مواد ڏانھن هلو

آفريڪي يونين

ڳنڍڻن کي سنواريو
This is a spoken article. Follow the link for more information.
کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
آفريقي يونين
آفريڪي اتحاد

(ٻين سرڪاري ٻولين ۾)
عربيالاتحاد الأفريقي
اسپينيUnión Africana
فرانسيسيUnion africaine
پورچوگيزيUnião Africana
SwahiliUmoja wa Afrika
Flag of آفريقي يونين
جھنڊو
شُعار: '"هڪ متحد ۽ سگهارو آفريڪا"
عمودي پروجيڪشن ۾ دنيا جو نقشو، جنهن ۾ آفريقي يونين ۽ ان جون رڪن رياستون سائي رنگ سان نمايان ڪيل آهن.
  رڪن رياستون
  معطل ڪيل رياستون
سياسي مرڪز
سڀ کان وڏو شهري ميڙاڪا
سرڪاري ٻوليون
مقامي آباديآفريقي
قسمبراعظمي اتحاد
رڪنيت
معطل ڪيل رڪن
9 مبصر رياستون
حڪومت
ايواريست ندايشيميئي
محمود علي يوسف
فاتح بوٽبيگ
مقننه پين آفريقي پارليامينٽ
قیام
25 مئي 1963ع
3 جون 1991ع
9 سيپٽمبر 1999ع
• آفريقي يونين جو قيام
9 جولاءِ 2002ع
9 جولاءِ 2011ع
31 جنوري 2017ع
1 جنوري 2021ع
پکيڙ
• جملي
29,922,059[3] چورس ڪلوميٽر (11,552,972 چورس ميل)
آبادي
• 2025ع اندازو
Neutral increase 1,549,867,579[4]
•  گھاٽائي
51.8/km2 (134.2/sq mi)
جِي ڊي پي (مساوي قوت خريد )2025ع لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase 10.830 ٽريلين آمريڪي ڊالر[5][lower-alpha 3]
• في سيڪڙو
Increase 7,370 آمريڪي ڊالر[5]
جِي. ڊي. پي  (رڳو نالي ۾ )2025ع لڳ ڀڳ
• ڪل
Increase 2.830 ٽريلين آمريڪي ڊالر[5][lower-alpha 3]
• في سيڪڙو
Increase 1,930 آمريڪي ڊالر[5]
ايڇ ڊي آء (2020ع)0.577
وچولو
انٽرنيٽ ڊومين.africa
ویب سائيٽ
au.int

آفريقي يونين يا آفريقي اتحاد (AU) آفريڪا کنڊ ۾ واقع 55 رڪن رياستن جو هڪ براعظمي اتحاد آهي.[6][7] آفريقي يونين جي قيام جو اعلان 9 سيپٽمبر 1999ع تي سرت، لبيا ۾ ٿيل سرت پڌرنامي وسيلي ڪيو ويو، جنهن ۾ آفريقي يونين قائم ڪرڻ جو سڏ ڏنو ويو هو. هن يونين جو باقاعدي افتتاح 9 جولاءِ 2002ع تي ڊربن، ڏکڻ آفريڪا ۾ ٿيو.[8] آفريقي يونين قائم ڪرڻ جو مقصد آفريقي اتحاد جي تنظيم (OAU) جي جاءِ وٺڻ هو، جيڪا 25 مئي 1963ع تي اديس ابابا ۾ 32 صحيح ڪندڙ حڪومتن قائم ڪئي هئي؛ او اي يو کي 9 جولاءِ 2002ع تي ختم ڪيو ويو.[9] آفريقي يونين جا سڀ کان اهم فيصلا آفريقي يونين جي اسيمبلي ڪندي آهي، جيڪا رڪن رياستن جي رياستي ۽ حڪومتي سربراهن جي هر ڇهن مهينن کان پوءِ ٿيندڙ گڏجاڻي آهي. آفريقي معيشت هن يونين وسيلي علائقائي طور ڳنڍيل آهي.

آفريقي يونين جو سيڪريٽريٽ، آفريقي اتحاد ڪميشن، اديس ابابا ۾ قائم آهي. آفريقي يونين جو آباديءَ جي لحاظ کان سڀ کان وڏو شهر لاگوس، نائيجيريا آهي، جڏهن تہ سڀ کان وڏو شهري ميڙاڪو قاهره، مصر آهي. آفريقي يونين جي آبادي ڏيڍ ارب کان وڌيڪ ۽ ايراضي لڳ ڀڳ 30 million چورس ڪلوميٽر (12 million چورس ميل) آهي، ۽ ان ۾ صحارا ۽ نيل جهڙا عالمي شهرت رکندڙ قدرتي ماڳ پڻ شامل آهن.[10] ان جون بنيادي ڪم ڪار واريون ٻوليون عربي، انگريزي، فرانسيسي، پورچوگيزي، اسپيني ۽ سواحيلي آهن.[1] آفريقي يونين جي سرڪاري ادارن ۾ امن ۽ سلامتي ڪائونسل ۽ پين آفريقي پارليامينٽ شامل آهن. آفريقي يونين جي 20 جو پڻ رڪن آهي.[11]

جائزو

[سنواريو]

آفريقي يونين جا مقصد هي آهن:[12]

  1. آفريقي ملڪن ۽ آفريقي قومن وچ ۾ وڌيڪ يونين، ٻڌي ۽ يڪجهتي حاصل ڪرڻ.
  2. پنهنجي رڪن رياستن جي خودمختياري، علائقائي سالميت ۽ آزاديءَ جو بچاءُ ڪرڻ.
  3. کنڊ جي سياسي ۽ سماجي-اقتصادي هڪجهڙائيءَ کي تيز ڪرڻ.[13][14]
  4. کنڊ ۽ ان جي ماڻهن جي دلچسپيءَ وارن معاملن بابت گڏيل آفريقي موقفن کي هٿي وٺرائڻ ۽ انهن جو بچاءُ ڪرڻ.
  5. گڏيل قومن جو منشور ۽ انساني حقن جو عالمي پڌرنامو نظر ۾ رکندي بين الاقوامي سهڪار جي همٿ افزائي ڪرڻ.
  6. کنڊ ۾ امن، سلامتي ۽ استحڪام کي هٿي وٺرائڻ.
  7. جمهوري اصولن ۽ ادارن، عوامي شرڪت ۽ سٺي حڪمراني کي هٿي وٺرائڻ.
  8. انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي منشور ۽ ٻين لاڳاپيل انساني حقن جي دستاويزن موجب انساني ۽ عوامي حقن کي هٿي وٺرائڻ ۽ انهن جو تحفظ ڪرڻ.
  9. اهڙيون ضروري حالتون پيدا ڪرڻ، جيڪي کنڊ کي عالمي معيشت ۽ بين الاقوامي ڳالهين ۾ پنهنجو جائز ڪردار نڀائڻ جي لائق بڻائين.
  10. پائيدار ترقي کي اقتصادي، سماجي ۽ ثقافتي سطحن تي، ۽ آفريقي معيشتن جي هڪجهڙائيءَ کي هٿي وٺرائڻ.
  11. انساني سرگرمين جي سڀني شعبن ۾ سهڪار کي هٿي وٺرائڻ، ته جيئن آفريقي ماڻهن جو زندگيءَ جو معيار بلند ٿئي.
  12. موجوده ۽ مستقبل جي علائقائي اقتصادي برادرين جي پاليسين ۾ هم آهنگي ۽ رابطو پيدا ڪرڻ، ته جيئن اتحاد جا مقصد آهستي آهستي حاصل ٿي سگهن.
  13. سڀني شعبن، خاص طور سائنس ۽ ٽيڪنالاجيءَ ۾ تحقيق کي هٿي ڏئي کنڊ جي ترقيءَ کي اڳتي وڌائڻ.
  14. بچاءَ لائق بيمارين جي خاتمي ۽ کنڊ ۾ سٺي صحت جي واڌاري لاءِ لاڳاپيل بين الاقوامي ڀائيوارن سان گڏجي ڪم ڪرڻ.

آفريقي يونين سياسي ۽ انتظامي ٻنهي قسمن جي ادارن تي ٻڌل آهي. ان جو سڀ کان مٿانهون فيصلو ڪندڙ ادارو آفريقي اتحاد جي اسيمبلي آهي، جيڪا آفريقي يونين جي سڀني رڪن رياستن جي رياستي يا حڪومتي سربراهن تي مشتمل آهي. اسيمبليءَ جي صدارت برونڊي جو صدر ايواريست ندايشيميئي ڪري ٿو. آفريقي يونين وٽ هڪ نمائنده ادارو، پين آفريقي پارليامينٽ، پڻ آهي، جنهن جا 265 رڪن آفريقي يونين جي رڪن رياستن جي قومي قانونساز ادارن پاران چونڊيا وڃن ٿا. ان جو صدر فارچون زيڊ چارمبيرا آهي.

آفريقي يونين جي ٻين سياسي ادارن ۾ هي شامل آهن:

سياسي ڍانچن جو سيڪريٽريٽ، آفريقي اتحاد ڪميشن، جبوتيءَ جي محمود علي يوسف جي صدارت هيٺ ڪم ڪري ٿو.

آفريقي يونين جا ٻيا ڍانچا مختلف رڪن رياستن ۾ قائم آهن:

رڪن رياست اندر آفريقي يونين جي پهرين فوجي مداخلت مئي 2003ع ۾ ٿي، جڏهن ڏکڻ آفريڪا، ايٿوپيا ۽ موزمبيق جي سپاهين تي ٻڌل امن فوج برونڊي ۾ مختلف معاهدن تي عملدرآمد جي نگرانيءَ لاءِ موڪلي وئي. دارفور تڪرار دوران امن قائم رکڻ لاءِ آفريقي يونين جون فوجون سوڊان ۾ پڻ مقرر ڪيون ويون، پر 1 جنوري 2008ع تي UNAMID وسيلي اهو مشن گڏيل قومن حوالي ڪيو ويو. آفريقي يونين جو صوماليا ۾ به امن مشن آهي، جنهن ۾ يوگنڊا ۽ برونڊيءَ جون فوجون شامل آهن.[15]

آفريقي يونين کنڊ جي سطح تي ضابطا قائم ڪرڻ لاءِ ڪيترائي اهم نوان دستاويز منظور ڪيا آهن، جيڪي ان جي قيام وقت اڳ ۾ لاڳو دستاويزن کي وڌيڪ سگهارو بڻائين ٿا. انهن ۾ بدعنوانيءَ جي روڪٿام ۽ مقابلي بابت آفريقي اتحاد جو ڪنوينشن (2003ع)، جمهوريت، چونڊن ۽ حڪمرانيءَ بابت آفريقي منشور (2007ع)، آفريڪا جي ترقيءَ لاءِ نئين ڀائيواري (NEPAD) ۽ ان سان لاڳاپيل جمهوريت، سياسي، اقتصادي ۽ ڪارپوريٽ حڪمرانيءَ بابت پڌرنامو شامل آهن.[16]

تاريخ

[سنواريو]
اصل مضمون/مضمونن جي لاءِ ڏسو آفريقي يونين جي تاريخ ۽ آفريڪا جي تاريخ
آفريقي اتحاد جي اڳوڻي تنظيم او اي يو جا باني آفريقي اڳواڻ: شهنشاهه هائل سيلاسي پهريون (وچ ۾)، صدر ڪينياٽا (ساڄي پاسي) ۽ ٻيا آفريقي اڳواڻ، جن ۾ صدر اوبوٽي (پٺيان، کاٻي پاسي) پڻ شامل آهن.

آفريقي يونين جون تاريخي بنيادون آزاد آفريقي رياستن جي پهرين ڪانگريس ۾ پيون، جيڪا 15 کان 22 اپريل 1958ع تائين اڪرا، گهانا ۾ ٿي. ڪانفرنس جو مقصد هر سال آفريڪا ڏينهن ملهائڻ مقرر ڪرڻ هو، جيئن آفريقي ماڻهن جي نوآبادياتي راڄ کان آزادي حاصل ڪرڻ واري ارادي سان لاڳاپيل آزاديءَ جي تحريڪ کي ياد ڪيو وڃي. ان کان پوءِ آفريڪا کي متحد ڪرڻ لاءِ مختلف ڪوششون ٿيون، جن ۾ 25 مئي 1963ع تي قائم ڪيل آفريقي اتحاد جي تنظيم (OAU) ۽ 1991ع ۾ قائم ڪيل آفريقي اقتصادي برادري شامل آهن.[17] نقادن جو چوڻ هو ته خاص طور او اي يو آفريقي شهرين جي حقن ۽ آزادين کي سندن ئي سياسي اڳواڻن کان بچائڻ لاءِ گهڻو ڪجهه نه ڪيو، ۽ ان کي اڪثر ”آمرن جي ڪلب“ سڏيو ويندو هو.[18]

آفريقي يونين قائم ڪرڻ جو خيال 1990ع واري ڏهاڪي جي وچ ڌاري لبيا جي رياستي سربراهه معمر قذافي جي اڳواڻيءَ هيٺ ٻيهر جيئرو ٿيو.[19] او اي يو جي رياستي ۽ حڪومتي سربراهن 9 سيپٽمبر 1999ع تي سرت پڌرنامو جاري ڪيو، جنهن جو نالو سرت، لبيا پٺيان رکيو ويو، ۽ ان ۾ آفريقي يونين قائم ڪرڻ جو سڏ ڏنو ويو.[20] پڌرنامي کان پوءِ 2000ع ۾ لومي ۾ سربراهي اجلاس ٿيو، جنهن ۾ آفريقي يونين جو آئيني قانون منظور ڪيو ويو، ۽ 2001ع ۾ لوساڪا ۾ اجلاس ٿيو، جنهن ۾ آفريقي يونين تي عملدرآمد جو منصوبو منظور ڪيو ويو. ساڳئي عرصي دوران آفريڪا جي ترقيءَ لاءِ نئين ڀائيواري (NEPAD) قائم ڪرڻ جي شروعات پڻ ٿي.[21][22]

آفريقي اتحاد جو افتتاح 9 جولاءِ 2002ع تي ڊربن ۾ ان جي پهرين چيئرپرسن ۽ ڏکڻ آفريڪا جي اڳوڻي رياستي سربراهه ٿابو مبيڪي، آفريقي يونين جي اسيمبليءَ جي پهرين اجلاس دوران ڪيو.[23] اسيمبليءَ جو ٻيو اجلاس 2003ع ۾ ماپوٽو ۾ ٿيو، جڏهن تہ ٽيون اجلاس 6 جولاءِ 2004ع تي اديس ابابا ۾ منعقد ٿيو.

2010ع کان آفريقي يونين گڏيل آفريقي خلائي ادارو قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو رهيو آهي.[24][25][26][27]

بارڪ اوباما پهريون برسر اقتدار آمريڪي صدر هو، جنهن 29 جولاءِ 2015ع تي اديس ابابا ۾ آفريقي يونين آڏو خطاب ڪيو. پنهنجي خطاب دوران هن دنيا کي کنڊ سان سيڙپڪاري ۽ واپار وسيلي اقتصادي لاڳاپا وڌائڻ جي همٿ ڏني، ۽ تعليم، بنيادي ڍانچي ۽ معيشت ۾ ٿيل اڳڀرائيءَ کي ساراهيو. تنهن هوندي به، هن جمهوريت جي کوٽ، عهدو ڇڏڻ کان انڪار ڪندڙ اڳواڻن، اقليتن خلاف امتيازي سلوڪ، جنهن ۾ ايل جي بي ٽي ماڻهو، مذهبي گروهه ۽ نسلي برادريون شامل آهن، ۽ بدعنوانيءَ تي تنقيد ڪئي. هن آفريقي ماڻهن جي زندگيءَ جو معيار نمايان طور بهتر ڪرڻ لاءِ وڌيڪ جمهوريت سازي ۽ آزاد واپار جي صلاح ڏني.[28][29]

معاھدا

[سنواريو]
صحيح ٿيل
لاڳو
دستاويز		 1961
1962		 1963
1965
آفريقي اتحاد جي تنظيم جو منشور		 1991
لاڳو نه ٿيو
ابوجا معاهدو		 1999
2002
سرت پڌرنامو
       
  آفريقي اتحاد جي تنظيم (OAU) آفريقي اقتصادي برادري: (AEC)
  ساحل-صحارا رياستن جي برادري (CEN-SAD)
  اوڀر ۽ ڏکڻ آفريڪا جي گڏيل منڊي (COMESA)
  اوڀر آفريقي برادري (EAC)
  وچ آفريقي رياستن جي اقتصادي برادري (ECCAS)
  اولهه آفريقي رياستن جي اقتصادي برادري (ECOWAS)
  ترقيءَ بابت بين الحڪومتي اختياري ادارو (IGAD)
  ڏکڻ آفريقي ترقياتي برادري (SADC)
  عرب مغرب اتحاد (AMU)
ڪاسابلانڪا گروپ آفريقي اتحاد (AU)
مونروويا گروپ
     

سياست

[سنواريو]
هي مضمون مضمونن جي هڪ سلسلي جو حصو آهي
آفريقي اتحاد
ھي مضمون هيٺئين ھڪ سلسلو جو حصو آھي
سياست ۽ حڪومت
آفريقي اتحاد
 

آفريقي اتحاد جا ڪيترائي سرڪاري ادارا آهن:

پين آفريقي پارليامينٽ (PAP)
هن اداري کي آفريقي اتحاد جو سڀ کان مٿانهون قانونساز ادارو بڻائڻ جو مقصد رکيو ويو آهي. پين آفريقي پارليامينٽ جو صدر مقام مڊرينڊ، جوهانسبرگ، ڏکڻ آفريڪا ۾ آهي. پارليامينٽ آفريقي اتحاد جي سڀني 55 رياستن مان چونڊيل 265 نمائندن تي ٻڌل آهي، ۽ ان جو مقصد جمهوري حڪمرانيءَ جي عمل ۾ عوام ۽ شهري سماج جي شرڪت کي يقيني بڻائڻ آهي. ان جو صدر ڪيمرون سان واسطو رکندڙ روجر نڪوڊو ڊانگ آهي.
آفريقي اتحاد جي اسيمبلي
آفريقي اتحاد جي رياستن جي رياستي ۽ حڪومتي سربراهن تي ٻڌل اسيمبلي هن وقت آفريقي اتحاد جو مٿانهون حڪمراني ڪندڙ ادارو آهي. اها آهستي آهستي پنهنجا ڪجهه فيصلو ڪندڙ اختيار پين آفريقي پارليامينٽ ڏانهن منتقل ڪري رهي آهي. اسيمبلي سال ۾ هڪ ڀيرو گڏجاڻي ڪندي آهي ۽ پنهنجا فيصلا اتفاق راءِ يا ٻه ڀاڱي ٽي اڪثريت سان ڪندي آهي. هن وقت آفريقي اتحاد جو چيئرپرسن سينيگال جو صدر ماڪي سال آهي.
آفريقي اتحاد ڪميشن (يا اختياري ادارو)
هي آفريقي اتحاد جو سيڪريٽريٽ آهي، جيڪو ڏهن ڪمشنرن ۽ مددگار عملي تي ٻڌل آهي، ۽ ان جو مرڪزي دفتر اديس ابابا، ايٿوپيا ۾ آهي. پنهنجي يورپي هم منصب، يورپي ڪميشن وانگر، هي آفريقي اتحاد جي سرگرمين ۽ گڏجاڻين جي انتظام ۽ هم آهنگيءَ جو ذميوار آهي.
آفريقي اتحاد جي انصاف واري عدالت
آئيني قانون آفريقي اتحاد جي معاهدن جي تشريح بابت تڪرارن تي فيصلو ڪرڻ لاءِ هڪ انصاف واري عدالت قائم ڪرڻ جي گنجائش رکي ٿو. هن عدالت جي قيام بابت هڪ پروٽوڪول 2003ع ۾ منظور ٿيو ۽ 2009ع ۾ لاڳو ٿيو. تنهن هوندي به، ان جي جاءِ هڪ اهڙي پروٽوڪول ورتي، جنهن تحت آفريقي انصاف ۽ انساني حقن واري عدالت قائم ٿيڻي آهي. اها اڳ ۾ قائم ٿيل انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي عدالت کي پاڻ ۾ ضم ڪندي ۽ ان جا ٻه چيمبر هوندا: هڪ عام قانوني معاملن لاءِ ۽ ٻيو انساني حقن جي معاهدن بابت فيصلن لاءِ.
انتظامي ڪائونسل
هي رڪن رياستن جي حڪومتن پاران مقرر ڪيل وزيرن تي ٻڌل آهي. ڪائونسل پرڏيهي واپار، سماجي سلامتي، خوراڪ، زراعت ۽ رابطن جهڙن معاملن تي فيصلا ڪري ٿي، اسيمبليءَ آڏو جوابده آهي، ۽ اسيمبليءَ جي بحث ۽ منظوريءَ لاءِ مواد تيار ڪري ٿي. ان جي صدارت زمبابوي جو شان ماڪويانا ڪري ٿو (2015ع کان).
مستقل نمائندن واري ڪاميٽي
هي رڪن رياستن جي نامزد مستقل نمائندن تي ٻڌل آهي ۽ انتظامي ڪائونسل لاءِ ڪم تيار ڪري ٿي، جيئن يورپي اتحاد ۾ مستقل نمائندن واري ڪاميٽي جو ڪردار هوندو آهي.
امن ۽ سلامتي ڪائونسل (PSC)
هن ڪائونسل جي تجويز 2001ع جي لوساڪا سربراهي اجلاس ۾ ڏني وئي ۽ 2004ع ۾ آفريقي اتحاد جي اسيمبليءَ پاران جولاءِ 2002ع ۾ منظور ڪيل آئيني قانون جي هڪ پروٽوڪول تحت قائم ڪئي وئي. پروٽوڪول امن ۽ سلامتي ڪائونسل کي گڏيل سلامتي ۽ اڳواٽ خبرداريءَ واري اهڙي بندوبست طور بيان ڪري ٿو، جيڪو آفريڪا ۾ تڪرارن ۽ بحرانن جي حالتن تي بروقت ۽ اثرائتي ردعمل ۾ مدد ڪري. پروٽوڪول تحت ڪائونسل جون ٻيون ذميواريون تڪرارن جي روڪٿام، انتظام ۽ حل، تڪرار کان پوءِ امن جي اڏاوت، ۽ گڏيل دفاعي پاليسين جي تياري شامل آهن. ڪائونسل جا پندرهن رڪن آهن، جيڪي اسيمبلي علائقائي بنيادن تي چونڊيندي آهي. مقصد ۽ ڪارڪردگيءَ جي لحاظ کان اها گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل سان مشابهت رکي ٿي.
اقتصادي، سماجي ۽ ثقافتي ڪائونسل
هي پيشاور ۽ شهري نمائندن تي ٻڌل هڪ صلاحڪاري ادارو آهي، جيڪو يورپي اقتصادي ۽ سماجي ڪاميٽي سان مشابهت رکي ٿو. 2008ع ۾ چونڊيل ECOSOCC جو چيئرپرسن، پين آفريقي وڪيلن جي يونين (PALU) سان واسطو رکندڙ ڪيمرون جو وڪيل اڪيري مونا آهي.
خاص فني ڪاميٽيون
ابوجا معاهدو ۽ آئيني قانون ٻئي آفريقي وزيرن تي ٻڌل خاص فني ڪاميٽيون قائم ڪرڻ جي گنجائش رکن ٿا، جيڪي اسيمبليءَ کي صلاح ڏين. عملي طور اهي ڪڏهن به قائم نه ڪيون ويون آهن. تجويز ڪيل ڏهه موضوع هي آهن: ڳوٺاڻي معيشت ۽ زرعي معاملا؛ مالياتي ۽ مالي معاملا؛ واپار، محصول ۽ اميگريشن؛ صنعت، سائنس ۽ ٽيڪنالاجي؛ توانائي، قدرتي وسيلا ۽ ماحول؛ آمدرفت، رابطا ۽ سياحت؛ صحت؛ محنت ۽ سماجي معاملا؛ تعليم، ثقافت ۽ انساني وسيلا.
مالي ادارا

اهي ادارا اڃا قائم نه ٿيا آهن؛ تنهن هوندي به، انهن جي قيام لاءِ ڪم ڪندڙ رهنما ڪاميٽيون جوڙيون ويون آهن. آخرڪار آفريقي اتحاد جو مقصد هڪ گڏيل ڪرنسي، افرو، اختيار ڪرڻ آهي.

صحت
بيمارين جي روڪٿام ۽ ڪنٽرول جا آفريقي مرڪز (Africa CDC) 2016ع ۾ قائم ڪيا ويا ۽ 2017ع ۾ انهن جو افتتاح ٿيو. انهن جو مرڪزي دفتر اديس ابابا، ايٿوپيا ۾ آهي.[30][31][32][33]
انساني حق
انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي ڪميشن، جيڪا 1986ع کان موجود آهي، آفريقي اتحاد جي آئيني قانون بدران انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي منشور تحت قائم ٿيل آهي. اها آفريڪا جي مکيه انساني حقن واري اداري طور آفريقي منشور تي عملدرآمد جي نگراني ۽ ان جي واڌاري جي ذميوار آهي. انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي عدالت 2006ع ۾ ڪميشن جي ڪم کي وڌيڪ سگهارو ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي وئي، جڏهن آفريقي منشور تحت ان جي قيام بابت پروٽوڪول لاڳو ٿيو. رٿا موجب انساني ۽ عوامي حقن بابت آفريقي عدالت کي آفريقي اتحاد جي انصاف واري عدالت سان ضم ڪيو ويندو.
خلا
آفريقي خلائي ادارو سرڪاري طور 2023ع ۾ قائم ٿيو. ان جو مرڪزي دفتر قاهره ۾ آهي.
توانائي
آفريقي توانائي ڪميشن 2008ع ۾ قائم ٿي ۽ ان جو دفتر الجزائر ۾ آهي.

رڪن رياستون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي اتحاد جون رڪن رياستون

آفريقي کنڊ جون سڀئي گڏيل قومن جون رڪن رياستون آفريقي اتحاد جون رڪن آهن. ان کان سواءِ، گڏيل قومن جي رڪن نه هئڻ باوجود جزوي طور تسليم ٿيل رياست صحراوي عرب جمهوري جمهوريه (SADR) پڻ آفريقي اتحاد جي رڪن آهي. مراڪش 1984ع ۾ صحراوي عرب جمهوري جمهوريه کي رڪن طور شامل ڪرڻ سبب آفريقي اتحاد جي تنظيم مان نڪري ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو اولهه صحارا جي علائقي تي خودمختياريءَ جي دعويٰ ڪري ٿو. آفريقي اتحاد 30 جنوري 2017ع تي مراڪش کي ٻيهر رڪن طور قبول ڪيو.[34] صومالي لينڊ، جيڪو صوماليا کان آزاديءَ جي دعويٰ ڪري ٿو، 2005ع ۾ آفريقي اتحاد جي رڪنيت لاءِ درخواست ڏني، پر ان کي قبول نه ڪيو ويو.[35]

معطل ٿيل رڪن

[سنواريو]

2026ع تائين ڇهه رڪن فوجي بغاوتن سبب آفريقي اتحاد مان معطل آهن: مالي (2021ع کان)، سوڊان (2021ع کان)، برڪينا فاسو (2022ع کان)، نائجر (2023ع کان)، مڊگاسڪر (2025ع کان)، ۽ گني بسائو (2025ع کان).

مالي کي فوجي بغاوت کان پوءِ 19 آگسٽ 2020ع تي آفريقي اتحاد مان معطل ڪيو ويو.[36] ساڳئي سال 9 آڪٽوبر تي آفريقي اتحاد جي امن ۽ سلامتي ڪائونسل جمهوريت ڏانهن واپسيءَ ۾ اڳڀرائيءَ جو حوالو ڏيندي مالي تان معطلي ختم ڪئي.[37] ملڪ کي نون مهينن اندر ٻي فوجي بغاوت کان پوءِ 1 جون 2021ع تي ٻيهر معطل ڪيو ويو.[38]

سوڊان جي رڪنيت 27 آڪٽوبر 2021ع تي آفريقي اتحاد پاران معطل ڪئي وئي، جڏهن فوجي بغاوت وزيراعظم عبدالله حمدوڪ جي اڳواڻيءَ واري شهري حڪومت کي برطرف ڪيو.[39]

برڪينا فاسو جي رڪنيت فوجي بغاوت کان پوءِ 31 جنوري 2022ع تي آفريقي اتحاد پاران معطل ڪئي وئي.[40]

نائجر جي رڪنيت جولاءِ جي آخر ۾ ٿيل فوجي بغاوت کان پوءِ 22 آگسٽ 2023ع تي آفريقي اتحاد پاران معطل ڪئي وئي، جنهن چونڊيل صدر محمد بازوم کي برطرف ڪيو. ان بغاوت سبب 2023ع–2024ع وارو نائجر بحران پڻ پيدا ٿيو.[41]

2025ع جي مڊگاسڪر فوجي بغاوت کان پوءِ مڊگاسڪر جي رڪنيت معطل ڪئي وئي.[42]

2025ع جي گني بسائو فوجي بغاوت کان پوءِ گني بسائو جي رڪنيت معطل ڪئي وئي.[43]

اڳ ۾ معطل ٿيل رڪن

[سنواريو]

گني جي رڪنيت 10 سيپٽمبر 2021ع تي آفريقي اتحاد پاران معطل ڪئي وئي، جڏهن فوجي بغاوت ملڪ جي صدر الفا ڪونڊي کي برطرف ڪيو.[44] لڳ ڀڳ پنجن سالن کان پوءِ، جنوري 2026ع ۾ گني کي آفريقي اتحاد ۾ ٻيهر شامل ڪيو ويو.[45][46]

گيبون جي رڪنيت 31 آگسٽ 2023ع تي فوجي بغاوت کان پوءِ آفريقي اتحاد پاران معطل ڪئي وئي، جنهن صدر علي بونگو اونڊمبا کي برطرف ڪيو.[47] اپريل 2025ع ۾ آفريقي اتحاد گيبون کي ٻيهر رڪن طور قبول ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[48]

رڪن

[سنواريو]

مبصر

[سنواريو]

حڪمراني

[سنواريو]

جولاءِ 2007ع ۾ اڪرا، گهانا ۾ ٿيل آفريقي اتحاد جي سربراهي اجلاس ۾ بحث جو مکيه موضوع هڪ اتحادي حڪومت قائم ڪرڻ هو،[60] جنهن جو مقصد گڏيل آفريقي رياستن ڏانهن اڳڀرائي ڪرڻ هو. اتحادي حڪومت بابت هڪ اڀياس 2006ع جي پڇاڙيءَ ۾ منظور ڪيو ويو،[61] جنهن ۾ آفريقي اتحاد جي منصوبي کي ”مڪمل ڪرڻ“ لاءِ مختلف واٽون تجويز ڪيون ويون. انهن تجويزن بابت آفريقي رياستن ۾ اختلاف رهيا؛ ڪجهه رياستن، خاص طور ليبيا، اهڙو وڌ کان وڌ مرڪزي نظريو اختيار ڪيو، جيڪو گڏيل حڪومت ۽ آفريقي اتحاد جي گڏيل فوج ڏانهن وٺي وڃي، جڏهن ته ٻين، خاص طور ڏکڻ آفريقي رياستن، موجوده ڍانچن کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي حمايت ڪئي ۽ آفريقي اتحاد ڪميشن ۽ ٻين ادارن کي حقيقت ۾ اثرائتو بڻائڻ لاءِ انتظامي ۽ سياسي سڌارن تي زور ڏنو.[62]

اڪرا ۾ سخت بحث کان پوءِ رياستي ۽ حڪومتي سربراهن جي اسيمبلي هڪ پڌرنامي جي صورت ۾ ان ڳالهه تي اتفاق ڪيو ته آفريقي اتحاد جي موجوده حالت جو جائزو ورتو وڃي، جيئن اتحادي حڪومت لاءِ ان جي تياريءَ جو اندازو لڳائي سگهجي.[63] خاص طور تي، اسيمبلي هيٺين ڳالهين تي اتفاق ڪيو:

  • آفريقي کنڊ جي اقتصادي ۽ سياسي انضمام کي تيز ڪرڻ، جنهن ۾ آفريڪا جي اتحادي حڪومت جو قيام پڻ شامل هجي؛
  • آفريقي اتحاد جي ادارن ۽ عضون جو آڊٽ ڪرائڻ؛ آفريقي اتحاد ۽ علائقائي اقتصادي برادرين جي لاڳاپن جو جائزو وٺڻ؛ آفريقي اتحاد کي مضبوط ڪرڻ جا طريقا ڳولڻ؛ ۽ آفريڪا جي اتحادي حڪومت قائم ڪرڻ لاءِ وقتي خاڪو جوڙڻ.

پڌرنامي ۾ آخر ۾ ”آفريقي عوام، جن ۾ ٻاهرين ملڪن ۾ رهندڙ آفريقي پڻ شامل آهن، کي اتحادي حڪومت جي قيام ڏانهن ويندڙ عمل ۾ شامل ڪرڻ جي اهميت“ کي پڻ اجاگر ڪيو ويو.

ان فيصلي کان پوءِ ممتاز شخصيتن جي هڪ ڪميٽي ”آڊٽ جائزو“ ڪرڻ لاءِ قائم ڪئي وئي. جائزي واري ٽيم 1 سيپٽمبر 2007ع تي پنهنجو ڪم شروع ڪيو. اهو جائزو جنوري 2008ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيل سربراهي اجلاس دوران رياستي ۽ حڪومتي سربراهن جي اسيمبليءَ اڳيان پيش ڪيو ويو. تنهن هوندي به، سفارشُن بابت ڪو آخري فيصلو نه ڪيو ويو ۽ ڏهن رياستي سربراهن تي ٻڌل هڪ ڪميٽي مقرر ڪئي وئي، جنهن کي جائزو وٺي جولاءِ 2008ع ۾ مصر ۾ ٿيندڙ سربراهي اجلاس کي رپورٽ پيش ڪرڻي هئي.[64] جولاءِ 2008ع واري سربراهي اجلاس ۾ فيصلو ٻيهر ملتوي ڪيو ويو ۽ ان معاملي تي ”آخري“ بحث جنوري 2009ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيندڙ سربراهي اجلاس لاءِ مقرر ڪيو ويو.

فيبروري 2025ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيل آفريقي اتحاد جي سربراهي اجلاس دوران جبوتيءَ جي سفارتڪار محمود علي يوسف کي آفريقي اتحاد ڪميشن جو چيئرپرسن چونڊيو ويو.[65][66]

آفريقي اتحاد جو ڪردار

[سنواريو]

کنڊ جي وڌيڪ انضمام حاصل ڪرڻ بابت اهم بحثن مان هڪ اهو آهي ته آفريقي کنڊ کي هڪ گڏيل وحدت طور ضم ڪرڻ کي ترجيح ڏني وڃي يا پهرين ذيلي علائقن جي انضمام کي. 1980ع جي لاگوس عملي منصوبي ۽ 1991ع جي آفريقي اقتصادي برادري قائم ڪرڻ واري معاهدي، جنهن کي ابوجا معاهدو پڻ چيو وڃي ٿو، آفريقي انضمام جي بنياد طور علائقائي اقتصادي برادرين جي قيام جي تجويز ڏني، جنهن کان پوءِ پهرين علائقائي ۽ پوءِ کنڊ سطحي انضمام لاءِ وقتي خاڪو طئي ڪيو ويو.[67]

هن وقت آفريقي اتحاد اٺ علائقائي اقتصادي برادرين کي تسليم ڪري ٿو، جن مان هر هڪ الڳ علائقائي معاهدي هيٺ قائم ٿيل آهي:

ڪيترين ئي برادرين جي رڪنيت هڪ ٻئي سان اوورليپ ڪري ٿي، ۽ انهن جي عقلي ترتيب بابت ڪيترن سالن کان بحث هلندڙ آهي؛ اهو 2006ع واري بنجول سربراهي اجلاس جو مکيه موضوع پڻ هو. جولاءِ 2007ع واري اڪرا سربراهي اجلاس ۾ اسيمبلي آخرڪار آفريقي اتحاد ۽ علائقائي اقتصادي برادرين جي وچ ۾ لاڳاپن بابت پروٽوڪول منظور ڪرڻ جو فيصلو ڪيو.[68] هن پروٽوڪول جو مقصد پاليسين ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ ابوجا معاهدي ۽ لاگوس عملي منصوبي جي وقتي خاڪن تي عمل کي يقيني بڻائڻ آهي.

چيئرپرسن جي چونڊ

[سنواريو]

2006ع ۾ آفريقي اتحاد صدارت جي حوالي سان ”علائقن جي وچ ۾ گردشي نظام جي لاڳو ٿيڻ تي غور ڪرڻ“ لاءِ هڪ ڪميٽي قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. 2006ع واري سربراهي اجلاس ۾ تڪرار تڏهن پيدا ٿيو، جڏهن سوڊان اوڀر آفريقي علائقي جي نمائندي طور آفريقي اتحاد جي چيئرپرسن لاءِ پنهنجي اميدواريءَ جو اعلان ڪيو. ڪيترين ئي ميمبر رياستن دارفور جي تڪرار سبب سوڊان جي حمايت ڪرڻ کان انڪار ڪيو. آخرڪار سوڊان پنهنجي اميدواري واپس ورتي ۽ جمهوريه ڪانگو جو صدر ڊينس ساسو نگيسو هڪ سال لاءِ چونڊيو ويو. جنوري 2007ع واري سربراهي اجلاس ۾، سوڊان جي ٻيهر ڪوشش باوجود، ساسو نگيسو جي جاءِ تي گهانا جو صدر جان اگيڪم ڪوفور آيو. سال 2007ع گهانا جي آزاديءَ جي پنجاهين سالگرهه هو، تنهنڪري ملڪ لاءِ آفريقي اتحاد جي چيئرپرسني سنڀالڻ ۽ وچ سال واري سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪرڻ علامتي اهميت رکي ٿي؛ انهيءَ اجلاس ۾ اتحادي حڪومت بابت به بحث ڪيو ويو. جنوري 2008ع ۾ تنزانيا جو صدر جاڪايا ڪيڪويتي چيئرپرسن ٿيو، جنهن سان ظاهري طور سوڊان جي ڪوشش ختم ٿي وئي، گهٽ ۾ گهٽ تيستائين، جيستائين گردشي وارو وري اوڀر آفريڪا ڏانهن نه موٽي.[69] موجوده چيئرپرسن ايواريست ندايشيميي، برونڊي جو صدر، آهي، جنهن جو مدو 14 فيبروري 2026ع تي شروع ٿيو.[70]

چيئرپرسنن جي فهرست

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي اتحاد جو چيئرپرسن
چيئرپرسني سنڀالڻ کان پوءِ معمر قذافي تنزانيا جي صدر ڪيڪويتي کي ڀاڪر پائيندي
آفريقي اتحاد جا چيئرپرسن
نالو مدي جي شروعات مدي جي پڄاڻي ملڪ
ٿابو مبيڪي 9 جولاءِ 2002 10 جولاءِ 2003 سانچو:Country data ڏکڻ آفريڪا
جواڪيم چيسانو 10 جولاءِ 2003 6 جولاءِ 2004  موزمبيق
اولوسگن اوباسانجو 6 جولاءِ 2004 24 جنوري 2006 سانچو:Country data نائيجيريا
ڊينس ساسو نگيسو 24 جنوري 2006 24 جنوري 2007 سانچو:Country data جمهوريه ڪانگو
جان ڪوفور 30 جنوري 2007 31 جنوري 2008  گهانا
جاڪايا ڪيڪويتي 31 جنوري 2008 2 فيبروري 2009 سانچو:Country data تنزانيا
معمر قذافي 2 فيبروري 2009 31 جنوري 2010 ليبيا
بنگو وا موٿاريڪا[71][72] 31 جنوري 2010 31 جنوري 2011  ملاوي
ٽيودورو اوبيانگ نگيما مباسوگو[73] 31 جنوري 2011 29 جنوري 2012 سانچو:Country data استوائي گني
يايي بوني 29 جنوري 2012 27 جنوري 2013  بینن
هائلي مريم ديسالين 27 جنوري 2013 30 جنوري 2014 سانچو:Country data ايٿوپيا
محمد ولد عبدالعزيز 30 جنوري 2014 30 جنوري 2015  موريتانيا
رابرٽ موگابي 30 جنوري 2015 30 جنوري 2016

 زمبابوي

ادريس ديبي 30 جنوري 2016 30 جنوري 2017  چاڊ
الفا ڪونڊي 30 جنوري 2017 28 جنوري 2018 سانچو:Country data گني
پال ڪاگامي[74] 28 جنوري 2018 10 فيبروري 2019  روانڊا
عبدالفتاح السيسي 10 فيبروري 2019 10 فيبروري 2020  مصر
سيرل رامافوسا[75] 10 فيبروري 2020 10 فيبروري 2021 سانچو:Country data ڏکڻ آفريڪا
فيلڪس شيسيڪيدي 10 فيبروري 2021 5 فيبروري 2022 سانچو:Country data ڪانگو جي جمهوري جمهوريه
ميڪي سال 5 فيبروري 2022 18 فيبروري 2023  سينيگال
ازالي اسوماني 18 فيبروري 2023 17 فيبروري 2024 سانچو:Country data ڪوموروس
محمد ولد غزواني 17 فيبروري 2024 15 فيبروري 2025  موريتانيا
جواو لورينسو 15 فيبروري 2025 14 فيبروري 2026  انگولا
ايواريست ندايشيميي 14 فيبروري 2026 موجوده  برونڊي

گڏجاڻيون

[سنواريو]
شمار شہر ملڪ تاريخ
پهرين ڊربن ڏکڻ آفريڪا 2002ع
ٻين مپوتو  موزمبيق 2003ع
اهم گڏجاڻي سرت  لبيا 2004ع
ٽين ادیس ابابا ايٿوپيا 2004ع
چوٿين ابوجا نائجيريا 2005ع
پنجين سرت  لبيا 2005ع
ڇئين خرطوم  سوڊان 2006ع
ستيبنجول گيمبيا 2006ع
اٺين ادیس ابابا ايٿوپيا 2007ع
نائين اڪرا  گهانا 2007ع
ڏهين ادیس ابابا ايٿوپيا 2008ع
يارهين شرم الشیخ  مصر 2008ع
ٻارهين ادیس ابابا ايٿوپيا 2009ع
تيرهين سرت  لبيا 2009ع

هيڊڪوارٽر

[سنواريو]

آفريقي اتحاد جو مکيه انتظامي گاديءَ جو هنڌ اديس ابابا، ايٿوپيا ۾ آهي، جتي آفريقي اتحاد ڪميشن جو هيڊڪوارٽر واقع آهي. نئون هيڊڪوارٽر ڪمپليڪس، آفريقي اتحاد ڪانفرنس مرڪز ۽ آفيس ڪمپليڪس (AUCC)، 28 جنوري 2012ع تي آفريقي اتحاد جي 18هين سربراهي اجلاس دوران افتتاح ڪيو ويو.[76] هي ڪمپليڪس چائنا اسٽيٽ ڪنسٽرڪشن انجنيئرنگ ڪارپوريشن پاران چيني حڪومت جي تحفي طور تعمير ڪيو ويو. هن ۾ ٻين سهولتن سان گڏ 2,500 ويهڪن وارو پلينري اجلاس هال ۽ 20 ماڙ آفيس ٽاور شامل آهن. ٽاور جي اوچائي 99.9 ميٽر رکي وئي، جيڪا 9 سيپٽمبر 1999ع جي تاريخ جي علامت آهي، جنهن ڏينهن آرگنائيزيشن آف آفريڪن يونٽي آفريقي اتحاد ۾ تبديل ٿيڻ لاءِ ووٽ ڏنو هو.[77] هن عمارت جي تعمير تي 200 ملين آمريڪي ڊالر خرچ آيو.[78]

جاسوسي جا الزام

[سنواريو]

26 جنوري 2018ع تي، آفريقي اتحاد جي هيڊڪوارٽر جي تعمير مڪمل ٿيڻ کان پنج سال پوءِ، فرانسيسي اخبار لوموند[79] هڪ رپورٽ شايع ڪئي، جنهن موجب چيني حڪومت عمارت ۾ وڏي پيماني تي جاسوسي جا اوزار نصب ڪيا هئا، ڀتين ۽ فرنيچر ۾ ڳجها ٻڌڻ وارا آلات لڳايا ويا هئا، ۽ ڪمپيوٽر نظام اهڙيءَ ريت ترتيب ڏنو ويو هو جو روزانو ڊيٽا شنگهائي ۾ موجود سرورن ڏانهن موڪلي ويندي هئي.[78] چيني حڪومت انهن الزامن کي رد ڪندي چيو ته اهي "بلڪل بي بنياد ۽ مضحڪه خيز" آهن.[78] ايٿوپيا جي وزيراعظم هيلي مريم ديسالين پڻ فرانسيسي ميڊيا جي رپورٽ کي رد ڪيو.[80]

موسى فقي محمد، جيڪو ان وقت آفريقي اتحاد ڪميشن جو چيئرمين هو، پڻ چيو ته لوموند جي رپورٽ ۾ ڪيل الزام ڪوڙا آهن. هن چيو، "اهي مڪمل طور تي ڪوڙا الزام آهن، ۽ اسان انهن کي مڪمل طور نظرانداز ڪريون ٿا."[81] ان واقعي کان پوءِ آفريقي اتحاد پنهنجي چيني فراهم ڪيل سرورن کي تبديل ڪري ڇڏيو ۽ پنهنجي مواصلاتي نظام کي انڪرپشن ذريعي وڌيڪ محفوظ بڻايو.[82]

آفريقي اتحاد جا سربراهي اجلاس

[سنواريو]
نيامي، نائجر ۾ 33هين آفريقي اتحاد سربراهي اجلاس (2019ع) جي اعلان وارو اشتهاري بورڊ
اجلاس ميزبان ملڪ ميزبان شهر تاريخ موضوع نوٽ
37هونسانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا17–18 February 2024”21هين صديءَ لاءِ آفريڪا کي تعليم ۽ مهارت ڏيڻ“[83]
36هونسانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا18–19 February 2023
35هونسانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا5–6 February 2022
34هونسانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا6–7 February 2021
33هون[84]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا9–10 February 2020[85]”بندوقن کي خاموش ڪرڻ: آفريڪا جي ترقيءَ لاءِ سازگار حالتون پيدا ڪرڻ“[84]آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي کي جولاءِ 2020ع کان لاڳو ڪرڻ بابت اتفاق.[86] صنفي وٿي ۽ اڻبرابري گهٽائڻ ۽ براعظم ۾ ”بندوقن کي خاموش ڪرڻ“ بابت ٺاهه.[86]
آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي بابت 12هون غيرمعمولي سربراهي اجلاس[87] نائيجر نيامي4–8 July 2019”پناهگير، موٽندڙ ۽ ملڪ اندر بي گهر ٿيل ماڻهو: آفريڪا ۾ جبري بي دخليءَ جي پائيدار حل ڏانهن“آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي جو آغاز
32هون[88]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا10–11 February 2019”پناهگير، موٽندڙ ۽ ملڪ اندر بي گهر ٿيل ماڻهو: آفريڪا ۾ جبري بي دخليءَ جي پائيدار حل ڏانهن“
آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي بابت 11هون غيرمعمولي سربراهي اجلاس[89]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا5–18 November 2018آفريقي اتحاد ڪميشن جي نئين سر جوڙجڪ بابت اتفاق ڪيو ويو.[89]
31هون[90] موريتانيا نواڪشوط25 June–2 July 2018”بدعنوانيءَ خلاف جنگ کٽڻ: آفريڪا جي تبديليءَ ڏانهن هڪ پائيدار رستو“
آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي بابت 10هون غيرمعمولي سربراهي اجلاس[91] روانڊا ڪگالي17–21 March 2018”هڪ گڏيل آفريقي منڊيءَ جي جوڙجڪ“آفريقي براعظمي آزاد واپار معاهدي بابت اتفاق ڪيو ويو.
30هون[92]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا22–29 January 2018”بدعنوانيءَ خلاف جنگ کٽڻ: آفريڪا جي تبديليءَ ڏانهن هڪ پائيدار رستو“
29هون[93]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا27 June–4 July 2017”نوجوانن ۾ سيڙپڪاريءَ وسيلي آباديائي فائدي مان لاڀ وٺڻ“
28هون[94]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا22–31 January 2017”نوجوانن ۾ سيڙپڪاريءَ وسيلي آباديائي فائدي مان لاڀ وٺڻ“مراڪش 33 ورهين کان پوءِ ٻيهر آفريقي اتحاد ۾ شامل ٿيو.
27هون[95] روانڊا ڪگالي10–18 July 2016”انساني حقن جو آفريقي سال، عورتن جي حقن تي خاص ڌيان سان“آفريقي اتحاد پاسپورٽ جو آغاز
26هون[96]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا21–31 January 2016”انساني حقن جو آفريقي سال، عورتن جي حقن تي خاص ڌيان سان“
ٽيون هندستان–آفريڪا فورم سربراهي اجلاسسانچو:Country data هندستان نئين دهلي26–29 October 2015”نئين سر سگهه ماڻيندڙ ڀائيواري—گڏيل تصور“
25هون[97][98]سانچو:Country data ڏکڻ آفريڪا جوهانسبرگ7–15 June 2015”عورتن کي بااختيار بڻائڻ ۽ آفريڪا جي ايجنڊا 2063 ڏانهن ترقيءَ جو سال“اينجلينا جولي پڻ شريڪ ٿي.[99]
24هون[100]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا23–31 January 2015”عورتن کي بااختيار بڻائڻ ۽ آفريڪا جي ايجنڊا 2063 ڏانهن ترقيءَ جو سال“
ٻيون آفريڪا–ترڪي سربراهي اجلاسسانچو:Country data استوائي گني مالابو19–21 November 2014”آفريڪا جي پائيدار ترقي ۽ انضمام کي سگهارو ڪرڻ لاءِ ڀائيواريءَ جو هڪ نئون نمونو“[101][102]
23هون[103]سانچو:Country data استوائي گني مالابو20–27 June 2014”زراعت ۽ خوراڪ جي سلامتيءَ جو سال“
22هون[104][105]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا21–31 January 2014”زراعت ۽ خوراڪ جي سلامتيءَ جو سال؛ جامع آفريڪي زرعي ترقياتي پروگرام (CAADP) جي منظوريءَ جي ڏهين سالگرهه“
بين الاقوامي فوجداري عدالت بابت غيرمعمولي سربراهي اجلاس[106]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا11–12 October 2013”بين الاقوامي فوجداري عدالت سان آفريڪا جا لاڳاپا“هي اجلاس بين الاقوامي فوجداري عدالت پاران آفريقي اتحاد جي انهن اپيلن تي عمل نه ڪرڻ بابت هو، جن ۾ عهدن تي موجود اڳواڻن خلاف ڪجهه الزام واپس وٺڻ جي گهر ڪئي وئي هئي، ۽ ان دعويٰ بابت پڻ هو ته عدالت غيرمتناسب نموني آفريقين کي نشانو بڻائي رهي هئي.[107]
21هون[108]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا19–27 May 2013”پين آفريقائيت ۽ آفريقي نئين سر جاڳرتا“آفريقي اتحاد جي تنظيم جي قيام جي 50هين سالگرهه
20هون[109]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا27–28 January 2013”پين آفريقائيت ۽ آفريقي نئين سر جاڳرتا“
آفريقي پرڏيهي آباديءَ جو سربراهي اجلاس[110]سانچو:Country data ڏکڻ آفريڪا سينڊٽن23–25 May 2012”هڪ متحد ۽ مربوط آفريڪا ۽ ان جي پرڏيهي آباديءَ جي ساڀيان ڏانهن“
19هون[111]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا9–16 July 2012”آفريڪا اندر واپار کي هٿي ڏيڻ“
18هون[112]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا23–30 January 2012”آفريڪا اندر واپار کي هٿي ڏيڻ“
17هون[113]سانچو:Country data استوائي گني مالابو23 June–1 July 2011”پائيدار ترقيءَ لاءِ نوجوانن کي بااختيار بڻائڻ“
ٻيون آفريڪا–هندستان سربراهي اجلاسسانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا20–25 May 2011”ڀائيواريءَ کي سگهارو ڪرڻ: گڏيل تصور“[114]
16هون[115]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا24–31 January 2011”گڏيل قدرن وسيلي وڌيڪ اتحاد ۽ انضمام ڏانهن“
15هون[116]سانچو:Country data يوگنڊا ڪمپالا19–27 July 2010”آفريڪا ۾ مائرن، ننڍڙن ٻارن ۽ ٻارن جي صحت ۽ ترقي“
14هون[117]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا25 January–2 February 2010”آفريڪا ۾ معلوماتي ۽ مواصلاتي ٽيڪنالاجيون: ترقيءَ لاءِ چئلينج ۽ امڪان“
13هون[118] لبيا سرت24 June–3 July 2009”اقتصادي واڌ ۽ خوراڪ جي سلامتيءَ لاءِ زراعت ۾ سيڙپڪاري“ 12هون[119]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا26 January–3 February 2009”آفريڪا ۾ بنيادي ڍانچي جي ترقي“
11هون[120] مصر شرم الشيخ24 June–1 July 2008”پاڻي ۽ صفائيءَ بابت هزارين ساله ترقياتي هدف پورا ڪرڻ“
10هون[121]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا25 January–2 February 2008”آفريڪا جي صنعتي ترقي“
9هون[122] گھانا اڪرا25 June–6 July 2007”اتحادي حڪومت بابت وڏي بحث مباحثي“
8هون[123]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا22–30 January 20071. ”ترقيءَ لاءِ سائنس، ٽيڪنالاجي ۽ سائنسي تحقيق“
2. ”آفريڪا ۾ موسمي تبديلي“
7هون[124]سانچو:Country data گيمبيا بنجول25 June–2 July 2006”علائقائي اقتصادي برادرين جي منطقي ترتيب ۽ علائقائي انضمام“
6هون[125] سوڊان خرطوم16–24 January 2006”تعليم ۽ ثقافت“
5هون[126] لبيا سرت28–29 June 2005
گڏيل قومن جي سڌارن بابت غيرمعمولي سربراهي اجلاس[127]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا4 August 2005
4هون[128]سانچو:Country data نائيجيريا ابوجا24–31 January 2005
3هون[129]سانچو:Country data ايٿوپيا اديس ابابا6–8 July 2004
2هون[130] موزمبيق ماپوتو2–12 July 2003
1هون[131]سانچو:Country data ڏکڻ آفريڪا ڊربن28 June 2002–10 July 2002”امن، ترقي ۽ خوشحالي: آفريقي صدي“اهم واقعن ۾ آفريقي اتحاد جو باضابطا آغاز شامل هو.[132]

پرڏيهي لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي اتحاد جا پرڏيهي لاڳاپا

آفريقي اتحاد جون انفرادي ميمبر رياستون پنهنجي پنهنجي رياستي سطح تي بين الاقوامي لاڳاپا هلائڻ سان گڏ، هن اداري وسيلي پرڏيهي پاليسيءَ ۾ هم آهنگي پڻ ڪن ٿيون. آفريقي اتحاد بين الحڪومتي تنظيمن ۾ مجموعي طور آفريقي عوام جي مفادن جي نمائندگي ڪري ٿو؛ مثال طور، اهو گڏيل قومن جي جنرل اسيمبليءَ ۾ مستقل مبصر آهي. آفريقي اتحاد ۽ گڏيل قومون مختلف شعبن ۾ گڏيل دلچسپيءَ وارن معاملن کي منهن ڏيڻ لاءِ گڏجي ڪم ڪن ٿيون. گڏيل قومن ڏانهن آفريقي اتحاد جو مشن ٻنهي تنظيمن وچ ۾ هڪ پُل جو ڪردار ادا ڪرڻ جو خواهشمند آهي.

آفريقي اتحاد جي رڪنيت ٻين بين الحڪومتي تنظيمن جي رڪنيت سان پڻ هڪٻئي ۾ ملي ٿي، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اهي ٽئين ڌر واريون تنظيمون ۽ آفريقي اتحاد عوامي پاليسيءَ جي معاملن تي گڏيل هم آهنگي ڪن ٿا. آفريقي اتحاد آمريڪا ۽ يورپي اتحاد وٽ خاص سفارتي نمائندگي برقرار رکي ٿو.

آفريڪا–ڪيريبين لاڳاپا

[سنواريو]

ڪيترن ئي ڪيريبين ملڪن آفريڪا کنڊ سان پنهنجا لاڳاپا وڌيڪ گهرا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. آفريقي اتحاد ڪيريبين کي اتحاد جي امڪاني ”ڇهين علائقي“ طور بيان ڪيو آهي.[133] ڪجهه ڪيريبين ملڪن آفريقي ادارن ۾ شامل ٿيڻ لاءِ قدم کنيا، جن ۾ بارباڊوس،[134] بهاماس ۽ گيانا شامل آهن، جيڪي سڀئي آفريقي برآمد–درآمد بئنڪ جا ميمبر بڻيا.[135] ان کان سواءِ، ڪيريبين ترقياتي بئنڪ، آفريقي ترقياتي بئنڪ سان سهڪار بابت حڪمت عمليءَ واري ڀائيواريءَ جو معاهدو ڪيو.[136] اينٽيگوا ۽ باربوڊا پڻ آفريڪا ۽ ڪيريبين وچ ۾ سڌي آمدورفت واري رابطي ۾ دلچسپي ڏيکاري آهي.[137][138] تنهن هوندي به، ان سبب لڏپلاڻ سان لاڳاپيل ڪجهه مسئلا پڻ پيدا ٿيا آهن.[139][140][141][142][143][144]

آفريڪا–چين لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريڪا–چين لاڳاپا

چين جي عوامي جمهوريه براعظم جي اهم اقتصادي ڀائيوارن مان هڪ رهي آهي. چين–آفريڪا سهڪار فورم آفريقي ملڪن ۽ چين وچ ۾ مکيه گهڻ ڌريو هم آهنگيءَ وارو سرشتو آهي.[145] 2012ع ۾ چين–آفريڪا سهڪار فورم ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ آفريقي اتحاد وڌندڙ نموني هم آهنگيءَ وارو ڪردار ادا ڪندو رهيو آهي، جيتوڻيڪ فورم ۾ هر آفريقي ملڪ اڃا تائين پنهنجي الڳ نمائندگي ڪري ٿو.[146]

آفريڪا–يورپي اتحاد لاڳاپا

[سنواريو]
روم ۾ ٿيل 2024ع اٽلي–آفريڪا سربراهي اجلاس جي گڏيل تصوير

يورپي ڪميشن لاءِ آفريڪا سان يورپي اتحاد جا لاڳاپا هڪ اهم ترجيح آهن. يورپي ڪميشن ۽ يورپي پرڏيهي عمل واري خدمت پاران آفريڪا–يورپي اتحاد جي مستقبل واري ڀائيواريءَ جو تصور، ”آفريڪا سان هڪ جامع حڪمت عمليءَ ڏانهن“ نالي گڏيل رابطي ۾ بيان ڪيو ويو آهي. ان ۾ هيٺين شعبن ۾ ڀائيواريءَ جي تجويز ڏني وئي آهي:[147][148]

  • ماحول دوست تبديلي ۽ توانائيءَ تائين رسائي
  • ڊجيٽل تبديلي
  • پائيدار واڌ ۽ روزگار[149][150]
  • امن، سلامتي ۽ حڪمراني[150]
  • لڏپلاڻ ۽ آمدرفت[151]

2 ڊسمبر 2020ع تي صحت، ڊجيٽل شعبو، زراعت ۽ پائيدار خوراڪي سرشتن، پائيدار توانائي، ۽ آمدرفت ۽ رابطن جي شعبن ۾ آفريڪا–يورپ فائونڊيشن جا پنج حڪمت عملي گروهه قائم ڪيا ويا. اهو ڪم فرينڊز آف يورپ، مو ابراهيم فائونڊيشن ۽ آءِ پي اي ايم اي ڊي تي مشتمل هڪ گڏيل تنظيم سان گڏجي ڪيو ويو.[147]

سگهاري برداشت، امن، سلامتي ۽ حڪمرانيءَ کي مضبوط ڪرڻ جي حوالي سان، آفريقي اتحاد ۽ يورپي اتحاد تسليم ڪن ٿا ته سگهاري برداشت، امن، سلامتي ۽ حڪمراني پاڻ ۾ ويجهڙائيءَ سان لاڳاپيل آهن. امن ۽ سلامتي پائيدار ترقي، خوشحالي ۽ سماجن جي سگهاري برداشت لاءِ اهم عنصر آهن.[150] امن ۽ سلامتيءَ کي يقيني بڻائڻ لاءِ آفريقي امن سهولت قائم ڪئي وئي هئي.[152] 2021ع ۾ ان جي جاءِ يورپي امن سهولت ورتي.[153][154] آفريقي اتحاد ۽ يورپي اتحاد پائيدار وسيلن جي انتظام، ماحولياتي سگهاري برداشت ۽ موسمي تبديليءَ جي اثرن کي گهٽائڻ لاءِ پڻ گڏجي ڪم ڪن ٿا.[150] آفريڪا موافقت شروعات کي پڻ يورپي اتحاد جي سهائتا حاصل آهي.[155]

آفريڪا–هندستان لاڳاپا

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريڪا–هندستان لاڳاپا
2008ع ۾ نئين دهليءَ ۾ ٿيل پهريون هندستان–آفريڪا فورم سربراهي اجلاس

هندستان–آفريڪا فورم سربراهي اجلاس، آفريڪا–هندستان لاڳاپن جو سرڪاري پليٽفارم آهي. هي سربراهي اجلاس هر ٽن سالن کان پوءِ منعقد ڪيو ويندو آهي. اهو پهريون ڀيرو 4 کان 8 اپريل 2008ع تائين نئين دهلي، هندستان ۾ منعقد ٿيو.[156] 2015ع ۾ ٽيون هندستان–آفريڪا فورم سربراهي اجلاس نئين دهلي ۾ ٿيو، جنهن ۾ آفريقي اتحاد جي 51 رياستن جي سربراهن شرڪت ڪئي.[157] 2023ع ۾ نئين دهلي ۾ وزيراعظم نريندر مودي جي صدارت هيٺ هندستان جي صدارت دوران آفريقي اتحاد کي جي 20 ۾ شامل ڪيو ويو.

آفريڪا–فلسطين لاڳاپا

[سنواريو]

آفريقي اتحاد وقت بوقت فلسطين رياست جي صدر کي اديس ابابا ۾ ٿيندڙ پنهنجي سالياني سربراهي اجلاس ۾ افتتاحي خطاب ڪرڻ جي دعوت ڏئي ٿو. اتحاد جي ڪارروائيءَ جي ضابطن جي شق 10 موجب، اجلاسن جي افتتاح وقت فلسطين رياست جي صدر کي ذاتي طور افتتاحي خطاب ڪرڻ جو حق حاصل آهي.

آڪٽوبر 2023ع ۾ حماس جي اسرائيل تي حملي کان پوءِ آفريقي اتحاد ڪميشن جي چيئرمين موسى فقي محمد صورتحال تي پنهنجي ”انتهائي ڳڻتي“ ظاهر ڪئي ۽ جنگي ڪاررواين کي ترت روڪڻ جو مطالبو ڪيو. هن وڌيڪ ياد ڏياريو ته فلسطيني عوام جي بنيادي حقن، خاص طور هڪ آزاد ۽ خودمختيار فلسطين رياست جي حق کان انڪار، مستقل اسرائيل–فلسطين ڇڪتاڻ جو ”مکيه ڪارڻ“ آهي.[158]

آفريڪا–روس لاڳاپا

[سنواريو]

روس 23 ۽ 24 آڪٽوبر 2019ع تي پهريون آفريڪا–روس رياستي سربراهن جو اجلاس منعقد ڪيو. سربراهي اجلاس ۾ آفريڪا جي سڀني 54 رياستن جا نمائندا شريڪ ٿيا، جن ۾ 43 رياستي يا حڪومتي سربراهه شامل هئا.[159]

ٻيو روس–آفريڪا سربراهي اجلاس شروعاتي طور آڪٽوبر 2022ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيڻو هو، پر پوءِ ان کي 26 کان 29 جولاءِ 2023ع تائين سينٽ پيٽرزبرگ ۾ منعقد ڪرڻ لاءِ ٻيهر مقرر ڪيو ويو.[160][161]

آفريڪا–ڏکڻ ڪوريا لاڳاپا

[سنواريو]

پهريون ڏکڻ ڪوريا–آفريڪا سربراهي اجلاس جون 2024ع ۾ سيئول ۾ منعقد ٿيو.[162]

آفريڪا–ترڪي لاڳاپا

[سنواريو]

جنوري 2008ع ۾ آفريقي اتحاد پاران ترڪيءَ کي آفريڪا کنڊ جو حڪمت عمليءَ وارو ڀائيوار قرار ڏيڻ کان پوءِ ترڪي–آفريڪا لاڳاپن ۾ نمايان تيزي آئي آهي. 2008ع کان وٺي ترڪي ۽ آفريقي اتحاد وچ ۾ ڪيترائي اهم سربراهي اجلاس ۽ گڏجاڻيون ٿيون آهن. پهريون اجلاس آگسٽ 2008ع ۾ استنبول ۾ ٿيل ترڪي–آفريڪا سهڪار سربراهي اجلاس هو.[163]

2020ع تائين، آفريڪا کنڊ جي 42 ملڪن ۾ ترڪيءَ جا سفارتخانا ۽ 26 ملڪن ۾ واپاري صلاحڪار موجود هئا. ترڪيءَ جي قومي جهنڊو بردار هوائي ڪمپني ترڪش ايئرلائنز پڻ کنڊ جي 35 منزلن ڏانهن اڏامون هلائي ٿي.

آفريڪا–برطانيا لاڳاپا

[سنواريو]

هندي سمنڊ ۾ واقع چاگوس ٻيٽ‌ميڙ جي خودمختياريءَ بابت برطانيا ۽ ماريشس وچ ۾ تڪرار جاري آهي.[164] فيبروري 2019ع ۾ هيگ ۾ قائم بين الاقوامي انصاف عدالت هڪ صلاحڪاري راءِ جاري ڪندي چيو ته برطانيا کي چاگوس ٻيٽ‌ميڙ ماريشس حوالي ڪرڻ گهرجي.[165] آفريقي اتحاد برطانيا تي زور ڀريو آهي ته اهو گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي ان قرارداد تي عمل ڪري، جنهن ۾ چاگوس ٻيٽن تان برطانيا جي واپسيءَ جو مطالبو ڪيو ويو آهي.[166]

آفريڪا–آمريڪا لاڳاپا

[سنواريو]
آفريقي اتحاد ڪميشن جو چيئرمين موسى فقي محمد، آمريڪي صدر جو بائيڊن ۽ آفريقي اڳواڻ، 15 ڊسمبر 2022ع تي واشنگٽن ڊي سي ۾ ٿيل آمريڪا–آفريڪا اڳواڻن جي سربراهي اجلاس ۾

2017ع ۾ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ هڪ انتظامي حڪم جاري ڪيو، جنهن تحت دهشتگرديءَ سان شڪي لاڳاپا رکندڙ ستن ملڪن جي شهرين جي آمريڪا ۾ داخلا تي پابندي لڳائي وئي. انهن مان ٽي آفريقي ملڪ ۽ آفريقي اتحاد جا ميمبر هئا. ايٿوپيا ۾ ٿيل آفريقي اتحاد جي 28هين سربراهي اجلاس دوران آفريقي اڳواڻن پابنديءَ تي تنقيد ڪئي ۽ صدر ٽرمپ جي قيادت ۽ پوءِ اختيار ڪيل پاليسين هيٺ آفريقي معيشت جي مستقبل بابت وڌندڙ ڳڻتي ظاهر ڪئي.[167]

فوجي معاملا

[سنواريو]

آفريقي اتحاد جي باني دستاويز جي شق 4(h) موجب آفريقي اتحاد کي پنهنجي ميمبر رياستن جي حق ۾ فوجي مداخلت ڪرڻ جو اختيار حاصل آهي، خاص طور ”سنگين حالتن، يعني جنگي ڏوهن، نسل ڪشي ۽ انسانيت خلاف ڏوهن“ جي صورت ۾.[168]

ٽوگو

[سنواريو]

5 فيبروري 2005ع تي ٽوگو جي صدر گناسينگبي اياديما جي وفات کان پوءِ آفريقي اتحاد جي اڳواڻن سندس پٽ فوري گناسينگبي کي صدر مقرر ڪرڻ واري عمل کي فوجي بغاوت قرار ڏنو.[169] ٽوگو جي آئين موجب صدر جي وفات جي صورت ۾ پارليامينٽ جو اسپيڪر سندس جانشين بڻجي ٿو. قانون تحت پارليامينٽ جي اسپيڪر کي 60 ڏينهن اندر نئين صدر جي چونڊ لاءِ قومي چونڊون ڪرائڻيون هونديون آهن. آفريقي اتحاد جي احتجاج سبب گناسينگبي کي چونڊون ڪرائڻيون پيون. چونڊ ڌانڌليءَ جي سخت الزامن باوجود، کيس 4 مئي 2005ع تي سرڪاري طور صدر چونڊيو ويو.

موريتانيا

[سنواريو]

3 آگسٽ 2005ع تي موريتانيا ۾ ٿيل فوجي بغاوت کان پوءِ آفريقي اتحاد ملڪ کي تنظيم جي سڀني سرگرمين مان معطل ڪري ڇڏيو. موريتانيا جو اقتدار سنڀاليندڙ فوجي ڪائونسل ٻن سالن اندر چونڊون ڪرائڻ جو واعدو ڪيو.[حوالو گهربل][170] اهي چونڊون 2007ع جي شروعات ۾ ٿيون ۽ ملڪ جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو عام طور قابل قبول معيار جون چونڊون سمجهيون ويون. چونڊن کان پوءِ آفريقي اتحاد ۾ موريتانيا جي رڪنيت بحال ڪئي وئي. تنهن هوندي به، 6 آگسٽ 2008ع تي هڪ ٻي فوجي بغاوت 2007ع ۾ چونڊيل حڪومت جو تختو اونڌو ڪري ڇڏيو. آفريقي اتحاد ٻيهر موريتانيا کي براعظمي تنظيم مان معطل ڪري ڇڏيو.[171] 2009ع ۾ فوجي جنتا پاران مخالف ڌر سان چونڊون ڪرائڻ تي اتفاق ڪرڻ کان پوءِ اها معطلي ٻيهر ختم ڪئي وئي.[172]

مالي

[سنواريو]
اسلامي مغرب ۾ القاعده، جيڪو اڳ جي ايس پي سي سڏبو هو، جي ڪارروائين وارو علائقو

مارچ 2012ع ۾ مالي ۾ فوجي بغاوت ٿي، جڏهن طوارق ۽ اسلام پسند قوتن جي اتحاد اترين علائقي تي قبضو ڪري ورتو، جنهن جي نتيجي ۾ اسلام پسند اقتدار ۾ آيا. ان دوران مالي جا سوين سپاهي مارجي ويا ۽ فوج پنهنجي ڪئمپن ۽ مورچن تان ضابطو وڃائي ويٺي.[173] فرانسيسي فوجين جي مدد سان ڪيل فوجي مداخلت کان پوءِ علائقو مالي جي فوج جي ضابطي ۾ آيو. مڪاني اختيارين کي ٻيهر بحال ڪرڻ لاءِ آفريقي اتحاد هڪ نگران حڪومت ٺاهڻ ۾ مدد ڪئي، ان جي سهائتا ڪئي ۽ جولاءِ 2013ع ۾ مالي ۾ صدارتي چونڊون ڪرايون.[174]

2013ع ۾ آفريقي اتحاد جي هڪ سربراهي اجلاس ۾ مالي ۾ آفريقي اتحاد جي فوجي موجودگي وڌائڻ جو فيصلو ڪيو ويو. اهو فيصلو القاعده جي قوتن ۽ مالي جي فوج وچ ۾ وڌندڙ ڇڪتاڻ سبب ڪيو ويو. مالي جي ڪجهه حصن تي قبضي لاءِ ڪيترائي باغي گروهه سرگرم هئا. انهن گروهن ۾ ازواد جي آزاديءَ لاءِ قومي تحريڪ، ازواد جي آزاديءَ لاءِ قومي محاذ، گنڊا ڪوئي، گنڊا ايزو، انصار الدين ۽ اسلامي مغرب ۾ القاعده شامل هئا. آفريقي اتحاد جي فوجن کي مالي ۾ بغاوت مخالف ڪاررواين سان گڏ صدارتي چونڊن جي نگرانيءَ جي ذميواري ڏني وئي، جيئن اقتدار جي منتقلي ممڪن حد تائين هموار نموني ٿي سگهي.[175]

2021ع جا تڪراري علائقا

[سنواريو]

ڊسمبر 2020ع جي تڪراري چونڊن کان پوءِ وچ آفريقي جمهوريه جي گهرو ويڙهه وڌيڪ شدت اختيار ڪئي ۽ 200,000 ماڻهو بي گهر ٿيا. روس ۽ روانڊا جي فوجين سميت گڏيل قومن جي امن فوج باغين کي بانگي کان ٻاهر رکيو، پر ملڪ جي باقي وڏي حصي تي باغين جو ضابطو رهيو. صورتحال کي منهن ڏيڻ بابت اتفاق نه ٿيڻ سبب آفريقي اتحاد انهن علائقن ڏانهن امن فوج نه موڪلي: چاڊ ۽ ڪانگو جمهوريه باغين جي حمايت ڪندا هئا، جڏهن ته روانڊا ۽ انگولا حڪومت جي حمايت ڪندا هئا.[176]

ايٿوپيا ۾ تيگري جنگ سبب لکين ماڻهو انساني امداد جا محتاج بڻجي ويا. ٻڌايو ويو ته ايريٽريا جا فوجي ايٿوپيا جي حڪومت جي مدد ڪري رهيا هئا، جڏهن ته سوڊان سان سرحدي جهڙپون پڻ ٿيون. سوڊان ۽ ايٿوپيا جا لاڳاپا وڏو ايٿوپيائي نئين سر اڀار بند منصوبي سبب وڌيڪ پيچيدا ٿي ويا، جيڪو سڌيءَ ريت مصر کي پڻ متاثر ڪري ٿو.[176]

فوجي بغاوتن جي پٽي
[سنواريو]
2020ع کان پوءِ آفريڪا ۾ ڪامياب فوجي بغاوتن جو نقشو

”فوجي بغاوتن جي پٽي“ جو اصطلاح 2020ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان ٿيل فوجي بغاوتن جي سلسلي مان وجود ۾ آيو. انهن ۾ مالي ۾ 2020ع ۽ 2021ع جون بغاوتون، 2021ع ۾ گني، چاڊ ۽ سوڊان جون بغاوتون، 2022ع ۾ برڪينا فاسو ۾ جنوري ۽ سيپٽمبر جون ٻه بغاوتون، ۽ 2023ع ۾ نائجر ۽ گيبون جون بغاوتون شامل آهن. علائقي ۾ 2021ع دوران نائجر ۽ سوڊان، 2022ع دوران گني بسائو ۽ گيمبيا، ۽ 2023ع دوران سوڊان ۽ سيرا ليون ۾ ناڪام فوجي بغاوتون يا بغاوت جون ڪوششون پڻ ٿيون. 2023ع واري نائجر فوجي بغاوت کان پوءِ اهي ملڪ آفريڪا جي اوڀرندي ۽ اولهندي سامونڊي ڪنارن وچ ۾ پکڙيل هڪ لڳاتار پٽي بڻجي ويا.

علائقائي تڪرار ۽ امن قائم رکڻ

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي تيار فوج

آفريقي اتحاد جي مقصدن مان هڪ ”براعظم ۾ امن، سلامتي ۽ استحڪام کي هٿي ڏيڻ“ آهي.[177] ان جي اصولن ۾ ”اتحاد جي ميمبر رياستن وچ ۾ تڪرارن کي اهڙن مناسب طريقن سان پرامن نموني حل ڪرڻ، جن بابت اسيمبلي فيصلو ڪري“ پڻ شامل آهي.[178] انهن مقصدن ۽ اصولن تي عمل ڪرائڻ جي بنيادي ذميواري امن ۽ سلامتي ڪائونسل تي آهي. امن ۽ سلامتي ڪائونسل کي ٻين اختيارن سان گڏ امن جي سهائتا وارن مشنن جي منظوري ڏيڻ، حڪومت جي غيرآئيني تبديليءَ جي صورت ۾ پابنديون لاڳو ڪرڻ ۽ امڪاني يا حقيقي تڪرارن جي جواب ۾ ”اهڙا قدم ۽ ڪارروايون ڪرڻ، جيڪي اها مناسب سمجهي“ جا اختيار حاصل آهن. امن ۽ سلامتي ڪائونسل پنهنجي حق ۾ هڪ فيصلو ڪندڙ ادارو آهي ۽ ان جا فيصلا ميمبر رياستن لاءِ لازمي آهن.

باني دستاويز جي شق 4(h)، جنهن کي امن ۽ سلامتي ڪائونسل بابت باني دستاويز جي پروٽوڪول جي شق 4 ۾ پڻ ورجايو ويو آهي، اتحاد جي ان حق کي تسليم ڪري ٿي ته اهو جنگي ڏوهن، نسل ڪشي ۽ انسانيت خلاف ڏوهن جي حالتن ۾ ڪنهن ميمبر رياست اندر مداخلت ڪري سگهي ٿو. باني دستاويز جي شق 4 تحت ڪنهن ميمبر رياست ۾ مداخلت جو فيصلو امن ۽ سلامتي ڪائونسل جي سفارش تي اسيمبلي ڪندي.

2004ع ۾ پنهنجي پهرين گڏجاڻيءَ کان وٺي امن ۽ سلامتي ڪائونسل دارفور، ڪوموروس، صوماليا، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه، برونڊي، آئيوري ڪوسٽ ۽ ٻين ملڪن جي بحرانن جي حوالي سان سرگرم رهي آهي. هن صوماليا ۽ دارفور ۾ آفريقي اتحاد جون امن قائم رکڻ واريون ڪارروايون قائم ڪرڻ بابت قراردادون منظور ڪيون ۽ امن ۽ سلامتيءَ کي نقصان پهچائيندڙ ماڻهن خلاف پابنديون لاڳو ڪيون، جهڙوڪ ڪوموروس جي بغاوتي اڳواڻن تي سفر جون پابنديون ۽ سندن اثاثن کي منجمد ڪرڻ. ڪائونسل هڪ ”تيار فوج“ قائم ڪرڻ جي عمل جي نگراني ڪري رهي آهي، جيڪا مستقل آفريقي امن قائم رکڻ واري فوج طور ڪم ڪندي.[حوالو گهربل][2]

آفريقي اتحاد جي بنيادي معاهدي ۾ آفريقي امن ۽ سلامتي ڍانچو قائم ڪرڻ جو پڻ چيو ويو، جنهن ۾ آفريقي تيار فوج شامل آهي، جيڪا هنگامي حالتن ۾ مقرر ڪئي ويندي. ان جو مطلب اهو آهي ته نسل ڪشي يا انساني حقن جي ٻين سنگين ڀڃڪڙين جي صورت ۾، جيڪڏهن آفريقي اتحاد منظوري ڏئي، ته لاڳاپيل ملڪ جي حڪومت جي مرضيءَ جي ابتڙ به آفريقي تيار فوج جو مشن شروع ڪري سگهجي ٿو. آفريقي اتحاد جي گذريل امن قائم رکڻ وارن مشنن ۾ اهو تصور اڃا لاڳو نه ٿيو هو ۽ فوجون ميمبر رياستن کان گڏ ڪرڻيون پونديون هيون. جيتوڻيڪ آفريقي تيار فوج کي 2016ع ۾ مڪمل طور عملي قرار ڏنو ويو ۽ 2017ع کان پوءِ اولهه آفريقي رياستن جي اقتصادي برادري، وچ آفريقي رياستن جي اقتصادي برادري ۽ ڏاکڻي آفريقي ترقياتي برادري جي گيمبيا، ليسوتھو، موزمبيق ۽ ڪانگو جي جمهوري جمهوريه ۾ مداخلتن دوران استعمال ڪيو ويو، پر ان کي ان نموني مقرر نه ڪيو ويو، جيئن اصل ۾ تصور ڪيو ويو هو. اڳواٽ رٿا موجب امن ۽ سلامتي ڪائونسل کي آفريقي تيار فوج جي ڪارروائيءَ جو بنيادي آغاز ڪندڙ ادارو هجڻ گهرجي ها، پر ان جي بدران علائقائي اقتصادي برادرين آفريقي تيار فوج جون صلاحيتون گڏ ڪرڻ جي ذميواري سنڀالي. لڳاتار تنقيدن جي روشنيءَ ۾ آفريقي تيار فوج ۾ سڌارا اڃا تائين آفريقي اتحاد اندر هڪ اهم بحثي موضوع آهن.[174][179]

دارفور، سوڊان

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو سوڊان ۾ آفريقي اتحاد جو مشن
2011ع ڏکڻ سوڊان آزادي ريفرنڊم

سوڊان ۾ جاري دارفور تڪرار جي جواب ۾ آفريقي اتحاد دارفور ۾ 7,000 امن فوجي مقرر ڪيا، جن مان گهڻا روانڊا ۽ نائيجيريا سان واسطو رکندا هئا. 2005ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيل امداد ڏيندڙن جي ڪانفرنس ان سال ۽ 2006ع تائين امن فوج کي قائم رکڻ لاءِ رقم گڏ ڪرڻ ۾ مدد ڪئي، پر جولاءِ 2006ع ۾ آفريقي اتحاد چيو ته پنهنجي اختيار جي مدي جي پڄاڻيءَ تي، سيپٽمبر جي آخر ۾، اهو پنهنجون فوجون واپس گهرائي وٺندو.[180] آفريقي اتحاد جي امن فوج جي نقادن، جن ۾ ايرڪ ريوز پڻ شامل هو، چيو ته رقم، عملي ۽ مهارت جي کوٽ سبب اهي فوجون وڏي حد تائين غيراثرائتيون هيون. تمام وڏي علائقي جي نگرانيءَ سبب هڪ اثرائتو مشن برقرار رکڻ وڌيڪ ڏکيو ٿي پيو. جون 2006ع ۾ آمريڪي ڪانگريس آفريقي اتحاد جي فوج لاءِ 173 ملين آمريڪي ڊالر مختص ڪيا. نسل ڪشي مداخلت نيٽورڪ جهڙن ڪجهه ادارن گڏيل قومن يا نيٽو جي مداخلت جو مطالبو ڪيو، جيئن آفريقي اتحاد جي امن فوج کي سگهارو ڪيو وڃي يا ان جي جاءِ ورتي وڃي. گڏيل قومن فوج مقرر ڪرڻ تي غور ڪيو، پر امڪان هو ته اها گهٽ ۾ گهٽ آڪٽوبر 2007ع کان اڳ ملڪ ۾ داخل نه ٿي سگهي.[181] گهٽ مالي وسيلن ۽ ناقص سازوسامان واري آفريقي اتحاد جي مشن جو مدو 31 ڊسمبر 2006ع تي ختم ٿيڻو هو، پر ان کي 30 جون 2007ع تائين وڌايو ويو ۽ آڪٽوبر 2007ع ۾ دارفور ۾ گڏيل قومن ۽ آفريقي اتحاد جو مشن سان ضم ڪيو ويو. جولاءِ 2009ع ۾ آفريقي اتحاد بين الاقوامي فوجداري عدالت سان سهڪار ختم ڪري ڇڏيو ۽ سوڊان جي اڳواڻ عمر البشير خلاف جاري ڪيل بين الاقوامي گرفتاري وارنٽ کي مڃڻ کان انڪار ڪيو؛ البشير تي 2008ع ۾ جنگي ڏوهن جا الزام لڳايا ويا هئا.[182]

آفريقي ۽ غيرآفريقي طاقتن جي تمام گهڻن مفادن سبب آفريقي اتحاد کي ڏکڻ سوڊان جي آزاديءَ بابت ڳالهين ۽ ٺاهه واري عمل ۾ حڪمت عمليءَ وارو ڪردار ادا ڪرڻ ۾ ڏکيائي پيش آئي؛ ان جو اثر اڃا تائين محدود ۽ اڻسڌريل رهيو آهي.[183]

صوماليا

[سنواريو]
2012ع ۾ صوماليا جي ڪسمائيو ڀرسان ڪينيائي سپاهي ۽ صومالي حڪومت سان اتحادي مليشيا راس ڪمبوني بريگيڊن جا ويڙهاڪ

1990ع واري ڏهاڪي جي شروعات کان 2000ع تائين صوماليا ۾ ڪا ڪارائتي مرڪزي حڪومت موجود نه هئي. سياد بري جي حڪومت جي زوال کان پوءِ شروع ٿيل گهرو ويڙهه ختم ڪرڻ لاءِ ڪيترن سالن جي امن ڳالهين کان پوءِ 2006ع ۾ هڪ امن معاهدو ٿيو. تنهن هوندي به، نئين حڪومت کي لڳ ڀڳ ترت ٻيهر تشدد جو خطرو پيش آيو. فيبروري 2007ع ۾ آفريقي اتحاد ۽ يورپي اتحاد گڏجي صوماليا ۾ آفريقي اتحاد جو مشن قائم ڪيو. ان مشن جو مقصد اهڙو بنياد پيدا ڪرڻ هو، جنهن وسيلي صوماليا جي سڀ کان وڌيڪ لاچار ماڻهن کي امداد ملي سگهي ۽ علائقي ۾ امن برقرار رهي. ان جي ذميوارين ۾ وفاقي ادارن جي حفاظت کان وٺي انساني امداد جي ڪاررواين کي سهولت ڏيڻ تائين ڪيترائي ڪم شامل هئا. آفريقي اتحاد جي مخالفت ڪندڙ ڌرين مان سڀ کان اهم اسلامي انتهاپسند گروهه الشباب هو.[184] حڪومت جي فوجي بنياد کي عارضي طور سگهارو ڪرڻ لاءِ مارچ 2007ع کان آفريقي اتحاد جا سپاهي مقديشو پهچڻ شروع ٿيا. اهي هڪ اهڙي امن فوج جو حصو هئا، جنهن جو انگ آفريقي اتحاد آخرڪار 8,000 تائين پهچائڻ جو ارادو رکيو هو.[18] آفريقي اتحاد پاران گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل کان ايريٽريا تي پابنديون لاڳو ڪرڻ جي مطالبي کان پوءِ، ايريٽريا 20 نومبر 2009ع تي آفريقي اتحاد وٽ پنهنجا سفير واپس گهرائي ورتا.[185] ايريٽريا تي الزام هو ته اهو صومالي اسلام پسندن جي مدد ڪري رهيو هو، جيڪي صوماليا جي بين الاقوامي طور مڃيل حڪومت صوماليا جي عبوري وفاقي حڪومت جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا؛ اها حڪومت آفريقي اتحاد ۾ صوماليا جي سيٽ جي نمائندگي ڪندي هئي.[186] 22 ڊسمبر 2009ع تي گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل قرارداد 1907 منظور ڪئي، جنهن تحت ايريٽريا تي هٿيارن جي پابندي، ايريٽريائي اڳواڻن تي سفر جون پابنديون ۽ ايريٽريائي عملدارن جي اثاثن کي منجمد ڪيو ويو. ايريٽريا قرارداد تي سخت تنقيد ڪئي. جنوري 2011ع ۾ ايريٽريا اديس ابابا ۾ آفريقي اتحاد وٽ پنهنجو مشن ٻيهر قائم ڪيو.[187]

2011ع جي سرءُ ۾ صوماليا ۾ آفريقي اتحاد جي مشن جي فوجن، ڪينيائي ۽ ايٿوپيائي فوجن سان گڏجي، الشباب خلاف حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران آفريقي اتحاد جي مشن جون فوجون صوماليا جي گاديءَ واري شهر مقديشو سميت ڪيترائي اهم شهر ٻيهر حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيون. سيپٽمبر 2013ع ۾ سياسي سائنسدان ايٿن بوئنو ڊي ميسڪيتا دليل ڏنو ته صوماليا ۾ آفريقي اتحاد جي مشن جي مدد سان ”الشباب لاءِ پنهنجي اڳوڻن مضبوط ڳڙهن، خاص طور ڏکڻ صوماليا ۾، علائقو سنڀالي رکڻ لڳ ڀڳ ناممڪن بڻجي ويو“. جيتوڻيڪ علائقي ۾ امن ڏانهن وڏي اڳڀرائي ٿي، پر آفريقي اتحاد جي فوجن تي اڃا به باقاعدي حملا ٿيندا رهيا. صوماليا ۾ آفريقي اتحاد جو مشن اثرائتو هجڻ باوجود سخت مالي کوٽ جو شڪار رهيو ۽ ڪيترين فوجن وٽ گهربل وسيلا موجود نه هئا. انساني امداد ۽ فوجن جي جوڙجڪ لاءِ رقم اڪثر ضرورت کان گهڻي گهٽ مختص ڪئي ويندي هئي.[184]

انجوان، ڪوموروس

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو 2008ع انجوان تي چڙهائي

2008ع ۾ آفريقي اتحاد ۽ ڪوموروس جي فوجن انجوان تي ڪامياب چڙهائي ڪري پاڻمرادو صدر قرار ڏيندڙ محمد بڪر کي روڪيو، جنهن جي 2007ع واري ٻيهر چونڊ کي غيرقانوني قرار ڏنو ويو هو.[188] چڙهائيءَ کان اڳ فرانس تنزانيائي فوجن جي منتقليءَ ۾ مدد ڪئي، پر تڪرار ۾ فرانس جي ڪردار تي سوال اٿيا، جڏهن هڪ فرانسيسي پوليس هيليڪاپٽر تي شڪ ڪيو ويو ته اهو بڪر کي ڳجهي نموني فرانسيسي جلاوطنيءَ ڏانهن منتقل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو.[189] فوجن جي پهرين لهر 25 مارچ تي انجوان جي خليج ۾ لٿي ۽ جلد ئي اواني جي هوائي اڏي تي قبضو ڪري ورتائين؛ سندن آخري مقصد بڪر کي ڳولڻ ۽ عهدي تان هٽائڻ هو.[188] ساڳئي ڏينهن هوائي اڏي، گاديءَ واري شهر ۽ ٻئي وڏي شهر تي قبضو ڪيو ويو، جڏهن ته صدارتي محل خالي مليو.[190] بڪر فرار ٿي فرانس ۾ پناهه گهري. ڪوموروس جي حڪومت سندس واپسيءَ جو مطالبو ڪيو ته جيئن سندس مستقبل بابت فيصلو ڪري سگهجي.[191] مارچ جي آخر تائين بڪر جا ڪيترائي اهم ساٿي گرفتار ڪيا ويا، جن ۾ ڪعبي اليچروتو محمد ۽ ابراهيم خليدي شامل هئا. 15 مئي تي بڪر جي پناهه واري درخواست رد ڪئي وئي، ڇاڪاڻ ته فرانس ڪوموروس جي حڪومت جي مطالبي سان سهڪار ڪرڻ تي راضي ٿي ويو.[192] 29 جون جي چونڊن ۾ موسى توئبو صدر چونڊيو ويو.[193]

هاڻوڪا مسئلا

[سنواريو]

آفريقي اتحاد کي ڪيترن ئي چئلينجن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جن ۾ صحت جا مسئلا، جهڙوڪ مليريا ۽ ايڊز/ايڇ آءِ وي جي وبا خلاف جنگ؛ سياسي مسئلا، جهڙوڪ غيرجمهوري حڪومتن سان منهن ڏيڻ ۽ ڪيترين گهرو ويڙهن ۾ وچٿري ڪرڻ؛ اقتصادي مسئلا، جهڙوڪ لکين غريب ۽ اڻپڙهيل آفريقين جي زندگيءَ جي معيار کي بهتر ڪرڻ؛ ماحولياتي مسئلا، جهڙوڪ بار بار ايندڙ ڏڪار، ريگستانيت ۽ ماحولياتي پائيداري جي کوٽ؛ ۽ قانوني مسئلا، جهڙوڪ اولهه صحارا جي قانوني حيثيت شامل آهن.

بدعنواني

[سنواريو]

آفريقي اتحاد جي بدعنواني مخالف صلاحڪاري بورڊ جي ميمبر ڊينيئل باتيدام اهو چوندي استعيفا ڏني ته تنظيم ۾ ”ڪيترين ئي بيقاعدگين“ موجود آهن ۽ بدعنوانيءَ بابت ”ساڳيا مسئلا وري وري سامهون اچن ٿا“. آفريقي اتحاد سندس استعيفا ترت قبول ڪئي. باتيدام چيو ته اهو ان ڳالهه جي نشاني آهي ته بدعنوانيءَ سان لاڳاپيل بدانتظامي ”معمول موجب جاري رهندي“.[194]

12 مارچ 2020ع تي شايع ٿيل هڪ رپورٽ ۾ آفريقي اتحاد جي عملي الزام لڳايو ته ڪميشن جو چيئرمين موسى فقي محمد بدعنواني ۽ پنهنجا نوازڻ ۾ ملوث هو ۽ هڪ اهڙو ”مافيا طرز جو گروهه“ هلائي رهيو هو، جيڪو بنا ڪنهن سزا جي ڪم ڪندو هو.[195] اهي الزام ڏکڻ آفريقي اخبار ميل اينڊ گارڊين کي لِيڪ ٿيل هڪ يادداشت ۾ شامل هئا. ان کان اڳ 2018ع جي آخر ۾ جنسي هراسانيءَ جا الزام پڻ سامهون آيا هئا.


لبيا بحران

[سنواريو]

2011ع ۾ جڏهن لبيا ۾ تڪرار شروع ٿيو ته شروعاتي طور آفريقي اتحاد تي تنقيد ڪئي وئي ته هن تڪرار جي وڌڻ کي روڪڻ لاءِ تمام گهٽ ڪم ڪيو. ان کان سواءِ آفريقي اتحاد ڪنهن هڪ ڌر جي حمايت ڪرڻ کان به هٻڪندو رهيو. اهو واضح نه هو ته آفريقي اتحاد لبيا جي حڪومت جي حمايت ڪري رهيو هو يا باغين جي. اهو ان وقت ٿيو، جڏهن لبيا جي حڪومت جي ميمبرن خلاف انساني حقن جون ڪيتريون ڀڃڪڙيون ٿي رهيون هيون. پوءِ اهو سمجهيو ويو ته آفريقي اتحاد جي هٻڪ جو سبب ان جي محدود صلاحيت ۽ جمهوري سڌارن ۾ اثرائتي نموني شامل ٿيڻ جي اڻاهلي هئي.[196]

آفريقي اتحاد 2011ع لبيا گهرو ويڙهه جي شروعاتي مرحلن ۾ وچٿري ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ جنگبندي ڪرائڻ لاءِ پنجن صدرن تي ٻڌل هڪ ايڊهاڪ ڪميٽي قائم ڪئي. ان ۾ ڪانگو جمهوريه جو صدر ڊينس ساسو نگيسو، مالي جو صدر امادو توماني توري، موريتانيا جو صدر محمد ولد عبدالعزيز، ڏکڻ آفريڪا جو صدر جيڪب زوما ۽ يوگنڊا جو صدر يووري موسيويني شامل هئا.[197] تنهن هوندي به، مارچ 2011ع ۾ نيٽو جي اڳواڻيءَ هيٺ فوجي مداخلت شروع ٿيڻ سبب ڪميٽي لبيا وڃي لبيا جي اڳواڻ معمر قذافي سان ملاقات نه ڪري سگهي.[198] هڪ اداري طور آفريقي اتحاد گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي لبيا مٿان اڏام ممنوع علائقو قائم ڪرڻ واري فيصلي سان سخت اختلاف ڪيو،[199] جيتوڻيڪ بوٽسوانا،[200] گيبون،[201] زامبيا[202] ۽ ڪجهه ٻين ميمبر رياستن قرارداد جي حمايت ڪئي.

آگسٽ 2011ع ۾ 2011ع طرابلس جي جنگ ۾ قذافيءَ جي شڪست کان پوءِ، جيڪا جنگ جي فيصلائتي لڙائي هئي، عرب ليگ چونڊن تائين قذافي مخالف قومي عبوري ڪائونسل کي ملڪ جي جائز حڪومت طور تسليم ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو.[203] ڪائونسل کي آفريقي اتحاد جي ڪيترين ميمبر رياستن، جن ۾ عرب ليگ جون ٻه ميمبر رياستون پڻ شامل هيون، تسليم ڪيو.[204][205] تنهن هوندي به، آفريقي اتحاد جي امن ۽ سلامتي ڪائونسل 26 آگسٽ 2011ع تي ڪائونسل کي تسليم نه ڪرڻ لاءِ ووٽ ڏنو ۽ جنگبندي ۽ ٻنهي ڌرين جي شموليت سان قومي اتحادي حڪومت قائم ڪرڻ تي زور ڏنو.[206] ايٿوپيا، نائيجيريا ۽ روانڊا جي اڳواڻيءَ هيٺ آفريقي اتحاد جي ڪيترين ميمبر رياستن مطالبو ڪيو ته آفريقي اتحاد قومي عبوري ڪائونسل کي لبيا جي عبوري حڪومتي اختيار طور تسليم ڪري،[207][208] ۽ آفريقي اتحاد جي ڪيترين ٻين ميمبر رياستن امن ۽ سلامتي ڪائونسل جي فيصلي باوجود قومي عبوري ڪائونسل کي تسليم ڪيو.[209][210] پر الجزائر[211] ۽ زمبابوي[212] چيو ته اهي قومي عبوري ڪائونسل کي تسليم نه ڪندا، جڏهن ته ڏکڻ آفريڪا پڻ خدشا ظاهر ڪيا.[213]

20 سيپٽمبر 2011ع تي آفريقي اتحاد سرڪاري طور قومي عبوري ڪائونسل کي لبيا جي جائز نمائندي طور تسليم ڪيو.[214]

قذافيءَ کان پوءِ واري لبيا بابت آفريقي اتحاد جو خيال آهي ته تڪرار جي شروعات وقت اثرائتو حصو نه وٺڻ باوجود ملڪ ڏانهن ان جي اڃا به اهم ذميواري آهي. جيتوڻيڪ آفريقي اتحاد امن برقرار رکڻ لاءِ موجود آهي، پر اهو ڊگهي مدي وارو حل ناهي. آفريقي اتحاد موجب مقصد اهڙي پائيدار لبيا حڪومت قائم ڪرڻ آهي، جيڪا ملڪ ۾ امن کي يقيني بڻائي سگهي. لبيا ۾ ڪجهه حد تائين امن قائم ڪرڻ لاءِ آفريقي اتحاد کي اهڙين امن ڳالهين ۾ وچٿري ڪرڻي پوندي، جن جو مقصد ٺاهه ۽ اقتدار جي ورهاست بابت بندوبست حاصل ڪرڻ هجي.[196]

جاگرافي

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي اتحاد جي جاگرافي
آفريقي اتحاد جا علائقا:
  اتر
  اولهه
  ڏکڻ
  اوڀر
  وچ

آفريقي اتحاد جون ميمبر رياستون براعظمي آفريڪا جي لڳ ڀڳ سموري حصي تي پکڙيل آهن، سواءِ انهن ڪجهه علائقن جي، جيڪي اسپين جي قبضي هيٺ آهن، يعني سيوتا، ميليلا ۽ پينيون دي ويليز دي لا گوميرا. ان کان سواءِ، يورپي ملڪن جا ڪجهه ماتحت علائقا آفريڪا جي سامونڊي ٻيٽن تي واقع آهن: اسپين جا ڪينري ٻيٽ ۽ پلازاس دي سوبيرانيا جا ٻيٽ؛ فرانس جا مايوٽ، ري يونين ۽ هندي وڏي سمنڊ جا پکڙيل ٻيٽ؛ پرتگال جا ازورس، ماديرا ۽ سيواج ٻيٽ؛ ۽ برطانيا جو سينٽ هيلينا، اسينشن ۽ ٽرسٽن دا ڪونها. آفريقي اتحاد جي جاگرافي انتهائي گوناگون آهي، جنهن ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو گرم ريگستان صحارا، وسيع جهنگ، سوانا ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو درياهه نيل شامل آهن.

آفريقي اتحاد جي ڪل ايراضي 29,922,059 چورس ڪلوميٽر (11,552,972 چورس ميل) آهي ۽ ان جي سامونڊي ڪناري جي ڊيگهه 24,165 ڪلوميٽر (15,015 mi) آهي. هن ايراضيءَ جو تمام وڏو حصو براعظمي آفريڪا ۾ واقع آهي، جڏهن ته مکيه براعظم کان ٻاهر رڳو اهم علائقا مڊگاسڪر ٻيٽ، جيڪو دنيا جو سڀ کان وڏو ننڍو براعظم ۽ چوٿون وڏو ٻيٽ آهي، ۽ سينا اپٻيٽ، جيڪو جاگرافيائي طور ايشيا جو حصو آهي، شامل آهن. اهي ٻئي گڏجي ڪل ايراضيءَ جو ٻن سيڪڙو کان ٿورو گهٽ حصو بڻجن ٿا.

معيشت

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريقي اتحاد جي معيشت

آفريقي براعظمي آزاد واپاري علائقو آفريقي اتحاد جي 55 مان 54 ملڪن وچ ۾ قائم ڪيو ويو، جنهن تحت واپار 1 جنوري 2021ع کان شروع ٿيو.[215] هن رٿا جي سهائتا لاءِ آفريقي برآمد–درآمد بئنڪ، پين آفريقي ادائگي ۽ تصفيي وارو سرشتو قائم ڪيو.

آفريقي اتحاد جي مستقبل وارن مقصدن ۾ محصولاتي اتحاد، گڏيل منڊي، مرڪزي بئنڪ ۽ گڏيل ڪرنسي قائم ڪرڻ شامل آهن (ڏسو: آفريقي زري اتحاد)، جنهن جي نتيجي ۾ اقتصادي ۽ زري اتحاد قائم ٿي سگهي ٿو.[216]

اشارا

[سنواريو]

هيٺ ڏنل جدول ۾ آفريقي اتحاد جي ميمبر رياستن بابت مختلف انگ اکر ڏنا ويا آهن، جن ۾ ايراضي، آبادي، اقتصادي پيداوار ۽ آمدنيءَ جي اڻبرابريءَ سان گڏ انساني ترقي، رياستي ناپائداري، بدعنوانيءَ جي تاثر، اقتصادي آزادي، امن جي حالت، صحافت جي آزادي ۽ جمهوريت جي سطح بابت مختلف اشارا شامل آهن.

ملڪ زميني ايراضي

(ڪلوميٽر2) 2015ع[217]

 آبادي

2016[218]

 خام ملڪي پيداوار (خريداري قوت جي برابري)

(بين الاقوامي ڊالر) 2015ع[217]

 في ماڻهو خام ملڪي پيداوار (خريداري قوت جي برابري)

(بين الاقوامي ڊالر) 2015ع[217]

 انساني ترقياتي اشارو

2014ع[219]

 نازڪ رياستن جو اشارو

2016ع[220]

 بدعنوانيءَ جي تاثر وارو اشارو

2016ع[221]

 اقتصادي آزاديءَ جو اشارو

2016ع[222]

 عالمي امن اشارو

2016ع[223]

 عالمي صحافتي آزاديءَ جو اشارو

2016ع[224]

 جمهوريت جو اشارو

2016ع[225]

 الجزائر 2,381,741 40,606,052 548,293,085,686 13,823 0.736 78.3 34 50.06 2.21 41.69 3.56
 انگولا 1,246,700 28,813,463 173,593,223,667 6,938 0.532 90.5 18 48.94 2.14 39.89 3.40
 بینن 112,760 10,872,298 21,016,184,357 1,932 0.48 78.9 36 59.31 2.00 28.97 5.67
 بوٽسوانا 566,730 2,250,260 33,657,545,969 14,876 0.698 63.5 60 71.07 1.64 22.91 7.87
 برڪينا فاسو 273,600 18,646,433 28,840,666,622 1,593 0.402 89.4 42 59.09 2.06 22.66 4.70
 برونڊي 25,680 10,524,117 7,634,578,343 300 0.4 100.7 20 53.91 2.50 54.10 2.40
 ڪيپ ورڊي 4,030 3,205,197,585 6,158 0.646 71.5 59 66.46 لاڳو نٿو ٿئي 19.82 7.94
 ڪيمرون 472,710 23,439,189 68,302,439,597 2,926 0.512 97.8 26 54.18 2.36 40.53 3.46
 وسطي آفريقي جمهوريا 622,980 4,594,621 2,847,726,468 581 0.35 112.1 20 45.23 3.35 33.60 1.61
 چاڊ 1,259,200 14,452,543 28,686,194,920 2,044 0.392 110.1 20 46.33 2.46 40.59 1.50
 ڪوموروس 1,861 795,601 1,098,546,195 1,393 0.503 83.8 24 52.35 لاڳو نٿو ٿئي 24.33 3.71
 عوامي جمهوريه ڪانگو 2,267,050 78,736,153 56,920,935,460 300 0.433 21 46.38 3.11 50.97 1.93
 جمهوريا ڪانگو 341,500 5,125,821 27,690,345,067 5,993 0.591 92.2 20 42.80 2.25 35.84 2.91
 جبوتي 23,180 942,333 2,911,406,226 3,279 0.47 89.7 30 55.96 2.29 70.90 2.83
 مصر 1,010,407 95,688,681 1,173,000,000,000 10,250 0.69 90.2 34 55.96 2.57 54.45 3.31
 ايڪوٽوريل گائينا 28,050 32,317,928,931 38,243 0.587 85.2 لاڳو نٿو ٿئي 43.67 1.94 66.47 1.70
 اريٽيريا [226] 101,000 4,954,645 8,845,000,000b 600b 0.391 98.6 18 42.7 2.46 83.92 2.37
 سوازيلينڊ 17,204 10,452,834,007 8,122 0.531 87.6 لاڳو نٿو ٿئي 59.65 2.07 52.37 3.03
 ايٿوپيا 1,104,300 102,403,196 152,057,290,468 1,530 0.442 97.2 34 51.52 2.28 45.13 3.60
 گيبون 257,670 1,979,786 32,539,376,597 18,860 0.684 72 35 58.96 2.03 32.20 3.74
سانچو:Country data Gambia, The 10,120 2,038,501 3,140,820,062 1,578 0.441 86.8 26 57.14 2.09 46.53 2.91
 گهانا 227,540 28,206,728 108,393,071,924 3,955 0.579 71.2 43 63.00 1.81 17.95 6.75
 گائينا 245,720 12,395,924 14,316,884,358 1,135 0.411 103.8 27 53.33 2.15 33.08 3.14
 گائينا بسيو 28,120 1,815,698 2,521,743,682 1,367 0.42 99.8 16 51.81 2.26 29.03 1.98
 آئيوري ڪوسٽ 318,000 74,916,780,423 3,300 0.462 97.9 34 60.01 2.28 30.17 3.81
 ڪينيا 569,140 48,461,567 133,592,522,053 2,901 0.548 98.3 26 57.51 2.38 31.16 5.33
 ليسوٿو 30,360 2,203,821 5,914,437,068 2,770 0.497 80.9 39 50.62 1.94 28.78 6.59
 لابيريا 96,320 4,613,823 3,533,313,381 500 0.43 95.5 37 52.19 2.00 30.71 5.31
 لبيا [227] 1,759,540 6,293,253 94,010,000,000b 14,900b 0.724 96.4 14 لاڳو نٿو ٿئي 3.20 57.89 2.25
 مڊگاسڪر 581,800 24,894,551 33,354,200,458 1,376 0.51 84.2 26 61.06 1.76 27.04 5.07
 ملاوي 94,280 18,091,575 19,137,290,349 1,112 0.445 87.6 31 51.8 1.82 28.12 5.55
 مالي 1,220,190 17,994,837 33,524,899,739 1,905 0.419 95.2 32 56.54 2.49 39.83 5.70
 موريتانيا [228] 1,030,700 4,301,018 16,190,000,000b 4,400b 0.506 95.4 27 54.8 2.30 24.03 3.96
 موريشس 2,030 1,262,132 23,817,914,134 18,864 0.777 43.2 54 74.73 1.56 27.69 8.28
 مراڪش 446,300 35,276,786 257,398,957,178 7,365 0.628 74.2 37 61.27 2.09 42.64 4.77
 موزمبيق 786,380 28,829,476 31,326,751,237 1,120 0.416 87.8 27 53.19 1.96 30.25 4.02
 نميبيا 823,290 2,479,713 24,043,436,006 9,778 0.628 71.1 52 61.85 1.87 15.15 6.31
 نائيجر 1,266,700 20,672,987 17,857,377,171 897 0.348 98.4 35 54.26 2.24 24.62 3.96
 نائجيريا 910,770 185,989,640 1,168,000,000,000 5,639 0.514 103.5 28 57.46 2.88 35.90 4.50
 روانڊا 24,670 11,917,508 19,216,033,048 1,655 0.483 91.3 54 63.07 2.32 54.61 3.07
 سائوٽوم 960 199,910 575,391,345 3,023 0.555 72.9 46 56.71 لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي
 سينيگال 192,530 15,411,614 34,398,281,018 2,274 0.466 83.6 45 58.09 1.98 27.99 6.21
 سيليڪاز 460 94,228 2,384,515,771 25,525 0.772 60.2 لاڳو نٿو ٿئي 62.2 لاڳو نٿو ٿئي 30.60 لاڳو نٿو ٿئي
 سيرا ليون 72,180 7,396,190 9,511,431,824 1,474 0.413 91 30 52.31 1.81 29.94 4.55
 صوماليا [229] 627,340 14,317,996 5,900,000,000c 600c لاڳو نٿو ٿئي 114 10 لاڳو نٿو ٿئي 3.41 65.35 لاڳو نٿو ٿئي
 ڏکڻ آفريقا 1,213,090 56,015,473 742,461,000,000 12,393 0.666 69.9 45 61.9 2.32 21.92 7.41
 ڏکڻ سوڊان 619,745 12,230,730 21,484,823,398 1,741 0.467 113.8 11 لاڳو نٿو ٿئي 3.59 44.87 لاڳو نٿو ٿئي
 سوڊان 1,886,086 39,578,828 165,813,461,495 4,121 0.479 111.5 14 لاڳو نٿو ٿئي 3.27 72.53 2.37
 تنزانيا 885,800 55,572,201 130,297,806,032 2,510 0.521 81.8 32 58.46 1.90 28.65 5.76
 ٽوگو 54,390 7,606,374 10,018,697,437 1,372 0.484 85.8 32 53.64 1.95 30.31 3.32
 تيونس 155,360 11,403,248 121,200,025,401 10,770 0.721 74.6 41 57.55 1.95 31.60 6.40
 يوگينڊا 200,520 41,487,965 67,856,334,117 1,738 0.483 97.7 25 59.26 2.15 32.58 5.26
سانچو:Country data Sahrawi Arab Democratic Republic [230] 266,000 538,755 906,500,000d 2,500d لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي لاڳو نٿو ٿئي
 زيمبيا 743,390 16,591,390 58,400,082,027 3,602 0.586 86.3 38 58.79 1.78 35.08 5.99

 زمبابوي

386,850 16,150,362 26,180,942,292 500 0.509 100.5 22 38.23 2.32 40.41 3.05
 آفريقي اتحاد 30,370,000 1,225,080,510 5,457,724,064,668 4,602 0.524d 88.99d 31.51d 55.55d 2.27 37.89 4.30
ملڪ زميني ايراضي (ڪلوميٽر2) 2015ع آبادي 2016 خام ملڪي پيداوار (خريداري قوت جي برابري)

(بين الاقوامي ڊالر) 2015ع

 في ماڻهو خام ملڪي پيداوار (خريداري قوت جي برابري)

(بين الاقوامي ڊالر) 2015ع

 انساني ترقياتي اشارو

2014ع

 نازڪ رياستن جو اشارو

2016ع

 بدعنوانيءَ جي تاثر وارو اشارو

2016ع

 اقتصادي آزاديءَ جو اشارو

2016ع

 عالمي امن اشارو

2016ع

 عالمي صحافتي آزاديءَ جو اشارو

2016ع

 جمهوريت جو اشارو

2016ع

a 2016ع جا ٻاهريان انگ اکر.

b 2015ع جا ٻاهريان انگ اکر.

c 2014ع جا ٻاهريان انگ اکر.

d اشارن 1 کان 3 لاءِ آفريقي اتحاد جو مجموعو استعمال ڪيو ويو؛ اشاري 4 لاءِ آفريقي اتحاد جي وزن ڏنل سراسري، جڏهن ته اشارن 5 کان 12 لاءِ بنا وزن واري سراسري استعمال ڪئي وئي.

آدمشماري

[سنواريو]

آبادي

[سنواريو]

2017ع، آفريقي اتحاد جي ڪل آبادي 1.25 ارب کان وڌيڪ هجڻ جو ڪاٿو لڳايو ويو، جڏهن ته سالياني واڌ جي شرح 2.5 سيڪڙو کان وڌيڪ هئي.[231]

لڏپلاڻ

[سنواريو]

2018ع ۾،[232] آفريقي اتحاد ماڻهن جي آزاد اچ وڃ بابت پروٽوڪول منظور ڪيو.[233][234] هي پروٽوڪول آفريقي اتحاد ۾ شامل ملڪن وچ ۾ ماڻهن جي آزاد اچ وڃ جي اجازت ڏئي ٿو.

ماڻهن جي آزاد اچ وڃ، رهائش جي حق ۽ قائم ٿيڻ جي حق بابت آفريقي اقتصادي برادري قائم ڪندڙ معاهدي جي پروٽوڪول جي شق 14 ۾ پورهيتن جي آزاد اچ وڃ تي بحث ڪيو ويو آهي.[235]

آفريقي اتحاد وٽ آفريڪا لاءِ لڏپلاڻ پاليسيءَ جو ڍانچو پڻ موجود آهي.[236]

ماڻهن ۽ گروهن جي جبري بي دخلي پڻ آفريقي اتحاد جي ڌيان جو هڪ اهم شعبو رهي آهي. 30 کان وڌيڪ رياستن ڪمپالا ڪنوينشن جي توثيق ڪئي آهي، جيڪو دنيا جو واحد براعظمي معاهدو آهي، جنهن جو مرڪز ملڪ اندر بي گهر ٿيل ماڻهو آهن.[237]

2016ع کان آفريقي اتحاد سڄي براعظم لاءِ گڏيل پاسپورٽ جاري ڪرڻ شروع ڪيا.[238]

2025ع تائين آزاد اچ وڃ واري پروٽوڪول تي عمل ڪرائڻ لاءِ ڪوششن ۾ واڌ آئي. گڏيل قومن وڌيڪ رياستن تي پروٽوڪول جي توثيق ڪرڻ لاءِ زور ڀريو ۽ آفريقي ملڪ جو پاسپورٽ رکندڙ هر ماڻهوءَ کي بنا ويزا سفر جي اجازت ڏيڻ تي گھانا جي ساراهه ڪئي.[239]

ٻوليون

[سنواريو]
آفريڪا ۾ نمائندگي رکندڙ روايتي ٻوليائي خاندانن جو نقشو (1996ع)

آفريقي اتحاد جون سرڪاري ٻوليون عربي، انگريزي، فرانسيسي، پرتگالي، اسپيني، سواحلي ۽ ”ڪا به ٻي آفريقي ٻولي“ آهن.[1][2] آفريقي اتحاد جون مکيه ڪم ڪار واريون ٻوليون انگريزي ۽ فرانسيسي آهن. پرتگالي ۽ عربي به گهٽ حد تائين استعمال ٿين ٿيون. مثال طور، آفريقي اتحاد جو باني دستاويز انگريزي، فرانسيسي ۽ عربيءَ ۾ لکيل آهي، جڏهن ته باني دستاويز ۾ ترميم ڪندڙ پروٽوڪول انگريزي، فرانسيسي ۽ پرتگاليءَ ۾ لکيل آهي. 2020ع تائين آفريقي اتحاد جي ويب سائيٽ مڪمل طور انگريزيءَ ۾، جزوي طور فرانسيسيءَ ۾ ۽ تمام ٿوري عربيءَ ۾ موجود هئي.[240] اپريل 2019ع ۾ پرتگالي ۽ سواحلي نسخن کي ”جلد اچي رهيو آهي“ (em breve) جي حيثيت سان شامل ڪيو ويو.[241][242]

آفريقي اتحاد جي باني دستاويز موجب:[243]

اتحاد ۽ ان جي سڀني ادارن جون ڪم ڪار واريون ٻوليون، ممڪن حد تائين، آفريقي ٻوليون، عربي، انگريزي، فرانسيسي ۽ پرتگالي هونديون.

باني دستاويز ۾ ترميم ڪندڙ پروٽوڪول 2003ع ۾ منظور ڪيو ويو، ۽ اپريل 2020ع تائين ٻن ڀاڱي ٽن جي اڪثريت لاءِ گهربل 37 مان 30 ميمبر رياستن ان جي توثيق ڪئي هئي. ان سان مٿيون متن هن ريت تبديل ٿي وڃي ها:[244]

1. اتحاد ۽ ان جي سڀني ادارن جون سرڪاري ٻوليون عربي، انگريزي، فرانسيسي، پرتگالي، اسپيني، ڪِسواحلي ۽ ڪا به ٻي آفريقي ٻولي هونديون.

2. انتظامي ڪائونسل سرڪاري ٻولين کي ڪم ڪار وارين ٻولين طور استعمال ڪرڻ جو عمل ۽ عملي طريقا طئي ڪندي.

2001ع ۾ آفريقي اتحاد جي سرپرستيءَ هيٺ قائم ٿيل آفريقي ٻولين جي اڪيڊمي، آفريقي ماڻهن ۾ آفريقي ٻولين جي استعمال ۽ بقا کي هٿي ڏئي ٿي. 2004ع ۾ موزمبيق جي جواڪم چيسانو اسيمبليءَ کي سواحليءَ ۾ خطاب ڪيو، پر کيس پنهنجي لفظن جو پاڻ ترجمو ڪرڻو پيو.[245] آفريقي اتحاد 2006ع کي آفريقي ٻولين جو سال قرار ڏنو.[246][247] 2006ع ۾ گھانا پاران گھانا ٻولين جو بيورو قائم ڪرڻ جي 55هين سالگرهه پڻ ملهائي وئي؛ هن اداري جو اصل نالو گولڊ ڪوسٽ مقامي ٻولين جي ادب وارو بيورو هو.

صحت

[سنواريو]

آفريڪا ۾ ايڊز

[سنواريو]
2011ع ۾ آفريڪا ۾ ايڇ آءِ وي/ايڊز جي پکڙجڻ جي شرح، ڪل آباديءَ جو سيڪڙو (15 کان 49 ورهين جي عمر) (عالمي بئنڪ)
  15 سيڪڙو کان وڌيڪ
  5–15 سيڪڙو
  2–5 سيڪڙو
  1–2 سيڪڙو
  0.5–1 سيڪڙو
  0.1–0.5 سيڪڙو
  انگ اکر موجود ناهن

آفريقي اتحاد آفريڪا ۾ ايڊز جي وبا کي منهن ڏيڻ لاءِ سرگرم رهيو آهي. 2001ع ۾ آفريقي اتحاد سڄي براعظم جي گڏيل ردعمل ۾ هم آهنگي ۽ وسيلا گڏ ڪرڻ لاءِ ايڊز واچ آفريڪا قائم ڪيو.[248] صحارا کان ڏکڻ آفريڪا، خاص طور ڏاکڻو ۽ اوڀر آفريڪا، دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ متاثر علائقو آهي. جيتوڻيڪ هن علائقي ۾ دنيا جي رڳو 6.2 سيڪڙو آبادي رهي ٿي، پر دنيا جي ايڇ آءِ وي سان متاثر ٿيل اڌ آبادي پڻ هتي رهي ٿي.[249] جيتوڻيڪ ايڇ آءِ وي جي پکڙجڻ جي شرح ماپڻ ۾ طريقياتي ڏکيائيون رهيون آهن، پر ڏاکڻي آفريڪا جي ڪيترن ملڪن ۾ جنسي طور سرگرم آباديءَ جو 20 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو متاثر ٿي سگهي ٿو. ڏکڻ آفريڪا، بوٽسوانا، ڪينيا، نميبيا ۽ زمبابوي ۾ اوسط عمر ۾ سراسري طور 6.5 ورهين جي گهٽتائيءَ جو امڪان ظاهر ڪيو ويو. وبا براعظم جي معيشت تي پڻ تمام وڏا اثر ڇڏيا ۽ آفريڪا ۾ اقتصادي واڌ جي شرح کي 2 کان 4 سيڪڙو تائين گهٽايو.[250]

جولاءِ 2007ع ۾ آفريقي اتحاد ايڊز جي بحران کي منهن ڏيڻ لاءِ ٻن نون رٿائن جي توثيق ڪئي، جن ۾ براعظم جي صحت سرشتي ۾ 20 لک برادريءَ جي صحت ڪارڪنن کي ڀرتي ڪرڻ، سکيا ڏيڻ ۽ شامل ڪرڻ جي مهم پڻ شامل هئي.[251]

جنوري 2012ع ۾ آفريقي اتحاد جي اسيمبلي آفريقي اتحاد ڪميشن کي چيو ته اها ”ايڊز جي ردعمل ۾ ٻين تي ڀاڙڻ کي منهن ڏيڻ لاءِ، روايتي ۽ اڀرندڙ ڀائيوارن جي سهائتا سان، پائيدار صحت جي مالي سهائتا لاءِ آفريقي ڪوششن مان فائدو وٺڻ بابت گڏيل ذميواريءَ جو رستي نقشو“ تيار ڪري. تيار ٿيڻ کان پوءِ، سرڪاري طور ”رستي نقشو“ سڏجندڙ هن منصوبي حلن جو هڪ مجموعو مهيا ڪيو، جنهن جو مقصد 2015ع تائين آفريڪا ۾ ايڊز، سلهه ۽ مليريا خلاف ردعمل لاءِ گڏيل ذميواري ۽ عالمي يڪجهتيءَ کي وڌائڻ هو. رستي نقشي کي ٽن ٿنڀن ۾ ورهايو ويو: گهڻ رخي مالي سهائتا، دوائن تائين رسائي ۽ بهتر صحت حڪمراني. رستي نقشي 2012ع کان 2015ع تائين انهن حلن تي عمل ڪرائڻ لاءِ لاڳاپيل ڌرين کي جوابده بڻايو.

پهريون ٿنڀ، گهڻ رخي مالي سهائتا، ان ڳالهه کي يقيني بڻائي ٿو ته ملڪ واضح هدفن سان پنهنجي ملڪ لاءِ مخصوص مالي پائيداريءَ جا منصوبا تيار ڪرڻ شروع ڪن ۽ ايڊز توڙي ٻين بيمارين لاءِ گهريلو وسيلن جي ورڇ وڌائڻ خاطر مالي سهائتا جي ذريعن کي گهڻ رخو ڪرڻ جا موقعا سڃاڻن ۽ وڌ کان وڌ استعمال ڪن.

ٻيو ٿنڀ، سستين ۽ معيار جي پڪ ڏنل دوائن تائين رسائي، آفريڪا جي اهم دوائون ٺاهيندڙ مرڪزن ۾ سيڙپڪاريءَ کي هٿي ڏيڻ ۽ آسان بڻائڻ، دوائن جي ضابطن ۾ هم آهنگيءَ کي تيز ۽ مضبوط ڪرڻ، ۽ اهڙا قانون ٺاهڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، جيڪي حياتي بچائيندڙ دوائون تيار ڪندڙ محققن جي ڄاڻ جي حفاظت ڪن.

ٽيون ٿنڀ، بهتر قيادت ۽ حڪمراني، اهڙن پروگرامن ۾ سيڙپڪاري ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، جيڪي ماڻهن ۽ برادرين کي ايڇ آءِ وي کان بچاءَ ۾ مدد ڏين ۽ رستي نقشي تي عمل ڪرائڻ لاءِ هر سطح جي قيادت کي سرگرم ڪن. رستي نقشي تي هموار نموني عمل ڪرائڻ کي يقيني بڻائڻ لاءِ ڪيترائي ادارا ڪم ڪندا، جن ۾ آفريڪا جي ترقيءَ لاءِ نئين ڀائيواري، گڏيل قومن جو ايڇ آءِ وي/ايڊز بابت گڏيل پروگرام، عالمي صحت تنظيم ۽ گڏيل قومن جا ٻيا ڪيترائي ڀائيوار شامل آهن.[252]

ڪووڊ-19 جي وبا

[سنواريو]

فيبروري 2021ع تائين آفريڪا ۾ ڪووڊ-19 جي وبا جي نتيجي ۾ 36 لک تصديق ٿيل ڪيس ۽ 89,000 لاڳاپيل موت ٿيا هئا، جڏهن ته آفريڪا بيمارين جي روڪٿام ۽ ضابطي جا مرڪز موجب رڳو 25 سيڪڙو آفريقي ملڪن وٽ ويڪسينيشن جا مناسب منصوبا موجود هئا.[176] وبا آفريڪا سميت سڄي دنيا جي معيشتن کي پڻ سخت نقصان پهچايو.

ثقافت

[سنواريو]

نشان

[سنواريو]
فائل:Emblem of the African Union.svg
آفريقي اتحاد جو نشان

آفريقي اتحاد جو نشان سونهري پٽيءَ تي ٻڌل آهي، جنهن تي هڪٻئي سان ڳنڍيل ننڍڙا ڳاڙها ڇلا آهن. انهن ڇلن مان کجيءَ جا پن ٻاهر نڪري هڪ ٻاهرئين سونهري دائري ۽ هڪ اندرين سائي دائري کي وڪوڙين ٿا، جڏهن ته اندرئين دائري ۾ آفريڪا جي سونهري شڪل ڏيکاريل آهي. هڪٻئي سان ڳنڍيل ڳاڙها ڇلا آفريقي يڪجهتي ۽ آفريڪا جي آزاديءَ لاءِ وهيل رت جي علامت آهن؛ کجيءَ جا پن امن جي؛ سونهري رنگ آفريڪا جي دولت ۽ روشن مستقبل جي؛ ۽ سائو رنگ آفريقي اميدن ۽ خواهشن جي نمائندگي ڪري ٿو. آفريقي اتحاد جي علامت طور آفريڪا جو خاڪو اندرين سرحدن کان سواءِ ٺاهيو ويو آهي.[253]

آفريقي اتحاد 2010ع ۾ اديس ابابا ۾ ٿيل رياستن ۽ حڪومتن جي سربراهن جي اسيمبليءَ جي 14هين عام اجلاس دوران پنهنجو نئون جهنڊو اختيار ڪيو. 29 ۽ 30 جنوري 2007ع تي اديس ابابا ۾ ٿيل آفريقي اتحاد جي 8هين سربراهي اجلاس دوران رياستن ۽ حڪومتن جي سربراهن اتحاد لاءِ نئين جهنڊي جي چونڊ واسطي مقابلو ڪرائڻ جو فيصلو ڪيو. انهن جهنڊي لاءِ سائو پسمنظر مقرر ڪيو، جيڪو آفريڪا جي اميد جي علامت هو، جڏهن ته تارا ميمبر رياستن جي نمائندگي لاءِ رکيا ويا.

هن فيصلي تي عمل ڪندي آفريقي اتحاد ڪميشن آفريقي اتحاد لاءِ نئين جهنڊي جي چونڊ جو مقابلو ڪرايو. ڪميشن کي آفريڪا جي 19 ملڪن جي شهرين کان 106 تجويزون ۽ پرڏيهي آفريقي برادريءَ کان ٻه تجويزون مليون. انهن تجويزن جي پوءِ آفريقي اتحاد ڪميشن پاران قائم ڪيل ماهرن جي پينل جاچ ڪئي. پينل جي ميمبرن کي آفريڪا جي پنجن علائقن مان چونڊيو ويو هو، ۽ رياستن ۽ حڪومتن جي سربراهن پاران مقرر ڪيل بنيادي هدايتن موجب مختصر فهرست تيار ڪئي وئي.[254]

اسيمبليءَ جي 13هين عام اجلاس ۾ رياستن ۽ حڪومتن جي سربراهن پينل جي رپورٽ جو جائزو ورتو ۽ سڀني تجويزن مان هڪ چونڊي. اهو جهنڊو هاڻي آفريقي اتحاد جي سرڪاري نشانين جو حصو آهي ۽ پراڻي جهنڊي جي جاءِ وٺي چڪو آهي.

آفريقي اتحاد جي پراڻي جهنڊي ۾ هڪ ويڪري سائي افقي پٽي، هڪ سنهي سونهري پٽي، وچ واري ويڪري اڇي پٽيءَ ۾ آفريقي اتحاد جو نشان، پوءِ ٻي سنهي سونهري پٽي ۽ آخر ۾ هڪ ٻي ويڪري سائي پٽي هئي. هتي پڻ سائو ۽ سونهري رنگ آفريڪا جي اميدن، خواهشن، دولت ۽ روشن مستقبل جي علامت هئا، جڏهن ته اڇو رنگ سڄي دنيا سان دوستي رکڻ واري آفريڪا جي خواهش جي پاڪيزگيءَ جي نمائندگي ڪندو هو. هن جهنڊي آفريڪا جي ”قومي رنگن“ طور سائي ۽ سونهري رنگن، ۽ ڪڏهن ڪڏهن اڇي رنگ جي به، سڃاڻپ پيدا ڪئي. اهي رنگ آفريڪا جي ڪيترن ملڪن جي جهنڊن ۾ ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ ڏسڻ ۾ اچن ٿا. سائو، سونهري ۽ ڳاڙهو رنگ گڏجي پين آفريقي رنگ بڻجن ٿا.

آفريقي اتحاد ”اچو ته سڀ متحد ٿيون ۽ گڏجي جشن ملهايون“ نالي ترانو اختيار ڪيو آهي.

جشن

[سنواريو]

آفريڪا ڏينهن، جنهن کي اڳ آفريقي آزادي ڏينهن ۽ آفريقي ڇوٽڪاري جو ڏينهن چيو ويندو هو، هر سال 25 مئي تي ملهايو ويندو آهي. اهو ڏينهن 25 مئي 1963ع تي آفريقي اتحاد جي تنظيم جي قيام جي ياد ۾ ملهايو ويندو آهي. ٻين جشنن ۾ هي شامل آهن:

  • فيز عالمي مقدس موسيقي ميلو: ثقافتن وچ ۾ هم آهنگيءَ لاءِ هفتي ڀر هلندڙ جشن، جنهن ۾ ناچ، مراڪشي موسيقي، فن جون نمائشون ۽ فلمون شامل هونديون آهن.[255]
  • نائيسنا اوئسٽر ميلو: نائيسنا ۾ ٿيندڙ ميلو، جنهن جو مرڪز راندين، کاڌي ۽ علائقي جي اوئسٽر ورثي تي هوندو آهي.[256]
  • ليڪ آف اسٽارز ميلو: ٽن ڏينهن وارو جشن، جيڪو ملاوي ڍنڍ تي ٿيندو آهي، آفريقي موسيقي پيش ڪندو آهي ۽ سڄي دنيا مان ايندڙ ماڻهن جي آجيان ڪندو آهي.[257]
  • فيت دو وودون: ان کي اوئيدا ووڊو ميلو پڻ چيو ويندو آهي. اهو ووڊو مندرن ۾ ٿيندڙ رسمن جي چوڌاري مرڪوز هوندو آهي، جڏهن ته تفريحي سرگرمين ۾ گهوڙن جون ڊوڙون ۽ روايتي ڍول وڄائڻ شامل هوندو آهي.[258]
  • اومهلانگا رسم: هي بنيادي طور نوجوان عورتن لاءِ هڪ نجي تقريب آهي، پر ڇهين ۽ ستين ڏينهن تي روايتون عوامي طور ادا ڪيون وينديون آهن.[259]
  • آفريقي سرحدن جو ڏينهن هر سال 7 جون تي آفريڪا ۾ امن، سرحد پار سهڪار ۽ علائقائي توڙي براعظمي انضمام کي هٿي ڏيڻ لاءِ ملهايو ويندو آهي.
  • مارسابٽ ترڪانا ڍنڍ ثقافتي ميلو: ڪينيا ۾ ٿيندڙ هي ميلو قبيلن وچ ۾ هم آهنگيءَ جو جشن آهي، جنهن ۾ ثقافت، ڳائڻ، ناچ ۽ روايتي پوشاڪون شامل هونديون آهن.[260]
  • انڪوتاتاش امهاري ٻوليءَ ۾ ايٿوپيائي نئين سال لاءِ استعمال ٿيندڙ لفظ آهي؛ امهاري ايٿوپيا جي سرڪاري ٻولي آهي. اهو گريگورين ڪئلينڊر موجب 11 سيپٽمبر تي ٿيندو آهي، پر ليپ سال کان اڳ واري سال ۾ 12 سيپٽمبر تي ملهايو ويندو آهي.

پڻ ڏسو

[سنواريو]


حوالا ۽ حاشيا

[سنواريو]
  1. 1 2 3 "AU Languages". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 April 2019 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2021 تي حاصل ڪيل. Article 11 of the Protocol on Amendments to the Constitutive Act of the African Union states The official languages of the Union and all its institutions shall be Arabic, English, French, Portuguese, Spanish, Kiswahili and any other African language.
  2. 1 2 3 Touray, Omar Alieu (2016). The African Union the first ten years. Rowman and Littlefield. ص. Maryland. ISBN 978-1-4422-6897-5.
  3. ↑ هي انگ خشڪيءَ واري مٿاڇريءَ سان لاڳاپيل آهي. هر رڪن رياست جي خصوصي اقتصادي علائقي کي شامل ڪرڻ سان ڪُل ايراضي 43,434,569 ڪلوميٽر2 (16,770,181 چورس ميل) ٿئي ٿي.
  4. ↑ "Africa Population". 2 September 2025 تي حاصل ڪيل.
  5. 1 2 3 4 "Africa: Data Mapper Economic Overview". International Monetary Fund. IMF. 2025-07-01 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "African Union (AU)". UIA Global Civil Society Database. uia.org. Brussels, Belgium: بين الاقوامي انجمنن جو اتحاد. Yearbook of International Organizations Online. 2025. 8 January 2025 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Member States AU-UN". WorldAtlas (آمريڪي انگريزي ۾). May 6, 2024. 2024-05-07 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ Mbeki, Thabo (9 July 2002). "Launch of the African Union, 9 July 2002: Address by the chairperson of the AU, President Thabo Mbeki". ABSA Stadium, Durban, South Africa: africa-union.org. اصل نسخو مان 3 May 2009 تي محفوظ ڪيل. 8 February 2009 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ "About the African Union". African Union. اصل نسخو مان 13 May 2025 تي محفوظ ڪيل. 2025-06-21 تي حاصل ڪيل.
  10. ↑ Manboah-Rockson, Joseph (23 September 2016). Politics & the Struggle for Democracy in Ghana: An Introduction to Political Science.
  11. ↑ "African Union made permanent member of G20 at Delhi summit". دي گارجين. September 9, 2023. December 12, 2023 تي حاصل ڪيل.
  12. ↑ "Constitutive Act" (PDF). African Union. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 15 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ "Evolution of Geopolitical Dynamics in Africa". Guambia. 28 November 2024. 2025-01-02 تي حاصل ڪيل.
  14. ↑ "The New Power Play in Africa: Russia, China, and the Shifting Sands of Influence". KCS Group. 2025-01-02 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "African Union adds 4,000 troops to Somalia peace force". Reuters (انگريزي ۾). 2010-07-27. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 May 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-05-17 تي حاصل ڪيل.
  16. ↑ Africa-union.org آرڪائيو ڪيا ويا 4 June 2007 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  17. ↑ آرڪائيو ڪيا ويا 10 December 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. South African History Online (SAHO), 15 May 2018.
  18. 1 2 Reynolds, Paul (8 July 2002). "African Union replaces dictators' club". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 June 2010 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ Adebajo, Adekeye (2011-08-26). "Gaddafi: the man who would be king of Africa". The Guardian (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-31 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "The African Union After Gaddafi". The Journal of Diplomacy and International Relations (آمريڪي انگريزي ۾). 2011-12-05. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-31 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ "African leaders elect OAU boss". CNN. July 10, 2001. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-31 تي حاصل ڪيل.
  22. ↑ "New Partnership for Africa's Development – NEPAD: Poverty Eradication". UN (آمريڪي انگريزي ۾). 2015-08-27. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-31 تي حاصل ڪيل.
  23. ↑ "The African Union is launched". Africa Renewal (انگريزي ۾). 2016-11-18. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-03-31 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Smith, David (5 September 2010). "Africa prepares to join the big boys in the space race". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 November 2016 تي محفوظ ڪيل. 16 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  25. ↑ Smith, David (6 September 2012). "Sudanese president calls for African space agency". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 16 December 2016 تي حاصل ڪيل.
  26. ↑ "Africa eyes joint space agency". Phys.org. 11 September 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 October 2013 تي محفوظ ڪيل. 21 October 2013 تي حاصل ڪيل.
  27. ↑ Ezigbo, Onyebuchi; Okpara, Lois (9 August 2010). "AU to Establish African Space Agency". All Africa. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 11 December 2015 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Lee, Carol E. (28 July 2015). "Obama Becomes First U.S. President to Address African Union". The Wall Street Journal. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 July 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2015 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ "Remarks by President Obama to the People of Africa". whitehouse.gov. 28 July 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 29 July 2015 تي حاصل ڪيل – قومي آرڪائيو وسيلي.
  30. ↑ "Africa CDC Official Launch". African Union. 2017-01-31. اصل نسخو مان 30 June 2018 تي محفوظ ڪيل. 2020-04-13 تي حاصل ڪيل.
  31. ↑ "The African Union launches Africa CDC, a Continent-wide Public Health Agency". Reliefweb. 2017-02-02. اصل نسخو مان 22 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2020-04-13 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ "Africa CDC: Improving Disease Detection and Emergency Response on the African Continent". بيمارين جي روڪٿام ۽ ڪنٽرول جا مرڪز. 2017-07-27. اصل نسخو مان 22 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 2020-04-13 تي حاصل ڪيل.
  33. ↑ "Inspection visit to Africa CDC Headquarters building site". Africa CDC (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-05 تي حاصل ڪيل.
  34. ↑ "Morocco rejoins African Union". Worldbulletin. 30 January 2017. اصل نسخي مان 20 July 2018 تي محفوظ ڪيل. 31 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  35. ↑ Nelson, Elizabeth A. (2021). Regional Politics and State Secession. Edward Elgar Publishing. ص. 105. ISBN 978-1-83910-377-3.
  36. ↑ "African Union suspends Mali following coup". Agence France-Presse, Reuters. Deutsche Welle. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 13 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "African Union lifts Mali's suspension imposed in the wake of coup". Aljazeera (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2020 تي محفوظ ڪيل. 2020-10-09 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ "African Union announces 'immediate suspension' of Mali after second coup". France 24, Reuters, Agence France-Presse. France 24. 2 June 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  39. ↑ "African Union suspends Sudan over coup". Aljazeera (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 27 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-10-27 تي حاصل ڪيل.
  40. ↑ "AU suspends Burkina Faso after coup as envoys head for talks". Aljazeera (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 December 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-01-31 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "African Union suspends participation of Niger following coup". Reuters (انگريزي ۾). 2023-08-22. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-08-22 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "African Union suspends Madagascar as military leader set to be sworn in as president". The Guardian (برطانوي انگريزي ۾). 2025-10-15. ISSN 0261-3077. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ "African Union suspends Guinea-Bissau after military coup". Le Monde.fr (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2025-11-28 تي محفوظ ڪيل. 2026-03-28 تي حاصل ڪيل.
  44. ↑ "African Union suspends Guinea after coup, as envoys arrive for talks". France 24, Agence France-Presse. France 24. 10 September 2021. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 September 2021 تي محفوظ ڪيل. 12 September 2021 تي حاصل ڪيل.
  45. ↑ Ababa(Ethiopia), APA-Addis (2026-01-25). "Guinea's African Union membership restored". APAnews - African Press Agency (آمريڪي انگريزي ۾). 2026-03-28 تي حاصل ڪيل.
  46. ↑ "African Union moves to lift Guinea's suspension after successful transition to constitutional rule". www.aa.com.tr. 2026-03-28 تي حاصل ڪيل.
  47. ↑ "African Union says to 'immediately suspend' Gabon after coup". The Peninsula (انگريزي ۾). 2023-08-31. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-08-31 تي حاصل ڪيل.
  48. ↑ "L'Union africaine lève les sanctions contre le Gabon après son retour à l'ordre constitutionnel". Anadolu Ajansi. 30 April 2025. 30 April 2025 تي حاصل ڪيل.
  49. ↑ "Haiti Will Not Join the African Union". Haiti Hub. 22 May 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 22 June 2023 تي حاصل ڪيل.
  50. ↑ "African Union says Israel's observer status suspended". Aljazeera. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  51. ↑ i24NEWS (2022-02-06). "Israel dispute erupts at African Union summit". Ynetnews (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-06 تي حاصل ڪيل.
  52. ↑ "Kazakhstan's Observer status at the African Union: What Does It Mean for Africa?". www.igd.org.za. اصل نسخو مان 27 March 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-06 تي حاصل ڪيل.
  53. ↑ "Latvia becomes observer to African Union". www.mfa.gov.lv. لٽويا جي پرڏيهي معاملن واري وزارت. 2012-01-11. اصل نسخو مان 18 September 2014 تي محفوظ ڪيل.
  54. ↑ "Chairperson Receives the Credentials of the First Permanent Observer of Mexico to the African Union". au.int. 2012-06-18. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 September 2022 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  55. ↑ el-Dakhakhni, Fathya (2013-05-27). "AU grants Palestine observer status". Egypt Independent. ايجپٽ انڊيپينڊنٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  56. ↑ "Mrkić na samitu u Adis Abebi". b92.net (Serbian (Latin script) ۾). 30 January 2014. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  57. ↑ "What's driving Turkey's commercial & military relations with Africa?". The Africa Report.com (آمريڪي انگريزي ۾). 2022-01-11. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-06 تي حاصل ڪيل.
  58. ↑ "Ukraine has obtained the observer status in the African Union". mfa.gov.ua. يوڪرين جي پرڏيهي معاملن واري وزارت. 2016-06-22. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 June 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  59. ↑ "Chairperson Receives Credentials of the Permanent Observer of the United Arab Emirates". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-06 تي حاصل ڪيل.
  60. ↑ Decision on the Report of the 9th Extraordinary session of the executive council on the proposals for the Union Government, DOC.Assembly/AU/10 (VIII), Assembly/AU/Dec.156 (VIII).
  61. ↑ Study on an African Union Government: Towards a United States of Africa, 2006. See also, Decision on the Union Government, Doc. Assembly/AU/2(VII).
  62. ↑ "Pambazuka.org". اصل نسخو مان 8 June 2007 تي محفوظ ڪيل.
  63. ↑ Accra Declaration, Assembly of the Union at its 9th Ordinary session in Accra, Ghana, 1–3 July 2007.
  64. ↑ "Decision on the Report of the Executive Council on the Audit of the Union and the Report of the Ministerial Committee on the Union Government, Doc. Assembly/Au/8(X)" (PDF). اصل نسخو (PDF) مان 22 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2012 تي حاصل ڪيل.
  65. ↑ "Djibouti's foreign minister elected to top African Union post". Reuters (آمريڪي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2025-07-23 تي محفوظ ڪيل. 2026-05-24 تي حاصل ڪيل.
  66. ↑ "African leaders elect Djibouti's foreign minister as new leader of the African Union Commission". AP News (انگريزي ۾). 2025-02-15. 2026-05-24 تي حاصل ڪيل.
  67. ↑ See note on The Role of the Regional Economic Communities (RECs) as the Building Blocks of the African Union prepared by the South African Department of Foreign Affairs.
  68. ↑ Decision on the Protocol on Relations between the African Union and the Regional Economic Communities (RECs), Assembly/AU/Dec.166 (IX).
  69. ↑ See Towards a People-Driven African Union: Current Obstacles and New Opportunities آرڪائيو ڪيا ويا 16 February 2008 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., AfriMAP, AFRODAD and Oxfam GB, Updated Edition November 2007, pp. 45–46, and Strengthening Popular Participation in the African Union: A Guide to AU Structures and Processes آرڪائيو ڪيا ويا 27 September 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., AfriMAP and Oxfam GB, 2010, pp. 8–9.
  70. ↑ "The African Union Elects New Chair of the Union for the year 2026 and Prioritises Water Security at 39th Summit in Addis Ababa". آفريقي اتحاد. 14 February 2026. 14 February 2026 تي حاصل ڪيل.
  71. ↑ Gaddafi fails in bid to remain African Union chair, Reuters, 31 January 2010.[مئل ڳنڍڻو]
  72. ↑ Malawi president takes over as AU president, AFP, 31 January 2010.
  73. ↑ According to the AU آرڪائيو ڪيا ويا 6 October 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., his official style is Son Excellence Obiang Nguema Mbasogo, Président de la République, Chef de l'État et Président Fondateur du Parti Démocratique de Guinée Equatoriale (in فرانسيسي). Retrieved 4 October 2011.
  74. ↑ "President Paul Kagame, Elected as New Chairperson of the African Union for the year 2018 – African Union". au.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 6 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  75. ↑ "South Africa takes over as AU chair: What to expect". aljazeera.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2020 تي حاصل ڪيل.
  76. ↑ Press release No 13 / 18th AU Summit: Inauguration of the new African Union Conference Center آرڪائيو ڪيا ويا 16 February 2012 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Directorate of Information and Communication. African Union Commission (28 January 2012).
  77. ↑ Linyan, Wang. "New headquarters shows partnership entering era of hope: Ethiopia PM". China Daily. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 2 February 2012 تي حاصل ڪيل.
  78. 1 2 3 Tiezzi, Shannon. "If China Bugged the AU Headquarters, What African Countries Should Be Worried?". The Diplomat. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  79. ↑ "A Addis-Abeba, le siège de l'Union africaine espionné par Pékin". Le Monde.fr (فرانسيسي ۾). 26 January 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 February 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2018 تي حاصل ڪيل.
  80. ↑ "AU spying report absurd: China". enca.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  81. ↑ Blanchard, Ben (8 February 2018). "African Union says has no secret dossiers after China spying report". reuter.com. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  82. ↑ Statt, Nick (2018-01-29). "China denies claims it built backdoors into African Union's headquarters for spying". The Verge (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 9 October 2019 تي محفوظ ڪيل. 2019-10-09 تي حاصل ڪيل.
  83. ↑ "African Union | an Integrated, Prosperous and Peaceful Africa". اصل نسخو مان 3 July 2025 تي محفوظ ڪيل. 17 February 2024 تي حاصل ڪيل.
  84. 1 2 "The 33rd AU Summit kicks off with the 39th Session of the Permanent Representatives Committee | African Union". au.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 January 2020 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  85. ↑ "33rd AU Summit: Online accreditation for Journalists now open | African Union". au.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  86. 1 2 "South African President Cyril Ramaphosa elected African Union Chairperson as continent vows to 'silence the guns', boost trade and close gender gap". Today News Africa. 9 February 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  87. ↑ "12th Extraordinary Summit on AfCFTA". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  88. ↑ "32nd AU summit". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  89. 1 2 "11th Extraordinary Summit Summary of Key Decisions". African Union. 18 November 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 January 2019 تي محفوظ ڪيل. 22 January 2020 تي حاصل ڪيل.
  90. ↑ "31st AU summit". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  91. ↑ "10th Extraordinary Session of the Assembly on AfCFTA". African Union. 21 March 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 8 July 2019 تي حاصل ڪيل.
  92. ↑ "30th AU summit". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 March 2018 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2018 تي حاصل ڪيل.
  93. ↑ "29th AU summit". 5 July 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 15 November 2017 تي حاصل ڪيل.
  94. ↑ "28th AU summit". 30 January 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 31 January 2017 تي حاصل ڪيل.
  95. ↑ "27th AU summit". July 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  96. ↑ "26th AU summit". January 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 September 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  97. ↑ "25th AU summit". June 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  98. ↑ "25th African Union Summit in Johannesburg – African Union Commission media information". June 2015. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  99. ↑ "A Call for Global Support in Ending Women's Violence Done by Angelina Jolie". Newswatch. Lagos, Nigeria. February 2016. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 February 2016 تي محفوظ ڪيل. 23 February 2016 تي حاصل ڪيل.
  100. ↑ "24th AU summit". January 2015. اصل نسخو مان 24 June 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  101. ↑ "Second Turkey-Africa Partnership Summit". November 2014. اصل نسخو مان 25 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  102. ↑ "Africa Turkey 2014". November 2014. اصل نسخو مان 23 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  103. ↑ "23rd AU summit". June 2014. اصل نسخو مان 9 July 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  104. ↑ "22nd AU summit". January 2014. اصل نسخو مان 14 February 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  105. ↑ "22nd Ordinary Session of the Summit of the African Union". January 2014. اصل نسخو مان 14 February 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  106. ↑ "AU Extraordinary Summit on ICC". October 2013. اصل نسخو مان 20 December 2013 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  107. ↑ "Kenya pushing for African split from International Criminal Court". Irish Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 30 January 2014 تي حاصل ڪيل.
  108. ↑ "21st AU summit". May 2013. اصل نسخو مان 1 July 2013 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  109. ↑ "20th AU summit". January 2013. اصل نسخو مان 9 May 2013 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  110. ↑ "Global Africa Diaspora Summit". May 2012. اصل نسخو مان 16 September 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  111. ↑ "19th African Union (AU) Summit to be held in Addis Ababa, Ethiopia". June 2012. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 2 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  112. ↑ "18th AU summit". January 2012. اصل نسخو مان 14 June 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  113. ↑ "17th AU summit". June 2011. اصل نسخو مان 23 December 2015 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  114. ↑ "2nd Africa-India Forum Summit". May 2011. اصل نسخو مان 31 March 2014 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  115. ↑ "16th African Union summit". January 2011. اصل نسخو مان 4 March 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  116. ↑ "15th African Union summit". July 2010. اصل نسخو مان 9 September 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  117. ↑ "14th African Union summit". January 2010. اصل نسخو مان 11 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  118. ↑ "13th African Union summit". July 2009. اصل نسخو مان 2 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  119. ↑ "12th African Union summit". January 2009. اصل نسخو مان 2 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  120. ↑ "The 11th AU summit". July 2008. اصل نسخو مان 11 October 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  121. ↑ "The 10th African Union summit". January 2008. اصل نسخو مان 2 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  122. ↑ "9th African Union summit". July 2007. اصل نسخو مان 2 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  123. ↑ "8th African Union summit". January 2007. اصل نسخو مان 6 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  124. ↑ "7th African Union summit". July 2006. اصل نسخو مان 6 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  125. ↑ "6th African Union summit". January 2006. اصل نسخو مان 14 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  126. ↑ "5th African Union summit". June 2005. اصل نسخو مان 24 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  127. ↑ "AU Summit". اصل نسخو مان 15 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  128. ↑ "4th African Union summit". January 2005. اصل نسخو مان 15 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  129. ↑ "3rd African Union summit". July 2004. اصل نسخو مان 7 February 2008 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  130. ↑ "African Union Summit Maputo Mozambique". July 2003. اصل نسخو مان 8 July 2004 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  131. ↑ "OAU/AU summit". June 2002. اصل نسخو مان 22 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  132. ↑ "1st AU summit: Documents and Speeches". June 2002. اصل نسخو مان 1 October 2016 تي محفوظ ڪيل. 29 September 2016 تي حاصل ڪيل.
  133. ↑ African Union 6th Region Diaspora Headquarters to be established in Accompong, Jamaica آرڪائيو ڪيا ويا 11 March 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., 24 January 2018.
  134. ↑ Jones, Lorna (30 September 2021). "Barbados inks MOU with African Export-Import Bank". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 July 2022 تي محفوظ ڪيل. 17 July 2022 تي حاصل ڪيل.
  135. ↑ "Barbados Parliament ratifies Partnership Agreement with Afreximbank, as Guyanaand Bahamas join CARICOM signatories". African Export-Import Bank. 5 December 2022. اصل نسخو مان 23 March 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  136. ↑ AfDB, CDB move to deepen Africa, Caribbean cooperation, sign MoU آرڪائيو ڪيا ويا 25 June 2022 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., June 18, 2022.
  137. ↑ "Antigua Airways is airborne and ready to become the "pride of the Caribbean"". Antigua News Room (آمريڪي انگريزي ۾). 2023-01-09. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  138. ↑ Jennelsa Johnson (2023-04-17). "Government has not given up on Antigua Airways as company seeks to make comeback". Antigua Observer Newspaper (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  139. ↑ "3 dead, 13 missing in Caribbean sinking; 14 Africans saved". AP NEWS (انگريزي ۾). 2023-03-28. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  140. ↑ Michael, Vivian (2023-03-29). "Tragedy at sea: Boat carrying African migrants from Antigua capsizes near St Kitts". Antigua Observer Newspaper (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  141. ↑ Michael, Vivian (2023-03-31). "Fury as gov't says it bears no responsibility for migrant boat tragedy". Antigua Observer Newspaper (برطانوي انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  142. ↑ "Less than 600 West African migrants remain in Antigua". Loop News (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  143. ↑ "The migrants stranded on an island they had not heard of". BBC News (برطانوي انگريزي ۾). 2023-03-07. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 22 August 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  144. ↑ "Antigua Government says no automatic citizenship for stranded Africans". CNW Network (آمريڪي انگريزي ۾). 2023-02-11. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 April 2023 تي محفوظ ڪيل. 2023-04-19 تي حاصل ڪيل.
  145. ↑ Murphy, Dawn C. (2022). China's rise in the Global South: The Middle East, Africa, and Beijing's alternative world order. Stanford, California: Stanford University Press. ص. 56. ISBN 978-1-5036-3060-4. OCLC 1249712936.
  146. ↑ Murphy, Dawn C. (2022). China's rise in the Global South: The Middle East, Africa, and Beijing's alternative world order. Stanford, California: Stanford University Press. ص. 57. ISBN 978-1-5036-3060-4. OCLC 1249712936.
  147. 1 2 "Africa-EU Partnership". International Partnerships – European Commission (انگريزي ۾). 2020-11-03. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  148. ↑ "EUR-Lex – 52020JC0004 – EN – EUR-Lex". eur-lex.europa.eu. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 16 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  149. ↑ "Mobilising Investments for African structural sustainable transformation". The Africa-EU Partnership. اصل نسخو مان 13 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  150. 1 2 3 4 "Strengthening Resilience, Peace, Security and Governance". The Africa-EU Partnership. اصل نسخو مان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  151. ↑ "Migration and mobility". The Africa-EU Partnership. اصل نسخو مان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  152. ↑ "The African Peace Facility". The Africa-EU Partnership. اصل نسخو مان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  153. ↑ "Questions & Answers: The European Peace Facility". EEAS (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  154. ↑ "The European Peace Facility and what's in it for the African Union". ECDPM. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  155. ↑ "European Union ramps up support to Africa Adaptation Initiative with EUR 1 million grant". UNDP (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 May 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-28 تي حاصل ڪيل.
  156. ↑ Pasricha, Anjana (April 9, 2008). "India-Africa Summit Pledges Close Partnership". VOA News. Voice of America. اصل نسخو مان November 17, 2008 تي محفوظ ڪيل. January 3, 2009 تي حاصل ڪيل.
  157. ↑ "Biggest diplomatic event: India-Africa summit from October 26". The Times of India. 25 March 2015.
  158. ↑ Njaaga, David (7 October 2023). "African Union calls for end to Israel-Palestine hostilities". The Standard (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان October 9, 2023 تي محفوظ ڪيل.
  159. ↑ "Date and venue of Russia-Africa summit not yet determined—Russian senior diplomat". TASS. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2022 تي محفوظ ڪيل. 2022-02-05 تي حاصل ڪيل.
  160. ↑ "Most African nations will attend Russia's second Africa-Russia summit in St Petersburg". bne IntelliNews. 14 March 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 May 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  161. ↑ "African Union chair: Putin's grain offer not enough, Ukraine ceasefire needed". Reuters. 28 July 2023. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 3 September 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  162. ↑ "S. Korea-Africa summit paves way for stronger cooperation on trade, energy, economy". يونهاپ نيوز ايجنسي. June 5, 2024.
  163. ↑ "From Rep. Of Turkey Ministry of Foreign Affairs". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 October 2021 تي محفوظ ڪيل. 27 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  164. ↑ "Chagos Islands dispute: UK 'threatened' Mauritius". BBC News. 27 August 2018. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  165. ↑ "Foreign Office quietly rejects International Court ruling to hand back Chagos Islands". inews.co.uk. 18 June 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 30 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  166. ↑ "African Union orders Britain to withdraw from Chagos Islands, end 'colonial administration'". Business Insider. 22 November 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 14 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 20 February 2021 تي حاصل ڪيل.
  167. ↑ "African Union Slams Trump Muslim Ban, Invoking Legacy of Transatlantic Slave Trade". Democracy Now!. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 January 2017 تي محفوظ ڪيل. 1 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  168. ↑ "Constitutive Act of the African Union," opened for signature 11 July 2000. Organisation for African Unity. https://au.int/sites/default/files/pages/34873-file-constitutiveact_en.pdf آرڪائيو ڪيا ويا 15 April 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين..
  169. ↑ "AU denounces Togo 'military coup'". BBC News. 6 February 2005. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 15 January 2009 تي محفوظ ڪيل. 10 July 2006 تي حاصل ڪيل.
  170. ↑ N'Diaye, Boubacar (2009). "To 'Midwife' – and Abort – a Democracy: Mauritania's Transition from Military Rule, 2005–2008". The Journal of Modern African Studies 47 (1): 129–152. doi:10.1017/S0022278X08003765. ISSN 0022-278X. https://www.jstor.org/stable/30224926. Retrieved 18 May 2021.
  171. ↑ "All is rather easily forgiven". دي اڪانامسٽ. 23 July 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 21 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 15 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  172. ↑ "African Union lifts sanctions on Mauritania". رائٽرز. 1 July 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 December 2017 تي محفوظ ڪيل. 3 December 2017 تي حاصل ڪيل.
  173. ↑ Dixon, Robyn; Labous, Jane (4 April 2012). "Gains of Mali's Tuareg rebels appear permanent, analysts say". Los Angeles Times. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 10 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  174. 1 2 "The long haul". D+C (انگريزي ۾). 2013-08-27. 2025-07-29 تي حاصل ڪيل.
  175. ↑ Besancon, Marie; Dalzell, Stephen (June 2014). "The Soldier and the Street: East African CIMIC in Somalia and Beyond.". PRISM Security Studies Journal 5: 117–135.
  176. 1 2 3 Mohamed, Hamza (February 5, 2021). "From COVID to conflict, five priorities for African Union summit". aljazeera.com (انگريزي ۾). Al Jazeera English. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 February 2021 تي محفوظ ڪيل. February 5, 2021 تي حاصل ڪيل.
  177. ↑ Article 3(f) of the Constitutive Act.
  178. ↑ Article 4(e) of the Constitutive Act.
  179. ↑ "Revitalising the African standby force: lessons from Africa's Peace operations experience". ACCORD (برطانوي انگريزي ۾). 2025-07-29 تي حاصل ڪيل.
  180. ↑ "AU Darfur mission 'to end soon'". BBC News. 28 June 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  181. ↑ "Security Council Authorises Deployment of United Nations-African Union 'Hybrid' Peace Operation in Bid To Resolve Darfur Conflict". United Nations. اصل نسخو مان 15 August 2007 تي محفوظ ڪيل. 26 November 2012 تي حاصل ڪيل.
  182. ↑ "African move on Bashir dismissed". BBC News. 5 July 2009. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 25 December 2016 تي محفوظ ڪيل. 23 April 2010 تي حاصل ڪيل.
  183. ↑ Sulaiman, Abubkar O.; Agoha, Ifeanyi Chuckwu (1 October 2013). "South Sudan Negotiated Independence: A Critique of African Union's Role". European Journal of Sustainable Development 2 (3): 145–154. doi:10.14207/ejsd.2013.v2n3p145. Bibcode: 2013EJSD....2..145S.
  184. 1 2 Anderson, Noel (2014). "Peacekeepers Fighting a Counterinsurgency Campaign: A Net Assessment of the African Union Mission in Somalia". Studies in Conflict and Terrorism 37 (11): 936–954. doi:10.1080/1057610X.2014.952260.
  185. ↑ Afro News آرڪائيو ڪيا ويا 24 August 2011 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. Eritrea breaks with African Union, 20 November 2009.
  186. ↑ "AU calls for sanctions on Eritrea" آرڪائيو ڪيا ويا 7 November 2017 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. BBC.co.uk 23 May 2009. Retrieved 23 May 2009.
  187. ↑ "Eritrea: Nation Appoints AU Envoy in Ethiopia". 20 January 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 June 2011 تي محفوظ ڪيل. 9 May 2011 تي حاصل ڪيل.
  188. 1 2 "African Union forces seek rebel leader". France 24. اصل نسخو مان 15 April 2008 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  189. ↑ "Comoros anger over chopper crash". BBC News. 20 March 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 23 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  190. ↑ "Battles on Comoros rebel island". BBC News. 25 March 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 31 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  191. ↑ "Comoran rebel seeks French asylum". BBC News. 27 March 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 March 2008 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  192. ↑ "Comoran rebel asylum plea refused". BBC News. 15 May 2008. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  193. ↑ "Toybou confirmed Anjouan president". Afrol News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  194. ↑ "Official quits AU anti-corruption body over 'multiple irregularities'". ريڊيو فرانس انٽرنيشنل (برطانوي انگريزي ۾). 2018-06-23. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2019 تي محفوظ ڪيل. 2019-01-31 تي حاصل ڪيل.
  195. ↑ "Exclusive: A 'mafia-style' cartel is running the African Union, claim staff". 12 March 2020. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 20 September 2020 تي محفوظ ڪيل. 15 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  196. 1 2 Hove, Mediel (May 2017). "Post-Gaddafi Libya and the African Union: Challenges and the Road to Sustainable Peace.". Journal of Asian and African Studies 52 (3): 271–286. doi:10.1177/0021909615583366.
  197. ↑ "African Union urges restraint on both sides". The Star. 21 March 2011. اصل نسخو مان 21 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 July 2011 تي حاصل ڪيل.
  198. ↑ Mulondo, Emmanuel (21 March 2011). "Kutesa, AU blocked from entering Libya". ڊيلي مانيٽر. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  199. ↑ "African Union demands end to military strikes on Libya, skips Paris meeting". Sudan Tribune. 19 March 2011. اصل نسخو مان 21 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 21 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  200. ↑ Kayawe, Baboki (23 March 2011). "Khama supports no-fly zone on Libya". Mmegi. اصل نسخو مان 25 November 2011 تي محفوظ ڪيل. 5 April 2011 تي حاصل ڪيل.
  201. ↑ "UN authorises no-fly zone over Libya". Al Jazeera. 18 March 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 March 2011 تي محفوظ ڪيل. 18 March 2011 تي حاصل ڪيل.
  202. ↑ "Rupiah backs action against Libya". The Post. 27 March 2011. اصل نسخو مان 11 September 2012 تي محفوظ ڪيل. 5 April 2011 تي حاصل ڪيل.
  203. ↑ "Arab League Recognizes Libyan Rebel Council". RTTNews. 25 August 2011. 25 August 2011 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  204. ↑ "Tunis recognizes Libyan rebels as country's rep". Seattle Post-Intelligencer. 20 August 2011. اصل نسخو مان 8 December 2011 تي محفوظ ڪيل. 20 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  205. ↑ "Egypt recognises Libya rebel government". دي نيو ايج. South Africa. 22 August 2011. اصل نسخو مان 8 March 2012 تي محفوظ ڪيل. 22 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  206. ↑ Malone, Barry (26 August 2011). "AU won't recognise Libyan rebel council: diplomats". The Daily Star. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 28 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 26 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  207. ↑ "Ethiopia recognizes Libyan rebels". NOW Lebanon. 24 August 2011. 24 August 2011 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  208. ↑ "Libya-NTC: National Transitional Council in Libya". Afrique en ligne. 27 August 2011. اصل نسخو مان 17 January 2012 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  209. ↑ "Chad recognises rebel council as only legitimate authority in neighbouring Libya". Al Jazeera. 24 August 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 24 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  210. ↑ "Benin recognize Libyan rebels". رائٽرز. 27 August 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 July 2012 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  211. ↑ "Algeria declines to recognize Libyan rebels". NOW Lebanon. 26 August 2011. 26 August 2011 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  212. ↑ "Libyan envoy to Zimbabwe expelled for burning flag". The Zimbabwean. 26 August 2011. اصل نسخو مان 26 August 2011 تي محفوظ ڪيل. 26 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  213. ↑ "Libya: How SA stood firm on money for rebels". Mail & Globe Online. 26 August 2011. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 8 September 2011 تي محفوظ ڪيل. 27 August 2011 تي حاصل ڪيل.
  214. ↑ "African Union officially recognises Libya's new leadership". اصل نسخو مان 20 November 2011 تي محفوظ ڪيل.
  215. ↑ Shendruk, Amanda (2020-12-31). "The world's largest free trade area starts up on Jan. 1, 2021". Quartz (انگريزي ۾). محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 2021-01-04 تي حاصل ڪيل.
  216. ↑ "Profile: African Union". BBC News. 1 July 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 12 July 2006 تي محفوظ ڪيل. 10 July 2006 تي حاصل ڪيل.
  217. 1 2 3 "The World Bank DataBank: Explore. Create. Share". World Bank DataBank. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 7 January 2015 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  218. ↑ "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 تي حاصل ڪيل.
  219. ↑ "2015 Human Development Report". Human Development Report Office. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  220. ↑ "The Fragile States Index 2016". The Fund for Peace. اصل نسخو مان 4 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  221. ↑ "Corruption Perceptions Index 2016". Transparency International. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  222. ↑ "Index of Economic Freedom: Promoting Economic Opportunity and Prosperity by Country". www.heritage.org. اصل نسخي مان 29 June 2013 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  223. ↑ "Vision of Humanity". static.visionofhumanity.org. اصل نسخو مان 13 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  224. ↑ "2016 World Press Freedom Index". RSF. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  225. ↑ "Democracy Index 2016" (PDF). Economist Intelligence Unit. اصل نسخو (PDF) مان 24 February 2017 تي محفوظ ڪيل. 12 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  226. ↑ "Eritrea". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. اصل نسخو مان 21 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  227. ↑ "Libya". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. اصل نسخو مان 9 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  228. ↑ "Mauritania". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. اصل نسخو مان 7 January 2021 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  229. ↑ "Somalia". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. اصل نسخو مان 1 July 2014 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  230. ↑ "Western Sahara". دي ورلڊ فيڪٽ بڪ. مرڪزي انٽيليجنس ايجنسي. اصل نسخو مان 12 June 2007 تي محفوظ ڪيل. 4 February 2017 تي حاصل ڪيل.
  231. ↑ Eloundou, Ngah Eric (December 2019). "Private Sector Strengthening as Pillar of South Korea's Development Assistance toward Cameroon". World Economic Brief 9 (26). ISSN 2233-9140. https://think-asia.org/bitstream/handle/11540/11504/WEB%2019-26.pdf?sequence=1. Retrieved 2 May 2021. آرڪائيو ڪيا ويا 25 February 2021 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  232. ↑ "The AU Free Movement of Persons Protocol". 17 February 2019. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 December 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  233. ↑ Phd, Tshepo; Sam, Michael (14 March 2018). Masiga, Julie (مرتب). "How the free movement of people could benefit Africa". doi:10.64628/AAJ.ackqc3ygr. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 19 February 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  234. ↑ "AU protocol on free movement is a watershed moment for Africa; EALA and ECOWAS legislators' meeting kicks off". محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 11 July 2019 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  235. ↑ "Protocol to the treaty establishing the african economic community relating to the free movement of persons, right of residence and right of establishment" (PDF). محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 13 March 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  236. ↑ "Support to the African Union on migration and displacement". 21 December 2017. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 August 2020 تي محفوظ ڪيل. 9 March 2020 تي حاصل ڪيل.
  237. ↑ "African Union Convention for the Protection and Assistance of Internally Displaced Persons in Africa (Kampala Convention) | African Union". au.int. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 1 August 2023 تي محفوظ ڪيل. 10 September 2023 تي حاصل ڪيل.
  238. ↑ Frugé, Anne (1 July 2016). "The Opposite of Brexit: African Union Launches an All-Africa Passport". دي واشنگٽن پوسٽ. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 5 July 2016 تي محفوظ ڪيل. 7 July 2016 تي حاصل ڪيل.
  239. ↑ "Experts urge faster ratification of the AU Free Movement Protocol". UNECA. 2025-06-08 تي حاصل ڪيل.
  240. ↑ "Home". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 18 November 2017 تي محفوظ ڪيل. 2023-06-28 تي حاصل ڪيل.
  241. ↑ "Kiswahili". African Union. 2019-04-06. اصل نسخو مان 2019-04-06 تي محفوظ ڪيل. 2021-05-27 تي حاصل ڪيل.
  242. ↑ "Portuguese". African Union. اصل نسخو مان 7 April 2019 تي محفوظ ڪيل.
  243. ↑ Article 25, Constitutive Act of the African Union.
  244. ↑ "Protocol on the Amendments to the Constitutive Act of the African Union". African Union. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 17 June 2016 تي محفوظ ڪيل. 2020-04-27 تي حاصل ڪيل.
  245. ↑ Swahili baffles African leaders آرڪائيو ڪيا ويا 11 January 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., BBC 6 July 2004.
  246. ↑ "Ethiopia: AU Launches 2006 As Year of African Languages". آل آفريڪا ڊاٽ ڪام. 21 June 2006. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 24 February 2012 تي محفوظ ڪيل. 30 October 2016 تي حاصل ڪيل.
  247. ↑ Project for the Study of Alternative Education in South Africa (2006). "The Year of African Languages (2006) – Plan for the year of African Languages – Executive Summary". Project for the Study of Alternative Education in South Africa. 30 September 2006 تي حاصل ڪيل.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (ڳنڍڻو)
  248. ↑ AIDS Watch Africa: An instrument for promoting AIDS responses in Africa (PDF). Discussion Paper presented by HE President Olusegun Obasanjo to Heads of State of the African Union. July 2004. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 6 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  249. ↑ "Prevention gap report" (PDF). گڏيل قومن جو ايڇ آءِ وي/ايڊز بابت گڏيل پروگرام. 11 July 2016. محفوظ ڪيل (PDF) مان اصل نسخي کان 29 April 2021 تي محفوظ ڪيل. 2 May 2021 تي حاصل ڪيل.
  250. ↑ Dixon, Simon; McDonald, Scott; Roberts, Jennifer (2002). "The Impact of HIV And AIDS on Africa's Economic Development". BMJ: British Medical Journal 324 (7331): 232–234. doi:10.1136/bmj.324.7331.232. PMID 11809650.
  251. ↑ Barton-Knott, Sophie (3 July 2017). "African Union endorses major new initiatives to end AIDS". UNAIDS. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 6 August 2017 تي محفوظ ڪيل. 6 August 2017 تي حاصل ڪيل.
  252. ↑ Buse, Kent (January 2012). "Zeroing in on AIDS and Global Health Post-2015". Globalization and Health 8: 42–44. doi:10.1186/1744-8603-8-42. PMID 23199137.
  253. ↑ African Union Symbols آرڪائيو ڪيا ويا 11 May 2023 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين., AU website.
  254. ↑ Kelley, Peter (February 18, 2010). "HFS staffer Yadesa Bojia celebrated for designing striking new African Union flag". واشنگٽن يونيورسٽي. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 29 August 2018 تي محفوظ ڪيل. 15 May 2022 تي حاصل ڪيل.
  255. ↑ "Fès Festival of World Sacred Music". Lonely Planet. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  256. ↑ "Knysna Oyster Festival". Oyster Festival. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 26 March 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  257. ↑ Lanyado, Benji (11 June 2011). "Malawi's musical turn". The Guardian. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  258. ↑ Okanla, Karim (11 January 2002). "Benin marks Voodoo Day". BBC News. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  259. ↑ "Zulu Reed Dance". Eshowe. اصل نسخو مان 18 August 2013 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  260. ↑ Chiba, Yasuyoshi (21 June 2018). "Pictures of the Day: 21 June 2018". The Telegraph. محفوظ ڪيل مان اصل نسخي کان 4 September 2018 تي محفوظ ڪيل. 4 September 2018 تي حاصل ڪيل.
  1. ↑ آفريقي اتحاد ڪميشن جو صدر مقام
  2. ↑ پين آفريقي پارليامينٽ جو صدر مقام
  3. 1 2 انگن اکرن جي اڻهوند سبب اولهه صحارا شامل ناهي

ماخذ

[سنواريو]

عام ۽ حوالا ڏنل ماخذ

[سنواريو]

ٻاهريان ڳنڍڻا

[سنواريو]
وڌيڪ ڄاڻ حاصل ڪريو
آفريڪي يونين
بابت وڪيپيڊيا جي ساٿي منصوبن تي
وڪي لغت ۾ ڳوليو وصفون وڪي لغت تان
وڪيميڊيا العام ۾ ڳوليو ميڊيا وڪيميڊيا العام تان
وڪي خبرون ۾ ڳوليو خبري ڪهاڻيون وڪي خبرون تان
وڪي ڊيٽا ۾ ڳوليو ڊيٽا وڪي ڊيٽا تان

Listen to this article · (info)
Spoken Wikipedia
This audio file was created from a revision of the "آفريڪي يونين" article dated African_Union2.ogg, and does not reflect subsequent edits to the article. (Audio help)

سانچو:African Union

"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آفريڪي_يونين&oldid=393822" تان ورتل