احتجاج
سانچو:Revolution sidebar احتجاج (جنھن کي مظاهرو پڻ چيو ويندو آهي) سياسي فائدن يا ڪنهن خاص پاليسيءَ خلاف اعتراض، ناپسنديدگي يا اختلاف جو هڪ عوامي عمل آهي.[1] احتجاج کي سهڪار (cooperation) جي هڪ عمل طور به ڏسي سگهجي ٿو جتي ڪيترائي ماڻهو گڏجي ان ۾ شريڪ ٿيڻ جا امڪاني خرچ ۽ خطرا کڻندا آهن.[2] احتجاج انفرادي بيانن کان وٺي وڏن سياسي مظاهرن تائين ڪيترائي روپ اختيار ڪري سگهي ٿو. جڏهن احتجاج هڪ منظم ۽ پرامن مهم جو حصو هجي، ته ان کي سول مزاحمت يا عدم تشدد واري مزاحمت چيو ويندو آهي.[3] ڪڏهن ڪڏهن حڪومتون احتجاج جي حق تي پابنديون لڳائينديون آهن (جيئن ته پرمٽ جي ضرورت)، جنهن جي نتيجي ۾ مظاهرا کليل سول نافرمانيءَ ۾ تبديل ٿي ويندا آهن. مبصرن نوٽ ڪيو آهي ته ڪيترن ئي ملڪن ۾ احتجاجن کي روڪڻ لاءِ پوليس جي فوجي طرز جي تيارين (Militarization of police) ۾ اضافو ٿيو آهي.
تاريخي مثال
[سنواريو]
احتجاج جيڪڏهن حل نه ڪيا وڃن ته اهي وڌي وڏي تحريڪ، بغاوت يا انقلاب جي شڪل اختيار ڪري سگهن ٿا. ڪجهه اهم مثال هيٺ ڏجن ٿا:
- 1789ع جو فرانسيسي انقلاب
- 1930ع جو سالٽ مارچ: مهاتما گانڌي پاران هندستان ۾ برطانوي لوڻ جي ٽيڪس خلاف.
- 1963ع جو واشنگٽن مارچ: آمريڪا ۾ سول رائيٽس موومينٽ جو اهم حصو.
- 1969ع جا اسٽون وال فساد: نيو يارڪ ۾ هم جنس پرستن جي حقن لاءِ.
- 1989ع جا تيانمن اسڪوائر مظاهرا: چين ۾ جمهوريت لاءِ.
- 2010-2012ع جو عرب اسپرنگ: عرب ملڪن ۾ حڪومتن خلاف وڏي لهر.
- جارج فلائيڊ احتجاج (2020): نسل پرستي ۽ پوليس جي تشدد خلاف عالمي لهر.
- 2024ع جو جولاءِ انقلاب (بنگلاديش): شاگردن جي اڳواڻي ۾ حڪومت خلاف ڪامياب تحريڪ.
احتجاج جا قسم (Forms)
[سنواريو]احتجاج ڪيترن ئي طريقن سان ڪري سگهجي ٿو:
- جلوس (Rally): هڪ هنڌ گڏ ٿي تقريرون ٻڌڻ ۽ نعرا لڳائڻ.
- مارچ: هڪ هنڌ کان ٻئي هنڌ تائين پيدل هلڻ.
- شمع برداري(Vigil): خاموشيءَ سان يا ميڻ بتيون ٻاري ڪنهن مقصد لاءِ ويهڻ.
- پڪيٽنگ (Picket): هٿن ۾ بينر کڻي ڪنهن عمارت ٻاهران گهمڻ.
- سول نافرماني: ڄاڻي واڻي اهڙن قانونن کي ٽوڙڻ جن کي غير منصفاڻو سمجهيو وڃي.
- بائيڪاٽ: ڪنهن شيءِ يا خدمت کي استعمال ڪرڻ کان انڪار ڪرڻ (مثال طور: ڪرائي جو بائيڪاٽ يا بس جو بائيڪاٽ).
- هڙتال: ڪم بند ڪري احتجاج ڪرڻ.
- ڊجيٽل احتجاج: آن لائن پليٽ فارمز تي اعتراض جو اظهار ڪرڻ.
انگ اکر ۽ شماريات (Statistics)
[سنواريو]احتجاجن جي اثرائتي هجڻ ۽ عالمي رجحانن کي سمجهڻ لاءِ ڪجهه اهم انگ اکر: عدم تشدد بمقابله تشدد (1900-2019)
ايريڪا چينوٿ (Erica Chenoweth) جي تحقيق موجب:
- ڪاميابي: عدم تشدد واريون تحريڪون 53% ڪامياب ٿيون آهن، جڏهن ته پرتشدد تحريڪون صرف 26% ڪامياب رهيون آهن.
- شرڪت: جيڪڏهن ڪنهن ملڪ جي آبادي جو 3.5% حصو احتجاج ۾ سرگرم ٿي وڃي، ته حڪومت کي تبديل ٿيڻ تي مجبور ٿيڻو پوي ٿو (جنهن کي 3.5% رول چيو ويندو آهي).
عالمي سطح تي احتجاجن ۾ اضافو
- 2006-2020: هڪ مطالعي موجب، عالمي سطح تي وڏن احتجاجن جي تعداد ۾ تقريباً تگڻو اضافو ٿيو آهي. سڀ کان وڌيڪ احتجاج سياسي نظام جي ناڪامي ۽ معاشي اڻ برابري خلاف ٿيا آهن.
ميڊيا جو اثر
[سنواريو]- هڪ مطالعو ڏيکاري ٿو ته پرامن احتجاجن کي مثبت ميڊيا ڪوريج ملي ٿي، جيڪا عوامي راءِ کي تبديل ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿي، جڏهن ته پرتشدد واقعن سان ميڊيا جو ڌيان "امن امان" جي صورتحال تي وڌيڪ هليو ويندو آهي.
حوالا
[سنواريو]- ↑ "Definition of PROTEST".
- ↑ Larson, Jennifer M.. Networks of Conflict and Cooperation.
- ↑ Roberts, Adam. Civil Resistance and Power Politics.