مواد ڏانھن هلو

آفريڪا جي آباديات

کليل ڄاڻ چيڪلي، وڪيپيڊيا مان
2020 ۾ انساني ترقي جي انڊيڪس جي لحاظ کان آفريقي ڪائونٽين جو نقشو:

گذريل صديءَ دوران آفريڪا جي آبادي تيزي سان وڌي آهي ۽ نتيجي طور نوجوانن جي وڏي تعداد ۾ اضافو ٿيو آهي، جن کي ڪجهه آفريقي ملڪن ۾ 50 سالن کان گهٽ عمر جي اميد سان وڌيڪ مضبوط ڪيو ويو آهي. سال 2017ع تائين ڪل آبادي هڪ ارب 25 ڪروڙ کان وڌيڪ آهي، جن جي واڌ جي شرح 2.5 سيڪڙو کان وڌيڪ آهي. سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو آفريقي ملڪ نائيجيريا آهي جن جي آبادي سال 2017ع تائين 19 ڪروڙ 10 لک هي ۽ واڌ جي شرح 2.6 سيڪڙو آهي. [1]

آبادي: هڪ ارب 25 ڪروڙ 60 لک (2017) جو اندازو

آبادي جي کثافت: هڪ في چورس ڪلوميٽر

آبادي ۾ واڌ: %2.5 في سال

آبادي ۾ واڌ

[سنواريو]
گھڻن آفريقي ملڪن ۾ سالياني آبادي جي واڌ جي شرح %2 کان مٿي آهي.

سال 2016 تائين آفريڪا جي ڪل آبادي جو اندازو 1.225 بلين آهي جيڪا دنيا جي آبادي جو %17 نمائندگي ڪري ٿي. گڏيل قومن جي اندازن مطابق آفريڪا جي آبادي 2050 تائين 2.5 بلين (دنيا جي ڪل آبادي جو تقريبن %26) ۽ 2100 تائين تقريبن 4.5 بلين (دنيا جي ڪل آبادي جو تقريبن %40) تائين پهچي سگهي ٿي.[2]

آفريڪا جي آبادي پهريون ڀيرو 2009 ۾ هڪ ارب کان وڌي وئي. 27 سالن جي ٻيڻي وقت سان (واڌ جي شرح 2.6٪ في سال). [2]

آبادي جي واڌ تقريبن ساڳئي رفتار سان جاري رهي آهي ۽ ڪل آبادي 2038 تائين 2 ارب کان وڌي وڃڻ جي اميد آهي (29 سال ٻيڻي وقت، %2.4 في سال).

20 صدي جي وچ کان وٺي آبادي جي بي قابو واڌ جو سبب, بغير زرخيزي جي شرح ۾ ساڳئي گهٽتائي جي (مانع حمل جي تمام محدود استعمال جي ڪري), ٻارن جي موت جي شرح ۾ گهٽتائي ۽ عمر جي توقع ۾ عام واڌ آهي. آبادي جي بي قابو واڌ انفراسٽرڪچر جي ترقي کي ختم ڪرڻ ۽ معاشي ترقي کي خراب ڪرڻ جو خطرو آهي.[3] ڪينيا ۽ زامبيا واڌ جي شرح کي روڪڻ جي ڪوشش ۾ خانداني منصوبابندي کي فروغ ڏيڻ لاءِ پروگرامن تي عمل ڪري رهيا آهن.[4]

آفريڪا ۾ آبادي جي انتهائي واڌ اوڀر آفريڪا، وچ آفريڪا ۽ اولهه آفريڪا جي ڪري آهي. جيڪي علائقا 21 صدي دوران انهن جي آبادي کي پنجين کان وڌيڪ ڪرڻ جو امڪان آهي, انهن مان سڀ کان وڌيڪ (آبادي ۾ اندازي مطابق %680 واڌ سان) وچ آفريڪا آهي. 2000 ۾ 100 ملين کان گهٽ کان 2100 ۾ 750 ملين کان وڌيڪ (هن انگ جو اڌ کان وڌيڪ ڪانگو جي جمهوري جمهوريه پاران هلائي وئي آهي) 2000 ۾ 47 ملين کان 2100 ۾ 379 ملين تائين وڌڻ جو امڪان آهي. ڏکڻ آفريڪا ۽ اتر آفريڪا ۾ آبادي جي متوقع واڌ گهٽ آهي, جن جي توقع آهي ته ساڳئي عرصي دوران انهن جي آبادي کي ترتيب وار ٻيڻو ۽ ٽي ڀيرا نه ڪيو ويندو.

  >80
  77.5–80
  75–77.5
  72.5–75
  70–72.5
  67.5–70
  65–67.5
  60–65
  55–60
  50–55
2015 ۾ علائقي جي لحاظ کان زندگي جي اميد[5][6][7][8]

علائقي جي لحاظ کان آبادي جو اندازو (اربن ۾):

علائقيسال*2000سال 2050سال 2100
اوڀر آفريڪا0.260.89 (+242%) +2.5% في سال)1.58 (+507%) +1.8% في سال)
وچ آفريڪا0.0960.38 (+300%) +2.8% في سال)0.75 (+680%) +2.1% في سال)
اتر آفريڪا0.170.36 (+112%) +1.5% في سال)0.47 (+176%) +1.0%في سال)
ڏاکڻي آفريڪا0.0520.086 (+65%) +1.0% في سال)0.092 (+77%) +0.6% في سال)
اولهه آفريڪا0.240.81 (+238%) +2.5% في سال)1.58 (+558%) +1.9% في سال)
آفريڪا0.822.53 (+209%) +2.3% في سال)4.47 (+454%) +1.7% في سال)
دنيا6.159.77 (+60%) +0.9% في سال)11.18 (+82%) +0.6% في سال)

صحت

[سنواريو]
دنيا جو نقشو جيڪو 2006 ۾ هر 1000 پيدائشن ۾ ٻارن جي موت جي شرح کي ظاهر ڪري ٿو.[9]

سب-صحارا آفريڪا ۾ صحت جي سار سنڀال جي ترقي جي تاريخ

[سنواريو]

سيپٽمبر 1987 ۾ يونيسيف ۽ ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (WHO) علائقائي ڪميٽي "بماڪو انيشيئيٽو" جيڪو 1980 جي ڏهاڪي دوران علائقي ۾ ٿيندڙ مالي مسئلن جي جواب ۽ منشيات جي فنڊ کي گردش ڪرڻ ۾ ڪميونٽي جي شموليت ذريعي اهم دوائن تائين رسائي وڌائڻ جي مقصد سان چارٽر ڪيو ويو, جي شروعات جو اعلان ڪيو.[10] [11] 1987 جي بماڪو انيشيئيٽو ڪانفرنس (WHO پاران منظم) مالي جي گاديءَ واري هنڌ بماڪو ۾ منعقد ڪئي وئي. ۽ سب سهارا آفريڪا جي صحت جي پاليسي کي نئين شڪل ڏيڻ ۾ مدد ڪئي.[12] اجلاس ۾ آفريقي صحت جي وزيرن شرڪت ڪئي. جن بنيادي صحت جي سار سنڀال جي بحالي ذريعي صحت جي سار سنڀال جي رسائي کي بهتر بڻائڻ جي وڪالت ڪئي.[11] نئين حڪمت عملي ڪميونٽي تي ٻڌل صحت جي سار سنڀال جي سڌاري ذريعي رسائي ۽ نتيجي ۾ خدمتن جي وڌيڪ موثر ۽ منصفانه فراهمي کي خاص طور تي وڌايو. علائقي اندر عوامي صحت برادري شروعات جي جواب ۾ مسئلا اٿاريا جن ۾: برابري، رسائي، سستي، انضمام جا مسئلا, دوائن، انتظام، انحصار، رسد مسئلا شامل آهن ۽ استحڪام کي نسبتي اهميت ڏني وئي. انهن تنقيدن جي نتيجي ۾ شروعات بعد ۾ صحت جي خدمتن جي رسائي ۾ واڌ کي حل ڪرڻ لاءِ صحت جي خدمتن جي معيار کي وڌائڻ ۽ صحت جي نظام جي انتظام جي مجموعي بهتري تبديل ٿي وئي. صحت جي سار سنڀال جي سڀني شعبن تائين هڪ جامع حڪمت عملي کي وڌايو ويو. بعد ۾ صحت جي سار سنڀال جي اشارن ۾ بهتري ۽ صحت جي سار سنڀال جي ڪارڪردگي ۽ قيمت ۾ بهتري سان هڪ جامع حڪمت عملي کي وڌايو ويو.[13][14]

مدت زندگي جي توقع سالن ۾
1950–1955 37.46
1955–1960 Increase 39.95
1960–1965 Increase 42.32
1965–1970 Increase 44.42
1970–1975 Increase 46.51
1975–1980 Increase 48.66
1980–1985 Increase 50.45
1985–1990 Increase 51.72
1990–1995 Decrease 51.71
1995–2000 Increase 52.33
2000–2005 Increase 53.67
2005–2010 Increase 56.97
2010–2015 Increase 60.23

ذريعو: عالمي آبادي جا امڪان[15]

صحت جا وڏا چئلينج

[سنواريو]

ٻين عالمي علائقن جي مقابلي ۾ سب سهارا آفريقي علائقي ۾ متعدي ۽ دائمي بيمارين جي غير متناسب شرح آهي. [16]

ذیابيطس

[سنواريو]

ٽائپ 2 ذیابيطس خطي ۾ هڪ وبا جي طور تي برقرار آهي جيڪا سب سهارا آفريڪا لاءِ عوامي صحت ۽ سماجي معاشي بحران پيدا ڪري ٿي. سب سهارا آفريقي برادرين ۾ ذیابيطس جي روڳن ۽ ذيلي قسمن جي ڊيٽا جي کوٽ بيماري لاءِ وبائي مرض جي دستاويز ۾ خلا پيدا ڪيو آهي. ڪيترن ئي ملڪن ۾ غير تشخيص ٿيل ذیابيطس جي اعلي شرح ماڻهن کي دائمي صحت جي پيچيدگين جي اعلي خطري ۾ وجهي ٿي، ان ڪري، علائقي ۾ ذیابيطس سان لاڳاپيل بيماري ۽ موت جو وڏو خطرو پيدا ڪري ٿي.[17]

ايڇ آءِ وي/ايڊز

[سنواريو]

2011 ۾، سب سهارا آفريڪا سڄي دنيا ۾ ايڇ آءِ وي/ايڊز سان رهندڙ سڀني ماڻهن جو %69 گهر هو.[18] جواب ۾، عوام کي ايڇ آءِ وي/ايڊز تي تعليم ڏيڻ لاءِ ڪيترائي قدم شروع ڪيا ويا آهن انهن ۾ گڏيل روڪٿام جا پروگرام، جن کي سڀ کان وڌيڪ اثرائتو قدم سمجهيو ويندو آهي، پرهيز، وفادار رهو، ڪنڊوم استعمال ڪريو مهم ۽ ڊيسمنڊ ٽوٽو ايڇ آءِ وي فائونڊيشن جا آئوٽ ريچ پروگرام شامل آهن.[19] گڏيل قومن جي ايڇ آءِ وي/ايڊز پروگرام (UNAIDS) پاران 2013 ۾ جاري ڪيل هڪ خاص رپورٽ موجب، 2012 ۾ آفريڪا ۾ اينٽي ريٽرو وائرل علاج حاصل ڪندڙ ايڇ آءِ وي مثبت ماڻهن جو تعداد 2005 ۾ علاج حاصل ڪندڙ تعداد کان ست ڀيرا وڌيڪ هو، صرف گذريل سال ۾ تقريبن 1 ملين جو اضافو ٿيو. 2011 ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ ايڊز سان لاڳاپيل موت جو تعداد 2005 جي تعداد کان 33 سيڪڙو گهٽ هو.[20][21] 2011 ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ نئين ايڇ آءِ وي انفيڪشن جو تعداد 2001 جي تعداد کان 25 سيڪڙو گهٽ هو.[22]

مليريا

[سنواريو]

مليريا سب سهارا آفريڪا ۾ هڪ مقامي بيماري آهي، جتي دنيا ۾ مليريا جا گهڻا ڪيس ۽ موت ٿين ٿا.[23]

ٽي بي

[سنواريو]

ٽي بي (Tuberculosis) عالمي سطح تي، خاص طور تي سب سهارا آفريقي علائقي ۾ ايڇ آءِ وي جي وڌندڙ آبادي ۾، هڪ اعلي ڪيس موت جي شرح سان بيماري ۽ موت جو هڪ اهم سبب آهي.[24]

خسرو

[سنواريو]

خطي اندر خسرو (Measles) جي وبا کي روڪڻ لاءِ سب سهارا آفريڪا جي ملڪن ۾ معمول جي حفاظتي ٽيڪون متعارف ڪرايو ويو آهي.[25]

ماءُ ۽ ٻار جي موت

[سنواريو]

مطالعن مان ظاهر ٿئي ٿو ته دنيا جي اڌ کان وڌيڪ ماءُ جي موت سب سهارا آفريڪا ۾ ٿيندي آهي.[26] تنهن هوندي به، هن علائقي ۾ ترقي ڪئي آهي، ڇاڪاڻ ته 1990 کان وٺي علائقي جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ ماءُ جي موت جي شرح تقريبن اڌ گهٽجي وئي آهي.[27] ان کان علاوه، آفريقي يونين جولاءِ 2003 ۾ ماپوٽو پروٽوڪول جي تصديق ڪئي، جيڪو عورتن جي جينياتي ڪٽڻ (FGM) کي منع ڪرڻ جو واعدو ڪري ٿو.[28]

صرف سب سهارا آفريقي علائقو عالمي نومولوڊن ۽ ٻارن جي موت جي تقريبن %45 جو سبب بڻجندو آهي. مطالعي مان ٻار جي بقا ۽ مائرن جي تعليم جي وچ ۾ تعلق ظاهر ٿيو آهي ڇاڪاڻ ته تعليم جا سال مثبت طور تي ٻارن جي بقا جي شرح سان لاڳاپيل آهن. جاگرافيائي مقام پڻ هڪ عنصر آهي ڇاڪاڻ ته ٻار جي موت جي شرح شهري علائقن جي مقابلي ۾ ڳوٺاڻن علائقن ۾ وڌيڪ آهي. [29]

نظر انداز ٿيل ٽراپيڪل بيماريون

[سنواريو]

نظر انداز ٿيل ٽراپيڪل بيماريون جهڙوڪ انفيڪشن (hookworm infection) ڪجهه عام صحت جي حالتن کي شامل ڪن ٿيون. جيڪي سب سهارا آفريقي علائقي ۾ اندازاً 500 ملين ماڻهن کي متاثر ڪن ٿيون. [30]

غير متعدي بيماريون

[سنواريو]

بيمارين جي عالمي بارڊن جي مطالعي جا نتيجا. اهي ظاهر ڪن ٿا ته غير متعدي بيمارين جي عمر جي معيار مطابق موت جي شرح. گهٽ ۾ گهٽ چار سب سهارا ملڪن ۾. ڏکڻ آفريڪا، ڪانگو جي جمهوري جمهوريه، نائيجيريا ۽ ايٿوپيا سميت. سڃاڻپ ٿيل اعليٰ آمدني وارن ملڪن جي مقابلي ۾. شماريات جي نظام ۾ بهتري. ۽ بيماري جي خطري جي عنصرن جي کوٽائي تجزيي سان وبائي مرض جي مطالعي ۾ اضافو. اهي غير متعدي بيمارين (يعني: ذیابيطس، هائپر ٽائونشن، ڪينسر، دل جي بيماري، موهپا، وغيره) جي سمجھ کي بهتر بڻائي سگهن ٿا. سب سهارا آفريڪا ۾. انهي سان گڏ علائقي ۾ صحت جي پاليسي جي چوڌاري فيصلن کي بهتر طور تي آگاهي ڏين ٿا.[16]

انڌا پن (آنڪوسرسياسيس)

[سنواريو]

آنڪوسرسياسيس (Onchocerciasis "درياهه جو انڌو پن") انڌا پن جو هڪ عام سبب, علائقي جي ڪجهه حصن ۾ پڻ مقامي آهي. دنيا ۾ بيماري کان متاثر 99 سيڪڙو کان وڌيڪ ماڻهو انهن جي 31 ملڪن ۾ رهن ٿا. جواب ۾ آنڪوسرسياسيس ڪنٽرول لاءِ آفريقي پروگرام (APOC) سال 1995ع ۾ بيماري کي ڪنٽرول ڪرڻ جي مقصد سان شروع ڪيو ويو.[31]

قومي صحت جي سار سنڀال جا نظام

[سنواريو]

قومي صحت جا نظام ملڪن جي وچ ۾ مختلف آهن. گھانا ۾، گهڻيون صحت جي سار سنڀال حڪومت پاران فراهم ڪئي ويندي آهي ۽ وڏي پيماني تي صحت جي وزارت ۽ گھانا جي صحت جي خدمتن پاران منظم ڪئي ويندي آهي. صحت جي سار سنڀال جي نظام ۾ فراهم ڪندڙن جا پنج سطح آهن: صحت جون پوسٽون جيڪي ڳوٺاڻن علائقن لاءِ پهرين سطح جي بنيادي سنڀال آهن، صحت مرڪز ۽ ڪلينڪ، ضلعي اسپتالون، علائقائي اسپتالون ۽ ٽئين درجي جون اسپتالون. انهن پروگرامن کي گھانا جي حڪومت، مالي قرضن، اندروني طور تي پيدا ٿيل فنڊ، ۽ ڊونرز پاران گڏ ڪيل صحت فنڊ پاران فنڊ ڪيو ويندو آهي. [32]

سب سهارا آفريڪا کان دنيا جي ٻين حصن (يعني انگريزي ڳالهائيندڙ قومون جهڙوڪ آمريڪا ۽ برطانيه) ڏانهن صحت جي ڪارڪنن جي لڏپلاڻ سان گڏ صحت جي ماهرن جي کوٽ علائقي جي صحت جي نظام جي پيداوار ۽ اثرائتي تي منفي اثر وڌو آهي.[33]

آفريڪا ۾ 85 سيڪڙو کان وڌيڪ ماڻهو روايتي دوائن کي اڪثر مهانگي ايلوپيٿڪ طبي صحت جي سار سنڀال ۽ مهانگي دواسازي جي شين جي متبادل طور استعمال ڪندا آهن. آرگنائيزيشن آف آفريقي يونٽي (OAU) رياستن ۽ حڪومت جي سربراهن 2000 جي ڏهاڪي کي آفريقي روايتي دوائن تي آفريقي ڏهاڪي طور قرار ڏنو ته جيئن ڊبليو ايڇ او آفريقي علائقي کي اختيار ڪيو وڃي.[34].[35]

نسلي گروهه

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريڪا جي نسلي گروهن جي فهرست
سان ماڻهو بوٽسوانا مان
يوروبا ڊرم وڄائيندڙ ڪوارا رياست، نائيجيريا (2004)
مونگو خاندان صوبو ايڪويٽر، ڊيموڪريٽڪ ريپبلڪ آف دي ڪانگو ۾

بانٽو ٻوليون جا ڳالهائيندڙ (نائيجر-ڪانگو خاندان جو حصو) ڏکڻ، مرڪزي ۽ ڏکڻ اوڀر آفريڪا ۾ غالب آهن. اولهه آفريڪا جي اندروني سوانا جا بانٽو هاري آهستي آهستي آفريڪا جي اڪثر حصي تي وڌيا.[38] پر ڏکڻ سوڊان ۽ اوڀر آفريڪا ۾ ڪيترائي نيلوٽڪ گروھ, سواحلي ساحل تي مخلوط سواحلي ماڻهو ۽ ڏکڻ ۽ وچ آفريڪا ۾ (ترتيب وار) ڪجھ باقي مقامي خويسان (سان ۽ خويسائي) ۽ پگمي ماڻهو پڻ آهن. بنتو ڳالهائيندڙ آفريقي پڻ گبون ۽ استوائي گني ۾ غالب آهن ۽ اهي ڏکڻ ڪيمرون جي ڪجهه حصن ۾ مليا آهن. ڏکڻ آفريڪا جي ڪالهاري ريگستان ۾ "سان" جي نالي سان سڃاتل الڳ ماڻهو ڊگهي عرصي کان موجود آهن, خويسائي ماڻهن سان گڏ, اهي خويسان ٺاهيندا آهن. سان ڏکڻ آفريڪا جا پري-بانتو مقامي ماڻهو آهن, جڏهن ته پگمي وچ آفريڪا جا پري-بانتو مقامي آفريقي ماڻهو آهن.[39] اولهه آفريڪا جا ماڻهو بنيادي طور تي نائجر-ڪانگو ٻوليون ڳالهائين ٿا. گهڻو ڪري (جيتوڻيڪ خاص طور تي نه) ان جي غير بانٽو شاخن سان تعلق رکن ٿا. جيتوڻيڪ ڪجهه نيلو-سهارا ۽ افرو ايشيائي ڳالهائيندڙ گروپ پڻ مليا آهن. نائيجر-ڪانگو ڳالهائيندڙ (يوروبا، اِگبو، فلاني، اڪان ۽ وولوف) نسلي گروهه سڀ کان وڏا ۽ سڀ کان وڌيڪ بااثر آهن. مرڪزي صحارا ۾. منڊينڪا يا منڊي گروپ سڀ کان وڌيڪ اهم آهن. چاڊڪ ڳالهائيندڙ گروهه (هائوسا سميت) علائقي جي اترئين حصن ۾ مليا آهن. صحارا ۽ نيلو-سهارا برادرين جي ويجهو. جهڙوڪ ڪنوري، [40] زرما[41] ۽ سونگھائي[42] اهي وچ آفريڪا جي سرحد سان لڳندڙ اولهه آفريڪا جي اوڀر وارن حصن ۾ موجود آهن.

اتر آفريڪا جا ماڻهو ٽي مکيه گروهه تي مشتمل آهن: اتر اولهه ۾ بربر. اتر اوڀر ۾ مصري ۽ ليبيا. ۽ اوڀر ۾ نيلو-سهارا ڳالهائيندڙ ماڻهو. مسلمان آبادگار (جيڪي 7 صدي ۾ پهتا) علائقي ۾ عربي ٻولي ۽ اسلام متعارف ڪرايو. علائقي جي رهاڪن جي لساني عربائيزيشن جو عمل شروع ڪيو. سامي فونيشين (جن ڪارٿيج جو بنياد رکيو) ۽ هائڪسوس (انڊو-ايراني الان) انڊو-يورپي يوناني، رومي ۽ وينڊل اتر آفريڪا ۾ پڻ آباد ٿيا. بربر ڳالهائيندڙ آبادي اڃا تائين مراکش ۽ الجيريا ۾ اهم برادريون ٺاهيندي آهي ۽ اڃا تائين تيونس ۽ لبيا ۾ به گهٽ تعداد ۾ موجود آهن.[43] بربر ڳالهائيندڙ طوارق ۽ ٻيا اڪثر خانہ بدوش ماڻهو اتر آفريڪا جي سهارا اندروني حصي جا مکيه رهواسي آهن. موريتانيا ۾. ڏکڻ ۾ هڪ ننڍڙي بربر برادري ۽ نائجر-ڪانگو ڳالهائيندڙ ماڻهو آهن. جيتوڻيڪ ٻنهي علائقن ۾ عربي ۽ عرب ثقافت غالب آهي. سوڊان ۾ جيتوڻيڪ عربي ۽ عرب ثقافت غالب آهي. ان ۾ اصل ۾ نيلو-سهارن ڳالهائيندڙ گروهه پڻ آباد آهن. جهڙوڪ نوبين، فر، مساليت ۽ زغوا, جيڪي صدين کان مختلف طور تي عرب جزيره نما کان آيل مهاجرن سان گڏ رهيا آهن. افرو-ايشيائي ڳالهائيندڙ بيجا خانه بدوشن جون ننڍيون برادريون مصر ۽ سوڊان ۾ پڻ ملي سگهن ٿيون.[44]

اتر اوڀر آفريڪا کان بيجا خانه بدوش

آفريڪا جي هارن ۾. افرو-ايشيائي ڳالهائيندڙ گروهه غالب آهن. ايٿوپيائي ۽ ايريٽيرين گروهه جهڙوڪ امهارا ۽ ٽگراين (مجموعي طور تي حبيشا جي نالي سان مشهور آهن) افرو-ايشيائي ٻولي خاندان جي سامي شاخ مان ٻوليون ڳالهائين ٿا. جڏهن ته اورومو ۽ صومالي افرو-ايشيائي ٻولي خاندان جي خوشياتي شاخ مان ٻوليون ڳالهائين ٿا. ڏکڻ ايٿوپيا ۽ ايريٽيريا ۾. ڏکڻ سوڊان ۾ رهندڙن سان لاڳاپيل نيلوٽڪ ماڻهو پڻ مليا آهن. جڏهن ته بنتو ۽ خويسان نسلي اقليتون ڏکڻ صوماليا جي ڪجهه حصن ۾ رهن ٿيون.

ڏکڻ آفريڪا مان هڪ آفريڪانر خاندان، 1886

ٻي عالمي جنگ کان پوءِ جي دور جي ڊيڪولونائيزيشن تحريڪن کان اڳ يورپين جي نمائندگي آفريڪا جي هر حصي ۾ هئي. [45] 1960 ۽ 1970 جي ڏهاڪي دوران ڊيڪولونائيزيشن جي نتيجي ۾ اڪثر ڪري يورپي نسل جي آبادگارن جي وڏي پيماني تي آفريڪا مان, خاص طور تي الجيريا ۽ مراکش کان (اتر آفريڪا ۾ 1.6 ملين پائيڊ-نائر), ڪينيا، ڪانگو، روڊيشيا، موزمبيق ۽ انگولا هجرت ٿي.[46] 1977 جي آخر تائين هڪ ملين کان وڌيڪ پرتگالي آفريڪا مان واپس آيا هئا.[47] [48][49] تنهن هوندي به ڪيترن ئي آفريقي رياستن ۾ اڇا آفريقي, خاص طور تي ڏکڻ آفريڪا، زمبابوي، نميبيا ۽ ري يونين اقليت ۾ آهن.[50] سڀ کان وڏي اصلي يورپي آفريقي آبادي وارو آفريقي ملڪ ڏکڻ آفريڪا آهي.[51] آفريڪن (برطانوي ڊاسپورا) ۽ رنگين اڄ آفريڪا ۾ سڀ کان وڏي اصلي يورپي نسل جا گروهه آهن.

اصلي يورپي نوآبادياتي پڻ ايشيائي نسل جي وڏي گروهن کي آندو. خاص طور تي هندستاني برصغير ​​جا ماڻهو. برطانوي نوآبادين ڏانهن. ڏکڻ آفريڪا ۾ وڏيون هندستاني برادريون مليون آهن. ۽ ننڍيون ڪينيا، تنزانيا ۽ ڪجهه ٻين ڏکڻ ۽ اوڀر آفريقي ملڪن ۾ موجود آهن. يوگنڊا ۾ وڏي هندستاني برادري کي 1972 ۾ آمر عيدي امين پاران ڪڍيو ويو هو. جيتوڻيڪ ڪيترائي واپس اچي ويا آهن. هندي سمنڊ ۾ ٻيٽ پڻ بنيادي طور تي ايشيائي نسل جي ماڻهن جي آبادي آهن. اڪثر ڪري آفريقي ۽ يورپين سان ملايا ويندا آهن. ملاگاسي ماڻهو (مڊگاسڪر جا) آسٽرونيشيائي ماڻهو آهن. ۽ مقامي آفريقي ماڻهو. پر ساحل سان گڏ رهندڙ ماڻهو عام طور تي بنتو، عرب، هندستاني ۽ يورپي نسل سان مليا ويندا آهن. ملائي ۽ هندستاني آباؤ اجداد پڻ ڏکڻ آفريڪا ۾ ڪيپ ڪلورڊز (ٻن يا وڌيڪ نسلن ۽ براعظمن ۾ اصل وارا ماڻهو) جي نالي سان سڃاتل ماڻهن جي گروپ ۾ اهم جزا آهن. 21 صدي کان شروع ٿي. ڪيترائي هسپانوي (بنيادي طور تي ميڪسيڪن، وچ آمريڪي، چلي، پيرو ۽ ڪولمبين) آفريڪا ڏانهن لڏپلاڻ ڪري چڪا آهن. لڳ ڀڳ 500,000 هسپانوي آفريڪا ڏانهن لڏپلاڻ ڪري چڪا آهن. جن مان گهڻا ڏکڻ آفريڪا، ڪينيا، نائيجيريا، يوگنڊا ۽ گھانا ۾ رهن ٿا. 20 صدي دوران. لبناني (۽ چيني) جون ننڍيون پر اقتصادي طور تي اهم برادريون پڻ اولهه ۽ اوڀر آفريڪا جي وڏن ساحلي شهرن ۾ ترقي ڪيون آهن.[52][53]

ٻوليون

[سنواريو]
اصل مضمون جي لاءِ ڏسو آفريڪا جون ٻوليون

آفريڪا ۾ ٽي مکيه لساني فائلا آهن: نائجر-ڪانگو ٻوليون (بنٽو سميت). اولهه، مرڪزي، ڏکڻ اوڀر ۽ ڏکڻ آفريڪا ۾, نيلو-سهارا ٻوليون تنزانيا کان سوڊان تائين ۽ چاڊ کان مالي تائين ڳالهايون وڃن ٿيون. خويسان ٻوليون نميبيا ۽ بوٽسوانا جي ڪالاهاري ريگستان ۾ مرڪوز آهن. ٻيا ڪيترائي ننڍا خاندان ۽ ٻولي الڳ ٿيل آهن. انهي سان گڏ ٻوليون جيڪي اڃا تائين درجه بندي نه ڪيون ويون آهن.

ان کان علاوه مغربي ايشيا کان آفرو ايشيائي ٻوليون، اتر آفريڪا، هارن آف آفريڪا ۽ ساحل جي حصن ۾ پکڙيل آهن. افريقي وطن مغربي ايشيا ۾ يا آفريڪا ۾ ٿي سگهي ٿو.

تازو آفريڪا ۾ متعارف ڪرايل آسٽرونيائي ٻوليون آهن جيڪي مڊگاسڪر ۾ ڳالهايون وڃن ٿيون. انهي سان گڏ ڏکڻ آفريڪا ۽ نميبيا (آفريقي، انگريزي، جرمن) ۾ ڳالهايون ويندڙ هند-يورپي ٻوليون آهن, جيڪي اڳوڻي يورپي ڪالونين ۾ لنگوا فرينڪا طور استعمال ٿينديون هيون.

آفريڪا ۾ مقامي طور تي ڳالهائي ويندڙ ٻولين جو ڪل تعداد جو اندازو, مختلف اندازن ۾ (ٻولي بمقابله لهجي جي حد بندي تي منحصر آهي) 1,250 ۽ 2,100 جي وچ ۾ لڳايو ويو آهي[54] ۽ ڪجهه ڳڻپ موجب "3,000 کان وڌيڪ" جو اندازو لڳايو ويو آهي.[55] نائيجيريا ۾ صرف 500 کان وڌيڪ ٻوليون آهن (SIL Ethnologue جي ڳڻپ موجب).[56]

تقريبن هڪ سؤ ٻوليون بين النسلي رابطي لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿيون. عربي، صومالي، بربر، امہاري، اورومو، اِگبو، سواحلي، هائوسا، منڊنگ، فلاني ۽ يوروبا لکين ماڻهو ڳالهائين ٿا. ٻارهن لهجن جا ڪلسٽر (جيڪي هڪ سؤ لساني قسمن تائين گڏ ٿي سگهن ٿا) 75 سيڪڙو ڳالهائين ٿا ۽ پندرهن لهجن جا ڪلسٽر 85 سيڪڙو آفريقي پهرين يا اضافي ٻولي جي طور تي ڳالهائين ٿا.[57]

نائيجر-ڪانگو, 500 ملين کان وڌيڪ ڳالهائيندڙن سان (2017), آفريقي ٻولين جو سڀ کان وڏو فيلم آهي. ان تي بانٽو شاخ جو غلبو آهي (بانٽو جي توسيع ۾ سب سهارا آفريڪا ۾ پکڙيل آهي). بانٽو ڳالهائيندڙ نائجر-ڪانگو ڳالهائيندڙن جو اڌ حصو آهن. عربي, عرب آفريڪا جي آبادي 330 ملين (2017) جي ترتيب سان, آفريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ ڳالهائي ويندڙ واحد ٻولي آهي. ٻيون آفرو ايشيائي ٻوليون آفريڪا ۾ 100 ملين ڳالهائيندڙن جي ترتيب سان ڳالهايون وڃن ٿيون (2017). نيلو-سهارن 100 ملين ڳالهائيندڙن جي ترتيب سان ڳالهايون وڃن ٿيون (2017). خويسان ڪيتريون ئي خطري جي ڪلڪ ٻولين کي گڏ ڪري ٿو. سڀ کان وڏي ۾ وڏي 300,000 ڳالهائيندڙن جي ترتيب سان ڪوئخو آهي (2016).

پڻ ڏسو

[سنواريو]

حوالا

[سنواريو]
  1. ↑ . 2017-11-29 {{cite web}}: Missing or empty |title= (مدد); Missing or empty |url= (مدد)
  2. 1 2 "Africa population tops a billion". BBC. 18 November 2009."World Population Prospects: The 2004 Revision" United Nations (Department of Economic and Social Affairs, population division)
  3. ↑ Eliya Zulu, "How to defuse sub-Saharan Africa’s population bomb", New Scientist, 26 April 2012. Jeffrey Gutman and Nirav Patel, "Urban Africa: Avoiding the perfect storm", Foresight Africa, 26 January 2018.
  4. ↑ Joseph J Bish, "Population growth in Africa: grasping the scale of the challenge", The Guardian, 11 January 2016. "African fertility has not fallen as expected. Precipitous declines in fertility in Asia and Latin America, from five children per woman in the 1970s to around 2.5 today, led many to believe Africa would follow a similar course. [...] Unfortunately, since the early 1990s, family planning programmes in Africa have not had the same attention [as in other parts of the world], resulting in slow, sometimes negligible, fertility declines. In a handful of countries, previous declines have stalled altogether and are reversing. [...] A few heroic efforts, such as Family Planning 2020, are attempting to stimulate family planning programmes across the continent, and there are some signs of success. Recent figures from Kenya and Zambia show substantial strengthening of contraceptive use among married women. In Kenya, 58% of married women now use modern contraception, and in Zambia this measure has risen from 33% to 45% in the last three years. In both cases, the catalysts for improvements were government commitment and commensurate budget financing. The virtuous circle may not be completely out of reach, but many more African governments must make haste and make substantial investments in contraceptive information and access for their people."
  5. ↑ "World Health Statistics 2016: Monitoring health for the SDGs Annex B: tables of health statistics by country, WHO region and globally" (PDF). World Health Organization. 2016. 2018-08-03 تي حاصل ڪيل.
  6. ↑ "United Nations World Population Prospects: 2015 revision" (PDF). United Nations Department of Economic and Social Affairs. 29 July 2015. 2018-08-03 تي حاصل ڪيل.
  7. ↑ "Falkland Islands (Islas Malvinas) Life expectancy at birth". Index Mundi. 2018-08-03 تي حاصل ڪيل.
  8. ↑ "Greenland Life expectancy at birth". Index Mundi. اصل نسخو مان 2016-07-11 تي محفوظ ڪيل. 2018-08-03 تي حاصل ڪيل.
  9. ↑ The world factbook 2006. United States Central Intelligence Agency. Dulles, Va.: Potomac. 2006. ISBN 1574889974. OCLC 64964412.{{cite book}}: CS1 maint: others (ڳنڍڻو)
  10. ↑ Hanson, Kara; McPake, Barbara (1993). "The Bamako Initiative: where is it going". Health Policy and Planning (Oxford University Press) 8 (3): 267–274. doi:10.1093/heapol/8.3.247-a. http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.878.4969&rep=rep1&type=pdf.
  11. 1 2 Ridde, Valéry (2011). "Is the Bamako Initiative Still Relevant for West African Health Systems?". International Journal of Health Services (Baywood Publishing Co.) 41 (1): 175–184. doi:10.2190/HS.41.1.l. PMID 21319728. http://www.medsp.umontreal.ca/IRSPUM_DB/pdf/29285.pdf. Retrieved 16 April 2018. آرڪائيو ڪيا ويا 17 April 2018 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.
  12. ↑ "Health Systems Resource Guide: user fees". 2006-11-28. اصل نسخو مان 28 November 2006 تي محفوظ ڪيل. 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  13. ↑ Knippenberg, R.; Alihonou, E.; Soucat, A.; Oyegbite, K.; Calivis, M.; Hopwood, I.; Niimi, R.; Diallo, M. P. et al. (June 1997). "Implementation of the Bamako Initiative: strategies in Benin and Guinea". The International Journal of Health Planning and Management 12 Suppl 1: S29–47. doi:10.1002/(SICI)1099-1751(199706)12:1+3.0.CO;2-U. ISSN 0749-6753. PMID 10173105.
  14. ↑ "Medicus Mundi Switzerland - Manageable Bamako Initiative schemes". 2007-10-08. اصل نسخو مان 8 October 2007 تي محفوظ ڪيل. 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  15. ↑ "World Population Prospects - Population Division - United Nations". esa.un.org. 2018-08-26 تي حاصل ڪيل.
  16. 1 2 Dalal, Shona; Beunza, Juan Jose; Volmink, Jimmy; Adebamowo, Clement; Bajunirwe, Francis; Njelekela, Marina; Mozaffarian, Dariush; Fawzi, Wafaie et al. (2011-08-01). "Non-communicable diseases in sub-Saharan Africa: what we know now" (en ۾). International Journal of Epidemiology 40 (4): 885–901. doi:10.1093/ije/dyr050. ISSN 0300-5771. PMID 21527446. https://academic.oup.com/ije/article/40/4/885/682926.
  17. ↑ Mbanya, Jean Claude N; Motala, Ayesha A; Sobngwi, Eugene; Assah, Felix K; Enoru, Sostanie T (2010-06-26). "Diabetes in sub-Saharan Africa". The Lancet 375 (9733): 2254–2266. doi:10.1016/s0140-6736(10)60550-8. ISSN 0140-6736. PMID 20609971. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60550-8.
  18. ↑ "Global Fact Sheet: World AIDS Day 2012" (PDF). UNAIDS.org. 2025-10-16 تي حاصل ڪيل.
  19. ↑ "Desmond Tutu HIV Foundation - Our Work". 2013-01-16. اصل نسخو مان 16 January 2013 تي محفوظ ڪيل. 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  20. ↑ "UNAIDS reports more than 7 million people now on HIV treatment across Africa––with nearly 1 million added in the last year—while new HIV infections and deaths from AIDS continue to fall". www.unaids.org (انگريزي ۾). 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  21. ↑ UN Joint Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) (May 2013). "UNAIDS Special Report Update: How Africa Turned AIDS Around" (PDF).
  22. ↑ Global report: UNAIDS report on the global AIDS epidemic: 2012. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. [Geneva]: UNAIDS. 2012. ISBN 9789291735921. OCLC 823635323.{{cite book}}: CS1 maint: others (ڳنڍڻو)
  23. ↑ "Fact sheet about Malaria". World Health Organization (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  24. ↑ Mukadi, Ya Diul; Maher, Dermot; Harries, Anthony (2001-01-26). "Tuberculosis case fatality rates in high HIV prevalence populations in sub-Saharan Africa" (en-US ۾). AIDS 15 (2): 143. doi:10.1097/00002030-200101260-00002. ISSN 0269-9370. https://journals.lww.com/aidsonline/Fulltext/2001/01260/Tuberculosis_case_fatality_rates_in_high_HIV.2.aspx.
  25. ↑ Verguet, Stéphane; Jassat, Waasila; Hedberg, Calle; Tollman, Stephen; Jamison, Dean T.; Hofman, Karen J. (2012-02-21). "Measles control in Sub-Saharan Africa: South Africa as a case study". Vaccine 30 (9): 1594–1600. doi:10.1016/j.vaccine.2011.12.123. ISSN 1873-2518. PMID 22230581.
  26. ↑ Alvarez, Jose Luis; Gil, Ruth; Hernández, Valentín; Gil, Angel (2009-12-14). "Factors associated with maternal mortality in sub-Saharan Africa: an ecological study". BMC Public Health 9. doi:10.1186/1471-2458-9-462. PMID 20003411.
  27. ↑ "Maternal mortality". World Health Organization (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  28. ↑ Bonino, Emma (2004-09-15). "A brutal custom : Join forces to banish the mutilation of women". The New York Times (آمريڪي انگريزي ۾). ISSN 0362-4331. 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  29. ↑ Black lives matter : lifespan perspectives. Fairchild, Halford H. Delhi, India. 2017. ISBN 9789382661405. OCLC 984759607.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (ڳنڍڻو) CS1 maint: others (ڳنڍڻو)
  30. ↑ Hotez, Peter J.; Kamath, Aruna (2009-08-25). "Neglected Tropical Diseases in Sub-Saharan Africa: Review of Their Prevalence, Distribution, and Disease Burden" (en ۾). PLOS Neglected Tropical Diseases 3 (8): e412. doi:10.1371/journal.pntd.0000412. PMID 19707588.
  31. ↑ "Onchocerciasis (river blindness)". World Health Organization (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-05-10 تي حاصل ڪيل.
  32. ↑ Canagarajah, Sudharshan; Ye, Xiao (2001-04-01). "Public Health and Education Spending in Ghana in 1992-98: Issues of Equity and Efficiency". ssrn.com (انگريزي ۾). SSRN 632648.
  33. ↑ Naicker, Saraladevi; Plange-Rhule, Jacob; Tutt, Roger C.; Eastwood, John B. (2009). "Shortage of healthcare workers in developing countries--Africa". Ethnicity & Disease 19 (1 Suppl 1): S1–60–4. ISSN 1049-510X. PMID 19484878.
  34. ↑ Dunlop, David W. (November 1975). "Alternatives to "modern" health delivery systems in Africa: Public policy issues of traditional health systems". Social Science & Medicine 9 (11–12): 581–586. doi:10.1016/0037-7856(75)90171-7. ISSN 0037-7856. PMID 817397. http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0037785675901717.
  35. ↑ Kofi-Tsekpo, Mawuli (2004). "Institutionalization of African traditional medicine in health care systems in Africa". African Journal of Health Sciences 11 (1–2): i–ii. doi:10.4314/ajhs.v11i1.30772. ISSN 1022-9272. PMID 17298111.
  36. ↑ "Prevalence of HIV, total (% of population ages 15-49) | Data". data.worldbank.org (آمريڪي انگريزي ۾). 2018-05-09 تي حاصل ڪيل.
  37. ↑ "BBC News | Health | Life expectancy in Africa plummets due to Aids". news.bbc.co.uk. 2018-05-09 تي حاصل ڪيل.
  38. ↑ Luc-Normand Tellier (2009). "Urban world history: an economic and geographical perspective". PUQ. p.204. ISBN 2-7605-1588-5
  39. ↑ Pygmies struggle to survive in war zone where abuse is routine آرڪائيو ڪيا ويا 25 May 2010 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Times Online. 16 December 2004.
  40. ↑ "The World Factbook". اصل نسخو مان 29 March 2019 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  41. ↑ "The World Factbook". اصل نسخو مان 24 April 2020 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  42. ↑ "The World Factbook". اصل نسخو مان 10 November 2015 تي محفوظ ڪيل. 27 December 2013 تي حاصل ڪيل.
  43. ↑ Q&A: The Berbers. BBC News. 12 March 2004.
  44. ↑ John A. Shoup, Ethnic Groups of Africa and the Middle East (2011), p. 333, ISBN 159884363X: "The Zaghawa is one of the major divisions of the Beri peoples who live in western Sudan and eastern Chad, and their language, also called Zaghawa, belongs to the Saharan branch of the Nilo-Saharan language group."
  45. ↑ "We Want Our Country" (3 of 10) آرڪائيو ڪيا ويا 23 July 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Time. 5 November 1965
  46. ↑ Flight from Angola, The Economist , 16 August 1975
  47. ↑ Portugal - Emigration, Eric Solsten, ed. Portugal: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1993.
  48. ↑ Raimondo Cagiano De Azevedo (1994). "Migration and development co-operation.". Council of Europe. p.25. ISBN 92-871-2611-9
  49. ↑ Jungle Shipwreck آرڪائيو ڪيا ويا 22 July 2013 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين.. Time. 25 July 1960
  50. ↑ Holm, John A. (1989). Pidgins and Creoles: References survey. Cambridge University Press. ص. 394. ISBN 0-521-35940-6.
  51. ↑ South Africa: People: Ethnic Groups. آرڪائيو ڪيا ويا 21 June 2020 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. World Factbook of CIA
  52. ↑ "China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration". By Malia Politzer, Migration Information Source. August 2008.
  53. ↑ "Lebanese Immigrants Boost West African Commerce آرڪائيو ڪيا ويا 2011-12-24 حوالو موجود آهي وي بيڪ مشين. آرڪائيو ڪاپي, اصل نسخي مان 2011-12-24 تي محفوظ ڪيل, 2026-06-12 تي حاصل ڪيل{{citation}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (ڳنڍڻو)", By Naomi Schwarz, VOANews.com, 10 July 2007
  54. ↑ Heine, Bernd; Heine, Bernd, مرتب (2000). African Languages: an Introduction. Cambridge University Press.
  55. ↑ Epstein, Edmund L.; Kole, Robert, مرتب (1998). The Language of African Literature. Africa World Press. ص. ix. ISBN 0-86543-534-0. 2011-06-23 تي حاصل ڪيل. Africa is incredibly rich in language—over 3,000 indigenous languages by some counts, and many creoles, pidgins, and lingua francas.
  56. ↑ "Ethnologue report for Nigeria". Ethnologue Languages of the World.
  57. ↑ "Human Development Report 2004" (PDF). United Nations Development Programme. 2004.

ٻاهرين لنڪس

[سنواريو]
"https://sd.wikipedia.org/w/index.php?title=آفريڪا_جي_آباديات&oldid=415522" تان ورتل