حيدرآباد سنڌ

Wikipedia طرفان
Jump to: navigation, ڳولا
حيدرآباد — هٻڪارُن جو شهر
Pk-map.png

پاڪستاني بيٺڪ ۾ حيدرآباد جي مڪانيت
Location
 - ڊگھائي ڦاڪَ
 - ويڪرائي ڦاڪَ
 - اُوچائي

25°367'N
68°367'E
13m
ايراضي km²
ماڻهسيه
 - City (2000)

1,348,288(سنڌ جو ٻيون وڏي ۾ وڏو شهر)
ماڻهسيه گھاٽائي persons/ km²
Calling code 022
Time zone PST +05:00 ahead of GMT
تعلقا 4
يُوسِيز 48
City Mayor (ناظم) مڪڙ


حيدرآباد، جيڪو پنهنجي اوائلي دور ۾ نيرون ڪوٽ جي نالي سان مشهور هو، سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ به رهي چڪو آهي. هيءُ ڪلھوڙن جي دور حڪومت کان سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ هو ۽ اها حيثيت اوستائين رهيس جيستائين انگريز سنڌ تي قابض نه ٿيا، جن اچي ڪراچيءَ کي سنڌ جي گادي بڻايو. پاڪستان جي بيٺڪ قائم ٿيڻ کان اڳ، حيدرآباد کي خطي جو پيرس سڏيو ويندو هو.

حيدرآباد جو پڪو قلعو، جيڪو اڄ بھ موجود آهي

تاريخ[سنواريو]

‏‏ڪلهوڙو شهنشاهت جي بادشاهه ميان غلام شاهه ڪلهوڙي کي سنڌو درياءَ جي ڪپ تي نيرون ڪوٽ جي نالي سان وسندڙ مهاڻن جي آبادي ايتري ته پسند آئي جو هن ويجھين ٽِن ٽڪرين مان هڪَ تي پنهنجو قلعو جوڙائڻ جو فيصلو ڪيو، جيڪو اڄ تائين قائم دائم آهي ۽ تڏهن کان پڪو قلعو جي نالي سان مقبول عام آهي.


ٽالپر راڄ[سنواريو]

ڪلهوڙن کان پوءِ سنڌ تي مير ٽالپرن جي حڪمراني قائم ٿي. مير فتح علي خان ٽالپر خدا آباد ڇڏي حيدرآباد جو پڪو قلعو اچي وسايو ۽ 1789ع کان حيدرآباد ئي سندس گاديءَ جو هنڌ هو. سندس عدالت به پڪي قلعي ۾ ئي هلندي هئي. مير فتح علي خان ٽالپر ۽ سندس ٽي ڀائر، المعروف چار يار، حيدرآباد جي معاملات کي سنڀاليندا هئا. سندن دور حڪومت گھڻو ڊگھو نه هليو، ۽ جلد ئي 1843ع ۾ 24 مارچ تي برطانوي قوتن کان جنگ هارائڻ بعد حيدرآباد جو شهر انگريزن جي قبضي هيٺ اچي ويو ۽ ميرن جي صاحبي اختتام تي پهتي.


عڪس:Hyderabad1889.jpg
حيدرآباد 1889ع ۾ ڏسجندي

برطانوي بيٺڪ وارو دور[سنواريو]

جيتوڻيڪ برطانوي فتح بعد سنڌ جي گاديءَ جو هند ڪراچيءَ منتقل ٿي ويو، پر حيدرآباد جون اڪثر پڪييون ۽ خوبصورت عمارتون برطانوي دور ۾ جڙيون. حيدرآباد جي ويجھو خوبصورت ۽ شاهڪار ڪوٽڙي بيراج پڻ انگريزن جي دور ۾ جڙي. ان کان سواءِ حيدرآباد ۾ ثقافتي ۽ تعليمي سرگرمين اڃا وڌيڪ زور ورتو.

ھلندڙ پاڪستاني بيٺڪ جو دور[سنواريو]

‏‏اڄ بدقسمتيءَ سان سنڌ جي هن تاريخي شهر ۽ ادبي ثقافتي مرڪز تي مڪڙ قوم جو قبضو آهي ۽ پڪي قلعي ۾ مڪڙ دهشتگردن جا هزارين گھر آباد آهن. شهر جي اڪثريت مڪڙ آهي ته شهر جو ناظم به مڪڙ آهي. پاڪستاني بيٺڪ قائم ٿيڻ شرط ڪراچيءَ کي وفاقي گاديءَ جو هنڌ بڻائي سنڌ کان ڌار ڪيو ويو ۽ سنڌ جي گاديءَ کي حيدرآباد منتقل ڪيو ويو. اهڙيءَ ريت ڪجھه سالَن لاءِ حيدرآباد هڪ ڀيرو وري سنڌ جي گاديءَ جو ھنڌ بڻيو هو. مگر پاڪستان جي قيام کان پوءِ لڳاتار ڪيترا ئي سالَ هندستان کان آيل مڪڙ دهشتگردن هٿان حيدرآباد ۾ رهندڙ امن پسند سنڌي هندو شهرين جو ڪوس ڪيو ويو ۽ اهڙيءَ ريت کين لڏڻ تي مجبور ڪري سندن سموريون ملڪيتون هندستاني مڪڙن ۾ ورهايون ويون.

عڪس:Hydsndsat.jpg
حيدرآباد شهر اپگرهه کان ڏسجندي

ڀُون نگاري[سنواريو]

حيدرآباد گنجي ٽڪر جي اُترين ٽڪريءَ تي واقع آهي، جيڪا ويڪرائي ڦاڪَ 25.367 (اُتر) درجا ۽ ڊگھائي ڦاڪَ 68.367 درجا (اوڀر) تي، سنڌو درياءَ جي اڀرندي ڪپَ تي واقع آهي. حيدرآباد جي پسگردائيءَ ۾ ڪيترا ئي ننڍا شهر آهن، جهڙوڪ 6.7 ڪلوميٽر جي فاصلي تي ڪوٽڙي، 8.1 ڪلموميٽر جي فاصلي تي ڄامشورو، 5 ڪلوميٽر جي فاصلي تي هٽڙي، ۽ 7.5 ڪلوميٽر جي فاصلي تي هُسڙي. حيدرآباد سنڌ جي وڏي ۾ وڏي شهر ڪراچيءَ کان تقريباً 160 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اتر اوڀر ۾ سامونڊي سطح کان 13 ميٽر اوچائيءَ تي واقع آهي.

عڪس:Oldcampus.jpg
نَو وديالا، سنڌ يونيورسٽيءَ جو پراڻو ڪيمپس

تعليم[سنواريو]

حيدرآباد ۽ ان جي پسگردائيءَ ۾ ڪيترا ئي اعليٰ تعليمي ادارا آهن.

آبهوا[سنواريو]

‏‏حيدرآباد منجھند جو تمام گرم ٿيندو آهي. سيارو اڪثر تمام گھٽ ٿڌو ٿيندو آهي. جڏهن ته اونهاري ۾ منجھند جو گرمي پد 48 درجا سينٽيدريڊ به ٿي ويندو آهي. اونهاري ۾ رات جو تمام سٺو ٺار ٿيندو آهي جڏهن ته سياري جون راتيون تمام ٿڌيون ٿي وينديون آهن ، ڇاڪاڻ ته حيدرآباد ۾ اڪثر تيز هوائون لڳنديون آهن. تنهنڪري سياري جون راتين ۾ هوائون تمام گڻيون ٿڌيون ٿينديون آهن ته اونهاري ۾ منجھند جو لُڪَ لڳندي آهي. تنهنڪري حيدرآباد جا ماڻهو اونهاري ۾ منجھند جو ٻاهر نڪرڻ کان پاسو ڪندا آهن.

معاشيات[سنواريو]

‏‏آباديءَ جي اڪثريت جيئان، حيدرآباد جي ڪاروبار تي به مڪڙ قوم ڇانيل آهي. هر ننڍو وڏو ڪاروبار يا ته ڪو مڪڙ هلائي رهيو آهي يا وري ڪاٺياواڙي ميمڻ ۽ گجراتي. هاڻي ته حيدرآباد جي شهر ۾ افغاني پناهگير به ڪاروبار ڪري رهيا آهن. پاڪستان جي بيٺڪ قائم ٿيڻ کان پوءِ مڪڙ قوم جي ڪن فردن حيدرآباد ۾ چوڙين جا ڪارخانا لڳايا، جنهن کان پوءِ دنيا جو وڏي ۾ وڏي چوڙين جو صنعتي مرڪز حيدرآباد بڻجي ويو. ان کان سواءِ هن وقت حيدرآباد ۾ سمينٽ، صابڻ، شيشي جا ڪارخانا پڻ آهن. تنهن کان سواءِ سون ۽ دستڪاريءَ جا هنرمند پڻ نمايان آهن. ڀرپاسي جي ٻهراڙيءَ ۾ اپايل ميوي، ڪڻڪ، چانور، ۽ ڪپاهه جي وڪري جو مرڪز پڻ حيدرآباد آهي.

شهري انتظاميه[سنواريو]

‏‏هن وقت حيدرآباد جي سموري شهري حڪومت مڪڙن جي هٿ وس آهي. سن 2005ع ۾ جڏهن حيدرآباد ضلعي کي ٽوڙي ان کان مٽياري، هالا ۽ ٽنڊو محمد خان جا تعلقا الڳ ڪيا ويا ته بچيل حيدرآباد ضلعي اسيمبليءَ ۾ ازخود مڪڙن جي اڪثريت ٿي وئي ۽ ضلعي ناظم مڪڙ ٿي ويو. اهڙيءَ ريت مٽياري، جيڪو حيدرآباد کان بمشڪل 20 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع آهي، تنهن جي رهاڪن لاءِ به حيدرآباد ۾ سرڪاري ملازمت ڪرڻ مشڪل ٿي پيو آهي.

آمدورفت[سنواريو]

‏‏حيدرآباد کي روڊ، ريل، فضا ۽ درياءَ رستي رسي سگھجي ٿو.

‏‏هوائي اڏو:
‏‏اڳي اهو چڱو خاصو هوائي اڏو هو، پر هن وقت تقريباً بند پيو آهي. پي آئِي اي اتان هر هفتي ٽي اڏامون ڀريندي هئي. اڃا به ڪڏهن غير چارٽرڊ اڏام اتي لهي سگھي ٿي.


‏‏روڊ رستا: The national highway passes through Hyderabad also called N5 (which is goes southwest), N9 (which is the same road going north), super highway, national highway, KLP road (Karachi, Lahore Peshawer road), Hala road etc.

‏‏ريل رستو: Hyderabad is a major junction of Pakistan Railways, meaning railway lines go at least in 3 directions. 1) Down country i.e. southword to Karachi 2) Up country i.e. northword to Tando Jam, Nawabshah, Ghotki (Sukkur), Rahimyar Khan, Lahore, Rawalpindi (Islamabad) and Peshawar. 3) East word ‏‏ٻيڙيون: This means of transport is mostly used by fishermen.

ماڻهنگاري[سنواريو]

ماڻهسيه Population جي لحاظ کان حيدرآباد سنڌ جو ٻيون، اڄوڪي پاڪستاني بيٺڪ ۾ اٺون ۽ دنيا ۾ ٻه سَو نائون (209) وڏي ۾ وڏو شهر آهي. هن وقت ان جي ماڻهسيه لڳ ڀڳ تيرهن لک اٺيتاليهه هزار ٻه سَو اٺاسي 1,348,288 آهي. حيدرآباد جي آباديءَ جي اڪثريت مڪڙن تي مشتمل آهي. انتظامي اعتبار سان اڄوڪو حيدرآباد شهر ۽ ضلعو چئن تعلقن، حيدرآباد شهر، قاسم آباد، لطيف آباد ۽ حيدرآباد ٻهراڙي ۾ ورهايل آهي. انهن مان ٻن تعلقن، يعني ٻهراڙي ۽ قاسم آباد ۾ اڪثريت سنڌي آباديءَ جي آهي ته باقي ٻن وڏن تعلقن ۾ اڪثريت مڪڙن جي آهي.

عوام ۽ ثقافت[سنواريو]

روايتاً حيدرآباد سنڌ جو ثقافتي مرڪز سمجھيو ويندو رهيو آهي. جيتوڻيڪ پاڪستاني بيٺڪ جي قيام کان پوءِ حيدرآباد جي ان سڃاڻپ کي ڌڪ لڳو ڇاڪاڻ ته پاڪستاني حڪومت سنڌي هندن کي زوريءَ لڏائي مڪڙ قوم کي وسايو ۽ سموريون ملڪيتون مڪڙ قوم جي فردن ۾ ورهائي ڇڏيون. جنهن بعد حيدرآباد ۾ سنڌي هڪ اقليت جيان گذاري رهيا آهن ۽ ڪيترا ئي ڀيرا مڪڙ دهشتگردن طرفان سنڌين جو قتل عام پڻ ڪيو ويو آهي. 1990ع کان حيدرآباد ۾ سنڌين ۽ مڪڙن جون وسنديون نسبتاً ڌار ڌار ٿي ويون آهن.

حيدرآباد پنهنجي مذهبي رواداريءَ باعث پڻ مشهور آهي. اتي هندو ۽ ڪرستان اقليت تمام امن ۽ سلامتيءَ سان رهي ٿي.

ذريعات[سنواريو]

اخبارون[سنواريو]

حيدرآباد مان ڪيتريون ئي سنڌي توڙي غير سنڌي اخبارون نڪرن ٿيون. ڪجھه مقبول اخبارون هي آهن:

تنهن کان سواءِ حيدرآباد مان ڪيترا رسالا پڻ شايع ٿين ٿا.


ڏور ڏيک[سنواريو]

حيدرآباد ۾ هڪ خانگي ٽي وي چينل شاليمار ٽيلي وزن پڻ ڪم ڪري رهيو آهي. مگر هيءُ هڪ خالص مڪڙو چينل آهي ۽ ان تي سنڌي پروگرام نشر نه ٿيندا آهن.

عڪس:NiazStadium.jpg
نياز ڪرڪيٽ اسٽيڊيئم حيدرآباد

رانديون[سنواريو]

خارجي ڳنڍڻا[سنواريو]

حوالا[سنواريو]



Noia 64 apps xeyes.png پڻ ڏسندا[سنواريو]