ابتدائي ھند-يورپي ماڻهو
ابتدائي ھند يورپي ماڻهو يا پروٽو-انڊو-يورپين (Proto-Indo-Europeans) آخري برفاني دور کان پوءِ وارن ماڻهن جو هڪ گروھ هو. انهن جو وجود، 4000 ق.م يا ان کان اڳ، انهن جي ٻوليءَ مان ثابت ٿئي ٿو. اهي پروٽو-انڊو-يورپي ٻولي (PIE) ڳالهائيندڙ هئا، جيڪا هڪ اڻ لکيل پر هاڻي جزوي طور تي بحال ڪيل قبل از تاريخ جي ٻولي آهي.
ماڻهو
[سنواريو]انهن بابت ڄاڻ نه صرف ٻوليءَ مان ملي ٿي، پر آرڪيالاجي (آثار قديمه) ۽ قديم جينيات (archaeo-genetics) مان پڻ ملي ٿي. اهي ماڻهن جو هڪ اهڙو گروھ هئا جيڪي ٽامي جي دور جي انڊو-يورپين جا ابا ڏاڏا هئا. پروٽو-انڊو-يورپين ممڪن طور تي ڪاپر ايج (Copper Age)، يا لڳ ڀڳ 5هين کان 4ٿين هزاري ق.م دوران رهندا هئا. مکيه وهڪري جا عالم انهن کي اوڀر يورپ ۽ وسطي ايشيا جي اسٽيپس (steppes) جي عام علائقي ۾ رکن ٿا. ڪجهه عالم PIE جي وقت کي گهڻو پوئتي وٺي وڃن ٿا. تازيون اڀياس اڄوڪي اتر ايران ۽ ارمينيا جي مٿانهين پٽي ۾ انهن جي اصليت جي حمايت ڪن ٿا.[1] 2nd هزاري ق.م جي وچ تائين، پروٽو-انڊو-يورپين جون شاخون اناطوليه، ايجين، وادي سنڌ، گنگا جو ميدان، ۽ ممڪن طور تي اولھ يورپ تائين پهچي چڪيون هيون.[2]
ثقافت
[سنواريو]پروٽو-انڊو-يورپي ثقافت ۾ اهي ڪجهہ يا سڀئي خاصيتون موجود هيون:
- مالھوند ۽ پشو پالڻ، بشمول پالتو جانور، گهوڙا، ۽ ڪتا[3]
- زراعت ۽ اناج جي پوک، بشمول اهي ٽيڪنالاجيون جيڪي شروعاتي زراعت ڪندڙ سماجن سان منسوب آهن[4]
- هڪ اهڙو آبهوا جتي سياري ۾ برفباري ٿيندي هجي[5]
- پاڻي ذريعي يا پاڻي جي مٿان آمد و رفت[3]
- مضبوط ڦيٿو،[3] جيڪو گاڏن لاءِ استعمال ٿيندو هو، پر اڃا تائين چرخن وارا جنگي رٿ ايجاد نه ٿيا هئا[2]p249
- آسماني ديوتا جي پوڄا،[2] *dyeus ph2tēr (لفظي معنيٰ 'آسماني پيءُ': قديم يوناني Ζευς (πατηρ) / Zeus (patēr); dieu-ph2tēr لاطيني Jupiter.)[6]
- زباني رزميه شاعري يا گيت جيڪي مخصوص جملا استعمال ڪندا هئا جهڙوڪ "لازوال شهرت"[3]
- مٽيءَ مائٽيءَ جو هڪ پدري نظام جيڪو مردن جي وچ ۾ لاڳاپن تي ٻڌل هو[3]
پروٽو-انڊو-يورپين هڪ پدري سماج هو، جيڪو شايد اڌ-خانابدوش هو، ۽ پشو پالڻ، خاص طور تي گئون ۽ مڍين تي ڀاڙيندو هو. اهي ماڻهو شايد اهي هئا جن سڀ کان پهرين گهوڙي کي پالتو بڻايو – hekwos (ڀيٽيو لاطيني equus، قديم يوناني ῐ̔́ππος / hippos). ڳئون (gwous) مذهب، ڏند ڪٿائن ۽ روزاني زندگيءَ ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪندي هئي. هڪ ماڻهو جي دولت جو اندازو سندس جانورن جي تعداد مان لڳايو ويندو هو، peḱus (ڀيٽيو انگريزي fee، لاطيني pecunia).
اهي ڪثير خدائي مذهب جا پيروي ڪندڙ هئا جيڪو قرباني جي رسمن تي ٻڌل هو، جيڪي شايد هڪ پاهيڻي طبقي پاران ادا ڪيون وينديون هيون. تدفين لاء ٽيڪرين يا مقبرن جو استعمال ڪندا هئا (ڏسو ڪرگن مفروضو). اهم اڳواڻن کي سندن سامان سان گڏ دفن ڪيو ويندو هو، ۽ ممڪن طور تي سندن گهرڀاتين يا زالن سان گڏ (انساني قرباني، ستي).
ڪيترن ئي انڊو-يورپي سماجن ۾ پاهيڻن، ويڙهاڪ طبقي، ۽ هارين يا مالوندن جي ٽن حصن واري ورڇ ملي ٿي. جيڪڏهن ويڙهاڪن جو هڪ الڳ طبقو هو، ته اهو شايد ڪنوارن نوجوان مردن تي مشتمل هوندو هو. اهي شايد هڪ الڳ ويڙهاڪ ڪوڊ تي هلندا هئا جيڪو عام سماج ۾ قابل قبول نه هوندو هو. ڪيترن ئي انڊو-يورپي سماجن ۾ شروعاتي رسمن جا نشان ظاهر ڪن ٿا ته هي گروهه پاڻ کي بگهڙن يا ڪتن سان سڃاڻيندو هو (ڏسو برسرڪر، ورولف). ٻوليءَ جي بحاليءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته ٻيا جانور جن کي اهي سڃاڻندا هئا، انهن ۾ رڍ - *owis، ٻڪريون - *heyg، سوئر - *suhs، ۽ اودبلاو - *bebrus شامل هئا.
ٽيڪنالاجي جي حوالي سان، بحاليءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته هي شروعاتي برونز ايج جي ثقافت هئي، جنهن ۾ برونز جا اوزار ۽ هٿيار هئا. چاندي ۽ سون کان واقف هئا. رڍون ان (wool) لاءِ پاليون وينديون هيون، ۽ ڪپڙا وڻيا ويندا هئا. ڦيٿو معلوم هو، يقيني طور تي ڏاند گاڏين لاءِ، ۽ آخري پروٽو-انڊو يورپي جنگين ۾ گهوڙن سان هلندڙ جنگي رٿن جو استعمال پڻ ٿيو هوندو.
هن قوم جو اصل نالو يقين سان بحال نٿو ڪري سگهجي. Aryo- (جنهن جي معنيٰ ڪجهه عالمن وٽ "اهي جيڪي هر هلائين ٿا" آهي)، ڪڏهن ڪڏهن پروٽو-انڊو-يورپين جي سڃاڻپ طور پيش ڪيو ويندو آهي (ڏسو آريا), پر اهو صرف انڊو-ايراني خاندان ۾ ملي ٿو؛ جڏهن ته پروٽو-انڊو-يورپين اڃا تائين لکڻ جو فن نه سکيو هو، تنهنڪري اهو تصديق ڪرڻ جو ڪو طريقو ناهي ته Aryo- انهن جي پنهنجي سڃاڻپ هئي يا نه.
لاڳاپيل صفحا
[سنواريو]حوالا
[سنواريو]- ↑ Reich, David (2018), Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past, Knopf Doubleday Publishing Group
- 1 2 3 Mallory J.P. & Adams D.Q. 2006. The Oxford introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European world. Oxford University Press. ISBN 0199296685,
- 1 2 3 4 5 Calvert Watkins. "Indo-European and the Indo-Europeans. The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. 2000". 2008-04-12 تي حاصل ڪيل.
- ↑ Mallory J.P. 1989. In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth, London: Thames & Hudson.
- ↑ "The Indo-Europeans knew snow in their homeland; the word sneigwh- is nearly ubiquitous." The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. 2000
- ↑ "Yet, for the Indo-European-speaking society, we can reconstruct with certainty the word for 'god', deiw-os, and the two-word name of the chief deity of the pantheon, dyeu-pəter- (Latin Iūpiter, Greek Zeus patēr, Sanskrit Dyauṣ pitar, and Luvian Tatis Tiwaz)". The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. 2000
وڌيڪ پڙهڻ لاءِ
[سنواريو]- "Volume 47, Number 3 & 4, Fall/Winter 2019 Proto-Indo-Europeans: The Prologue" (PDF). Alexander Kozintsev, Museum of Anthropology and Ethnography, Saint-Petersburg and Saint-Petersburg State University, Russian Federation.
- Cavalli-Sforza, Luigi Luca (2000), Genes, peoples, and languages, New York: North Point Press.
- Piazza, Alberto; Cavalli Sforza, Luigi (2006), "Diffusion of genes and languages in human evolution", ۾ Cangelosi, Angelo; Smith, Andrew D.M; Smith, Kenny (مرتب), The Evolution of Language: Proceedings of the 6th International Conference (EVOLANG6), Rome: World Scientific, ص. 255–266, اصل نسخو مان 2007-09-10 تي محفوظ ڪيل, 2007-09-26 تي حاصل ڪيل.
- C. Renfrew 1987. Archaeology and language, the puzzle of Indo-European origins. London, Penguin.
- Brian Sykes 2001. The seven daughters of Eve. London. Corgi Books.
- Wells, Spencer (2002), The journey of Man: a genetic odyssey, Princeton University Press.
ٻيون ويب سائيٽون
[سنواريو]- انڊو-يورپي جڙن جي انڊيڪس، آمريڪن هيريٽيج ڊڪشنري مان
- ڪرگن ثقافت آرڪائيو ڪيا ويا 2005-08-27 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
- ڏکڻ اوڀر يورپ ۾ انڊو-يورپي شروعات آرڪائيو ڪيا ويا 2007-08-08 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.