقابلو ڪرڻ جا طريقا (Coping mechanisms)
[سنواريو]ماڻهو اداسيءَ مان نڪرڻ لاءِ مختلف طريقا استعمال ڪندا آهن:
- سماجي مدد حاصل ڪرڻ يا پالتو جانورن سان وقت گذارڻ.
- پنهنجي ڏک کي لکي يا ڪنهن فن (Art) ذريعي ظاهر ڪرڻ.
- ڪاگنيٽو بهيويئرل ٿراپي (CBT) موجب منفي سوچن کي چيلنج ڪرڻ يا ڪنهن مثبت سرگرميءَ ۾ حصو وٺڻ.
اکين جي ماڻڪيءَ جو اثر (Pupil empathy)
[سنواريو]اکين جي ماڻڪيءَ (Pupil) جي ماپ اداسيءَ جي شدت کي ظاهر ڪري سگهي ٿي. تحقيق موجب، جڏهن اسان ڪنهن اداس چهري کي ڏسندا آهيون جنهن جي اکين جون ماڻڪيون سڪڙيل (small) هونديون آهن، ته اسان جون پنهنجون ماڻڪيون به خودبخود سڪڙجي وينديون آهن. هي همدردي (Empathy) جي هڪ قدرتي نشاني آهي.
آواز ذريعي اظهار
[سنواريو]اداسيءَ دوران انسان جي آواز ۾ به تبديلي ايندي آهي. عام طور تي اداس شخص جي آواز جي پچ (pitch) گهٽجي ويندي آهي، آواز جي شدت گهٽ هوندي آهي ۽ ڳالهائڻ جي رفتار سست ٿي ويندي آهي.